Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-02-16T11:58:04.089559+00:00

ЦӀийи Икьрар: Крар

ЦӀийи Икьрар: Крар

1. Сифте гаф

1. Крар

1. Пак Каламдин ктабар

2. Гафарган (ЦӀийи Икьрар)

3. Заланвал / Кьадарар - ЦӀийи Икьрар

4. Тафаватар

5. Картаяр - ЦӀийи Икьрар

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Федеральное агентство научных организаций

Институт языкознания Российской академии наук

Илимдин идарайрин федеральный агентство

Россиядин илимрин академиядин чӀалар чирдай Институт

ЦӀИЙИ ИКЬРАР

Пак Каламдин таржумайрин Институт

Москва-Баку 2018

ЦӀийи Икьрар

Лезги чӀалаз авунвай Пак Каламдин таржумайрин электронный ва аудио кӀалубар квевай Пак Каламдин таржумайрин Институтдин сайтдай жагъуриз жеда (https:
ibtrussia.org/media?id=LEZ)

ISBN 978-5-93943-258-0

© Институт перевода Библии, 2018

Сифте гаф

Сифте гаф

Пара кӀани кӀелзавайбур!

Куь вилик квайди лезги чӀалаз элкъуьрнавай ЦӀийи Икьрар я. ЦӀийи Икьрардикай ва вичик Таврат, Забур ва пайгъамбаррин ктабар акатзавай Сифтегьан Икьрардикай дуьньяда виридалайни гзаф кӀелзавай ктаб – Пак Калам – жезва.

ЦӀийи Икьрар санал кӀватӀнавай 27 ктабдикай: «Шад Хабардин» кьуд ктабдикай, «Илчийрин крарин» ктабдикай, илчийрин чарарикай ва пайгъамбарвилин «Керемат» ктабдикай арадал атанва.

Иса Месигьди Вичи гузвай чирвилериз «Шад Хабар» лугьузва. Иса Месигьдин уьмуьрдикай ва ада авур крарикай, Ада гайи чирвилерикай ва Ада къалурай аламатрикай, Адан кьиникьикай ва Адал чан хтуникай ихтилат авур инжилдарар тир МатӀаяни, Маркани, ЛукӀадини, Ягьядини гьакӀ лугьузва. Кьуд «Шад Хабар» сад садакай чеб кхьенвай саягъдалди ва инжилдарри Исадин уьмуьрдин гьи вакъиайриз сифте нубатда фикир гузватӀа, гьадалди чара жезва. ЯтӀани, абуру са куьналдини чпи чеб инкарзавач, аксина, Исадин уьмуьр ва Ада гайи чирвилер жуьреба-жуьре патарихъай аквадайвал ийизва.

Исади чилел тухвай уьмуьрдилай гуьгъуьниз Адан рекьел алайбур гзаф амукьна. Исадин кар давамарайбурун сифтегьан несилдин уьмуьрдикай «Илчийрин крар» ктабда ихтилатзава, ам «Шад Хабаррин» гуьгъуьнал алаз къвезва. Ам «Шад Хабаррикай» сад кхьей ЛукӀадин къелемдикай хкатнава. А ктабда къалурнавай гзаф вакъиаяр адаз вичин вилералди акунвай ва ада абура иштиракни авунвай. «Илчийрин крарин» кьилин игитрикай садбур Петруни Павел я, абур Исадин кар лап акьалтӀайдаказ давамарайбур я. Адакай хабар чукӀурун патал абуру гзаф зегьметар чӀугуна ва Адан къуватдин куьмекдалди пара аламатар къалурна. И ктабда Исадикай Шад хабар илчийрин куьмекдалди гьикӀ дуьньядиз чкӀанатӀа ихтилатзава.

Къадим девирда Исадин рекьел алайбуру мукьвал-мукьвал чпин тилмизриз чарар кхьиз, абур Исадин тербетдин гъавурда твадай, рикӀивай Аллагьдихъ иман ийизвай касди вич гьикӀ тухвана кӀандатӀа несигьатар гудай. Чав агакьнавай гьахьтин къанни са чарни ЦӀийи Икьрардик акатнава. Исадикай гзаф чириз кӀанзавайбур патал и чарари чӀехи итиж арадал гъизва, гьикӀ лагьайтӀа абурай Исадин кар давамарай лап сифтегьанбуру Ам кас хьиз ва Адан тербет гьикӀ кьабулзавайтӀа аквазва.

ЦӀийи Икьрардин эхиримжи ктаб – «Керемат», – вичин мана-метлебдал гьалтайла, пайгъамбарвилинди я. Ам регьятдиз кӀелиз жедач, ана инсаниятдин тарихда Аллагь аваз хьунин сир ахъайзавай гзаф кьадар шикилар гьалтзава, Аллагьди дуьньядиз ийидай дувандикай ва и дуьньядин чкадал хъсан ва даим дуьнья, вичиз «цӀийи цавни, цӀийи чил» лугьузвай дуьнья, къведайдакай лугьузва. Исадин рекьел алайбуру Ада чилел тухвай уьмуьрдин гуьгъуьнилай алатай са шумуд цӀуд йисарилай чпин аямдаррин ва иллаки гьукумрин патай душманвал гьиссзавай. А ктабдин макьсад – абурук руьгь кутун я. Ада къведай уьмуьрда хилас хьунин умуд гузва, ва гьавиляй а ктаб, вири ЦӀийи Икьрар хьиз, тек са сифте кӀелайбурухъ ваъ, гьакӀ чахъни виридахъ элкъвена кхьенвайди я.

ЦӀийи Икьрар къадим юнан чӀалал кхьенва ва гзаф сеферра гъилелди кхьин хъувунва. Гьа и кар себеб яз ЦӀийи Икьрардин ктабрин кхьинра сад садавай къакъатзавай чкаяр гьалтзава. И чаравилерик метлебдин жигьетдай чӀехи дегишвилер квач, ЦӀийи Икьрарда абур къадим гзаф маса ктабра авайдалай тӀимил я. Таржума ийидайла, бязи чкайрал чӀехи метлеб авачир чаравилер гьалтзава, и карди сифтегьан чешмедин чкадал юнан чӀалал кхьенвай гьи текстиникай менфят къачунватӀа, гьам къалурзава. Эхирда чна а чаравилерин сиягь гузва, квевай абур лезги текст муькуь таржумайрин текстерив гекъиг авуналди жагъуриз жеда.

Гьар са ктаб сифтегьан куьруь гьахьунилай гатӀун жезва. Ктабдин эхирдай квез гафарган жагъида. Ана ЦӀийи Икьрарда гьалтзавай ва чпиз баянар гана кӀани, важиб авай гафаринни ибарайрин гъавурда твазва. Гафарганда чпин мана къалурзавай гафар текстина бицӀи гъетрен лишандалди къейд авунва. Ктабдин эхирда гьакӀ таблицаяр ва гьакӀни ЦӀийи Икьрардин вахтарин Фелистиндинни Мукьвал тир РагъэкъечӀдай патан картаяр ганва.

Таржумадин хъсан еридин заминвал таъминарун ва бинедин кхьинрин мана-метлеб дуьздаказ агакьарун патал, таржума Пак Каламдин текстерин таржумадиз кӀевелай герек тир са жерге илимдин уламрай акъатнава. Пак Каламдин таржумайрин Институтди акъуднавай амай вири ктабар хьиз, лезги чӀалаз авунвай таржума юнан чӀалан текстиниз баян гунин карда саналди вири халкьарин чӀалар патал кьабулнавай кӀалубрал амал ийизвайди я. Текстиниз баян гунин маса жуьреяр авай бязи чкайрал чна абурукай сад хкянава ва таржумадин муькуь жуьре кьилдин къейдера ганва.

И таржумадин бинеда юнан чӀалал кхьенвай текст ава. ЧӀалар жуьреба-жуьребур тирвиляй таржумадин нетижа гзаф крарилай аслу жезва. Таржумадин тегьердини тайин везифа кьиле тухузва. Урус чӀалаз элкъуьрнавай Пак Каламдин гьар жуьре таржумаяр гекъигуни кьилдин са чӀук таржума авун жуьреба-жуьре нетижайрал гъизвайди къалурун мумкин я. И таржума дуьзди яни-тушни чирун патал кьилди са урус тайин таржумадихъ галаз гекъигиз хьун мумкин туш. ЯтӀани, гекъиг авуналдини, мана-метлебдин бязи куьлуь-шуьлуьяр кьилди чӀукарай ачухариз жеда.

ЦӀийи Икьрар саки кьве агъзур йис идалай вилик кхьенвайди я. Гьа вахтарилай ам дуьньядин 1450 чӀалаз элкъуьрнава. Гила абурун арада лезги чӀални ава.

ЦӀийи Икьрар лезги халкьарин чӀалариз таржума авунихъ дерин тарих ава. 1996-йисуз гуржийрин алимриз Синайда авай Екатеринадин килисадай чи аямдин V ва VӀӀӀ лагьай асирра гъилелди кхьенвай гзаф ктабар жагъана. Абрурук Къавкъаздин алпан чӀаларикай сад тир къадим удин чӀалаз таржума авунвай ЦӀийи Икьрардин чӀукар авай кьве ктабни квай. Удин чӀал лезги чӀалахъ галаз бинедин кӀеви алакъада авай лап мукьва чӀаларикай сад я. И ктабри удин ва лезги маса халкьарин чӀалар вилик финин рекьерикай итиж гудай фикир арадал гъизва. Гъилелди авунвай и кхьинар кьилдин ктаб яз исятда чапдайни акъатнава. И ктабдин къене пата гьа ктабрай къачунвай чӀукарин шикилар ганва. Идалайни гъейри, гьа чӀукарилай ЦӀийи Икьрардин гьар са ктабдин сифте кьиляй кьилдин, гьа ктабриз талукь, са аят ганва. ЦӀийи Икьрардин вири таржума сагъдаказ амачирвиляй бязи ктабриз талукь аятар гудай мумкинвал хьанач.

Пак Каламдин таржумайрин Институт Пак Калам лезги чӀалаз элкъуьрунив 30 йис идалай вилик эгечӀна. Сифте яз акъудай ктабар «МатӀаялай атай Шад Хабардай чӀукар» (1990) ва «Маркалай атай Шад Хабар» (1996) я. Са кьадар вахт алатайла, 2004-йисуз «ЛукӀадилай атай Шад Хабар ва Илчийрин крар», ахпани «Пак Каламдин шикилар» (2009), «Рут, Эстер ва Юнус пайгъамбар» (2010) ва «Инжил (Кьуд Шад Хабар)» (2013) акъатна, гьакӀни 2013-йисуз «Пак Каламдин шикилар» ктабдин ванцикхьинар авуна.

Пак Каламдин таржумайрин Институтдин интернет-чинай (www.ibt.org.ru) Институтди акъуднавай жуьреба-жуьре ктабар жагъуриз жеда, абурук лезги чӀалалди акъатнавай ктабарни ква.

И ктабда чна текстина гьалтзавай ва чеб Азербайжанда авай лезги чӀалал рахазвайбуруз течизвай гафариз кьилди къейдер гузва.

Пак Каламдин таржумайрин Институтди ЦӀийи Икьрар лезги чӀалаз элкъуьрунал гзаф йисара кӀвалахай ксариз – таржума авурбуруз ва редакторриз, гьакӀни и таржума чапдай акъудуниз куьмек гайи вирибуруз рикӀин сидкьидай сагърай лугьузва.

Крар

Крар

1. Гьахьун

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Гьахьун

Илчийрин крар

Гьахьун

И ктаб жерягь, пуд лагьай Шад Хабар данди ЛукӀа яз кьабулнава. Адан Шад Хабардин давам хьун яз, и ктабда Римдин империяда иманийрин кӀватӀалар гьикӀ пайда ва гзаф хьанатӀа ихтилатзава. ЛукӀа илчи Павелан амадаг тир, ва и дережада аваз ам адахъ галаз гагь-гагь сиягьатрани хьанай. ИкӀ тирди ЛукӀади вич шагьид хьайи вакъиайрикай «зун» лугьудай чкадал «чун» лугьуз кхьини къалурзава. Амай вири вакъиайрикай ада жуьреба-жуьре чешмеяр кӀватӀунал ва абурукай веревирдер авунал алахънавай, тарих кхьизвай касди хьиз ихтилатзава.

Ктабдин сад лагьай паюна (1–7-кьилер) Месигьдин илчийрин алахъунралди Ярусалимда, Ягьудатда ва Самариятда иманийрин кӀватӀал сифтедилай кӀвачел акьалтуникай рахазва (чи аямдин 30-йисар). Кьвед лагьай паюна (8–28-кьилер) Шад Хабар Исраилдилай къерехда Юнандин медениятдин меркезра машгьур хьуникай ва Римдин империядин меркездивни агакьайвиликай ихтилатзава. Ярусалимда Песагьдилай гуьгъуьниз яхцӀурни цӀуд лагьай юкъуз Исадихъ иман авурбурук акатай Пак Руьгьди чпикай раханвай вири вакъиайра иманийрин кӀватӀал виликди тухвана ва мягькемарна.

И чӀавуз (чи аямдин 40–60-йисар) вири халкьарив Месигьдихъ ийизвай иман са куьнизни килиг тавуна агакьарзавайди илчи Павел тир, икӀ ийидалди вилик ада и имандиз кӀевелай душманвал ийизвай. Илчи Павела Римдин империядин Мукьвал тир РагъэкъечӀдай патан чилерал сиягьатзавай ва Месигьдикай вязер ийизвай. Ахпа, ам Юнандиз фейи чӀавуз, ЛукӀадикай адаз вафа тир куьмек ийизвай кас хьана.

Ктаб Павела, вич пачагьди дувандин вилик акъвазарунал вил алаз, Римда са кьадар вахтунда уьмуьр тухузвай бередал куьтягь жезва.

1

Иса цаварал хкаж хьун

11-2Я Тегьафил, зи сад лагьай ктабда за ваз Иса цаварал хутахай йикъал къведалди Ада авур крарикайни чирвилерикай кхьенай. Цаварал хутахдалди Ада Пак Руьгьдин куьмекдалди Вичи хкягъай илчийриз вуч авуна кӀандатӀа лагьанай+. 3Вичи хашунал азабар чӀугурдалай кьулухъ, Иса яхцӀур йикъан къене а илчийрин патав къвез хьанай. Ада Вичел гьакъикъатда чан алайди субутардай гьар жуьредин делилар гъиз хьанай, Ада абуруз Аллагьдин Пачагьлугъ вуч ятӀа лугьудай+.

4Садра, илчийрихъ галаз фу недайла, Исади абуруз ихьтин эмир гана:

– Ярусалимдай хъфимир, амма Бубади квез хиве кьур савкьватдал вил алаз акъваз. А савкьватдикай квез зи сивяй ван хьанай+. 5Ягьяди инсанрив цик акахьун къачуз тунай, квев, лагьайтӀа, са кьадар йикъарилай Аллагьди Пак Руьгьдик акахьун къачуз тада+.

6Илчияр санал кӀватӀ хьайила, абуру Адавай хабар кьуна:

– Ребби, Вуна а чӀавуз Исраилдин пачагьлугъ гуьнгуьна хутада ман+?

7– Бубади Вичин гьукумдалди тайинарнавай кӀвалахар кьиле фидай чӀаварни муьгьлетар чир хьун квез герек туш, – лагьана Ада. –+
8Квек Пак Руьгь акатна, куьн адан къуватдив ацӀай чӀавуз гьам Ярусалимда, гьам Ягьудатда, гьам Самариятда, гьамни дуьньядин вири пипӀера куьн зи шагьидар жеда+.

9ИкӀ лугьун кумаз, Ам абуруз акваз-акваз цавуз хкаж хьана ва цифедин гапӀалдик акатна. Ам абурун вилерикай хкатна+.

10Цавуз килигиз амай абурун патав садлагьана лацу пекер алай кьве кас пайда хьана+.

11– Галилейвияр, – лагьана абуру, – куьн цавуз килигиз акъвазнава хьи? Квез и Иса куь патавай цаварал хкаж жез акур хьиз, Ам гьакӀ хквенни ийида+.

Ягьуддин чкадал илчи хкягъун

12Идалай кьулухъ абур Зейтун пеляй эвичӀна ва Ярусалимдиз хтана. И дагъ Ярусалимдивай са версинин мензилда авай. 13Петру, Ягья, Якьубни Эндирей, ФилипӀни ТӀумай, БартӀаламайни МатӀай, Гьалфеян хва Якьуб, Симун Миллетбаз ва Якьубан хва Ягьуд Ярусалимдиз хтана винел алай кӀвале санал ацукьнавай+. 14Абуру вирида сад хьана датӀана дуьаяр ийизвай. Абурухъ галаз са бязи папар, гьакӀни Исадин диде Майрам ва Адан стхаяр авай+.

15Садра Петруди кӀватӀ хьанвай вишни къад кас кьван иманийрин вилик къарагъна, лагьана:

16-17– Стхаяр, Каламда Пак Руьгьди Давуд пачагьдин мецелди Ягьудакай виликамаз лагьай гафар кьилиз акъат тавуна жедачир. Чи арада аваз, чахъ галаз санал къуллугъ ийизвайтӀани, Ягьуда Иса кьаз кӀанз геле къекъвезвайбуруз Ам авай чка къалурна++. 18Хаинвал авуналди къачур пулунихъ ада ник къачунай, гьа икӀ адан эхир пучни хьанай. Ам, кьилихъди акьуна, руфун пад хьана, ратарни чкӀанваз жагъанай. 19И крарикай Ярусалимда авай вирибуруз хабар хьанай ва а никӀиз абуру чпин чӀалал Гьакелдама, яни Ивидин Ник лагьана тӀвар ганай+. 20И крарикай Забурдани кхьенва:

«Адан кӀвал ичӀи хьурай,
ана чан алай касни тамукьрай»,

ва:

«Адан къуллугъдин чкани масада кьурай».

21-22ГьакӀ хьайила, адан чкадал маса кас хкяна кӀанда. Герек, а кас Ягьяди Исадив цик акахьун къачуз таз эгечӀай чӀавалай та Иса чи патавай цаварал хъфей йикъалди Исадихъ галаз чи арада хьайи кас жен. А кас Исадал чан хтайвиликай чахъ галаз санал шагьидвал ийидайдини хьун лазим я+.

23Кьве касдин: Юст лакӀаб алай Юсуфан (адаз гьакӀни Барсаба лугьудай) ва МатӀидин тӀварар кьунай+. 24-25КӀватӀ хьанвайбуру дуьаяр авуна:

– Я Ребби, Ваз виридан рикӀер аквазва, илчивиликай хкатна вичиз гьазурнавай чкадиз хъфей Ягьудан чкадал къуллугъ авун патал Вуна и кьведакай вуж хкядатӀа чаз къалура+.

26Ахпа абуру чип вегьена, чип МатӀидал аватна. Гьа икӀ, ам цӀусад илчидин жергедиз цӀикьвед лагьайди яз кьабулна.

2

Пак Руьгь атун

2^1ЯхцӀурни цӀуд лагьай йикъан суварин югъ алукьна. Вири са чкада кӀватӀ хьана+. 2Садлагьана цавай атай тӀурфандин хьтин кӀеви ванци абур авай кӀвал ацӀурна. 3Виридаз зулар-зулар жезвай ялаврин мецериз ухшар са вуч ятӀани атана чпел гьар садал акъвазайди акуна+. 4Вирибур Пак Руьгьдив ацӀана ва чара-чара халкьарин чӀаларал рахаз эгечӀна: Пак Руьгьди абуруз гьа ихьтин алакьунар ганай+.

5И чӀавуз Ярусалимда жуьреба-жуьре уьлквейрай тир ва рикӀел Аллагь алай чувудри уьмуьр тухузвай. 6Акъатай гьарай-эвердал гзаф халкь кӀватӀ хьана. Иманияр рахадайла, анал кӀватӀ хьанвайбуруз гьар садаз вичин дидед чӀалалди рахадай ван хьана, абур теспача хьана. 7Гзаф мягьтел хьайи инсанри сада садавай хабар кьуна:

– И инсанар вири Галилейдай тушни? 8Чаз гьардаз абур чи дидед чӀалал рахадай ван къвезва. Им гьикӀ жезвай кар я? 9Чи арада гьар жуьре уьлквейрай инсанар – партивияр, мидявияр, эламвияр, Месапатамдин, Ягьудатдин, Кападукдин, ПӀунтӀасдин ва Асия вилаятдин, 10Фиригъдин, Памфилдин, Мисридин агьалияр, Ливиятдин, Киринейдин патарив гвай агьалияр, Римдай атанвайбур, 11чувудар ва чувудрин дин кьабулнавай масабур, киритӀвиярни арабар ава. Чаз гьар садаз и инсанар Аллагьдин зурба крарикай чи чӀаларал гьикӀ рахазватӀа ван къвезва!+

12Пагь атӀана, вуч лугьудатӀа течиз амукьай абуру сада садавай хабар кьазвай:

– Им вуч лагьай чӀал я?

13Са бязибуру хъуьруьнар ийизвай:

– Абур чехир гзаф хъвана, луьхъ хьанва+.

Петрудин рахунар

14Петруди, амай цӀусад илчидихъ галаз санал акъвазна, халкьдихъ элкъвена, виридаз ван къведайвал лагьана:

– Ягьудатдин итимар ва Ярусалимдин вири агьалияр! Захъ хъсандиз яб акала! Квез чир хьухь хьи, 15и инсанар хъвана сархуш туш, гьеле сятдин экуьнин кӀуьд я. 16Им Яил пайгъамбарди лагьай гафар кьилиз акъатун я:

17«Эхиримжи йикъара, – лугьузва Аллагьди, –
За Жуван Руьгь вири инсанрик кутада.
Куь рухваярни рушар Зи мецелди рахаз жеда,
жегьилриз керематар, кьуьзуьбуруз ахварар аквада.

18Зи лукӀар тир итимрикни папарик
гьа йикъара За Зи Руьгь кутада, абурни Зи мецелди
рахаз жеда.

19Винида цавал За аламатар къалурда,
агъада чилерални – керематар-ишараяр:

иви, цӀай ва гумадин кӀватӀар+.

20Реббидин чӀехи ва баркалладин югъ алукьдалди виликамаз

Рагъ хкахьна мичӀи жеда, варз, иви хьиз, яру жеда+.

21Реббидин ТӀвар кьуна эверай гьар сад хилас жеда»+.

22Исраилвияр, за лугьузвай гафариз яб це! Назаретдай тир Иса – Аллагьди тестикьарнава. ИкӀ тирди Аллагьди Адав ийиз тур аламатрай ва керемат-ишарайрай, Адав къалуриз тур лишанрай аквазва. Квез и крар куь вилералди акуна, хъсандиз чизва+. 23Аллагьди виликамаз кьетӀнавайвал, Иса куь гъиле туна. Куьне римвийрин куьмекдалди Иса хашуниз яна кьена+. 24Амма Аллагьди Адал чан хкана, Ам ажалдин еперай акъудна. Ажалдихъни Иса кьуна акъвазариз жедай къуват авайди тушир+. 25Давуд пачагьди Адакай икӀ лагьанай:

«Заз Ребби датӀана зи вилик кваз аквадай.

Жув кьве рикӀин тахьун патал

Ам зи эрчӀи гъилихъай гала.

26Гьавиляй зи рикӀ хвешивиливди,

Зи мезни шад гафаривди ацӀанва.

Зун фана ятӀани, захъ умуд ава,

27я Ребби, Вуна зун агъа дуьньяда тадач,

Жуван муъмин кас тадач сура члафиз!

28Вуна заз уьмуьрдиз тухузвай рехъ къалурна.

Вун патав гвайла, Зи рикӀ шадвилив ацӀуда»+.

29Стхаяр, завай квез ачухиз жеда хьи, чи буба Давудни вири инсанар хьиз кьена. Ам кучукни авунай. Адан кьветӀ чахъ гилани ама+. 30Адан эвледрикай тир са касдикай, Давуд хьиз, пачагь жеда лагьана Аллагьди кьин кьунай. Давудаз и кар чизвай. Ам пайгъамбар тир эхир. 31Гьавиляй, «Ам агъа дуьньяда тадач» ва «Жуван муъмин кас тадач сура члафиз» лугьудайлани, адаз Месигьдал кьейидалай кьулухъ чан хкведайди виликамаз чизвай. 32Аллагьди и Исадал чан хкана, чун вири и кардин шагьидар я! 33Аллагьди Иса хкажна Вичин эрчӀи гъилихъай ацукьарна. Хиве кьур Пак Руьгь Вичин Бубадин патай къачур Исади а Руьгь чакни кутуна. Квез аквазвайди ва ван къвезвайди гьа вакъиадин нетижа я+. 34-35Давуд пачагь, лагьайтӀа, цаварал хкаж хьайиди туш, ятӀани ада лагьана:

«Реббиди зи Агъадиз лагьана:

„Ви душманар За Ви кӀвачерик вегьидалди

Зи эрчӀи гъилихъай ацукь“»+.

36Къуй Исраилдин вири инсанриз кӀевелай чир хьурай хьи, куьне хашуниз ягъай и Исадикай Аллагьди Реббини, Месигьни авуна!

37И гафарин ван хьайила, ийир-тийир квахьай инсанри Петрудивайни муькуь илчийривай хабар кьаз хьана:

– Я стхаяр, чна вуч авун лазим я+?

38– Куьн гьар са кас Аллагьдин рекьел атун лазим я, – жаваб гана Петруди. – Ахпани куьне, куь гунагьрилай гъил къахчун патал, Иса Месигьдин ТӀварцӀелай цик акахьун къачу. Гьа чӀавуз квез Аллагьди Пак Руьгь пай яз гуда+. 39Аллагьди и кар квез, куь аялриз ва яргъара авайбуруз, Ада Вичин патав эверзавай кьван вирибуруз хивени кьуна+.

40Петруди гьакӀни гзаф маса гафаралди абуруз несигьатар гана:

– Рекьяй акъатнавай и несилдин арада куьне куьн хилас ийиз тур.

41Адан гафар кьабулай ва имандал атай инсанри цик акахьун къачуна. Гьа юкъуз Исадихъ иман ийизвайбурун кьадар пуд агъзур кас кьван артух хьана.

Иманийрин уьмуьр

42Иманийри вири вахт санал акъудзавай: санал илчийрин чирвилериз яб гузвай, санал фуни атӀузвай, санал дуьаярни ийизвай. 43Илчийри къалурзавай кьван гзаф аламатар ва керемат-ишараяр акурла, инсанрин рикӀера кичӀевал гьатзавай. 44Вири иманияр санал алай, абурухъ авай-авачирдини уртах тир+. 45Абуру чпин мал-мулк, эменни маса гуз, хьайи пул чпин арада гьар садаз герек тир кьван пайзавай. 46Абур гьар юкъуз садвилелди Аллагьдин КӀвале кӀватӀ жезвай. Абуру нубатдалди кӀвалера вирида санал фу атӀузвай, шадвилелди ва михьи рикӀелди фу незвай, 47Аллагьдиз шукурар ийизвай. Вири халкьди абуруз гьуьрметзавай, Аллагьдини гунагьрикай хиласзавайбурун кьадар югъ-къандавай артухарзавай.

3

Петруди кьецӀи кас сагъар хъувун

3^1Садра сятдин пудаз, дуьа ийидай вахтунда Петруни Ягья Аллагьдин КӀвализ фенай. 2И чӀавуз Аллагьдин КӀвалин «Иербур» тӀвар алай варарихъ са кьецӀи кас гъана. Адавай дидедиз хьайидалай инихъ къекъвез жезвачир. Гьар юкъуз ам гъана гьанал эцигдай, адани Аллагьдин КӀвализ къвезвайбурувай садакьа тӀалабдай+. 3Аллагьдин кӀвализ гьахьиз кӀанзавай Петруни Ягья акурла, ада гьабурувайни садакьа тӀалабна. 4Петруни Ягья элкъвена дикъетдивди адаз килигна. Петруди адаз лагьана:

– Чаз килиг!

5Абурувай са затӀ гьатдатӀа акваз кьил хкажна къекъвераг абуруз килигна. 6Инал Петруди лагьана:

– Гимишни къизил захъ авач, амма за ваз захъ авайди гуда. Назаретдай тир Иса Месигьдин ТӀварцӀелай за ваз лугьузва – къарагъна къекъуьгъ!+

7Петруди кьецӀекан эрчӀи гъил кьуна адаз къарагъиз куьмекна, гьасятда адан кӀвачерин кӀарабар мягькем хьана+. 8Ам къудгъунна кӀвачел къарагъна, къекъвез эгечӀна. Ам абурухъ галаз къекъвез ва хвешила хкадариз, Аллагьдиз шукурар ийиз, Аллагьдин КӀвализ гьахьна+. 9Вири инсанриз акуна хьи, ада къекъвез Аллагьдиз шукурар ийизва. 10Абуруз ам Аллагьдин КӀвалин «Иербур» тӀвар алай варарихъ ацукьна, аниз фир-хквердавай садакьа тӀалабзавай кас тирди чир хьана. Халкь ам сагълам хьунал мягьтелни гьейран хьанвай.

11Сагъ хьайиди Петрудилайни Ягьядилай алатзавачир. Халкь атана Сулейманан ширас тӀвар алай чкада авай илчийрал гьейранвилелди алтӀушнай+. 12И кар акур Петруди абуруз лагьана:

– Исраилвияр! Вучиз куьн и кардал тажуб хьанва? Ам икӀ къекъведайвал авун чна чи къуватдалди ва я Аллагьдин вилик чи муъминвилин куьмекдалди авур хьиз яни квез? 13Ибрагьиман, Исакьан ва Якьубан Аллагьди, чи бубайрин Аллагьди, Вичин ЛукӀ Исадал баркалла гъана. Куьне, лагьайтӀа, Ам дувандиз акъудна. ПилатӀаз Ам ахъа хъийиз кӀан хьанатӀани, куьне ПилатӀан вилик Исадикай кьил къакъудна+. 14Куьне Пак ва Гьахъ-Михьи Касдикай кьил къакъудна ва ивикъич[*] ахъаюн тӀалабна+. 15Амма куьне уьмуьр Гузвайди кьена. Аллагьди Адал чан хкана, чун а кардин шагьидар я! 16Иса Месигьдин ТӀварцӀихъ иман авуни и квез аквазвай ва чидай кас мягькемарна. Исадихъ иман авуни и кас сагъар хъувуна, и кар квез виридаз акваз-акваз кьилиз акъатна.

17Гила, стхаяр, заз чизва хьи, куьне Иса рекьидай чӀавуз квез, куь кьиле авайбуруз хьиз, куьне вуч ийизватӀа чизвачир+. 18Месигьди азаб-азият чӀугуникай Аллагьди вири пайгъамбаррин мецелди виликамаз лугьунни авунай, Ада и кар кьилизни акъуднай.

19Куь гунагьрилай гъил къахчун патал Аллагьдиз килиг ва Адан рекьел ша! 20Гьа чӀавуз Аллагьди куь руьгьер кӀубанарда ва куь патав квез виликамаз тайинарнавай Месигь – Иса ракъурда.

21Гьеле кьуд пад цӀийи хъжедалди Ам цаварал аламукьун лазим я. Аллагьдини къадим вахтарилай инихъ Вичин пак пайгъамбардин мецелди гьа икӀ жеда лагьанай+. 22Мусади лагьанай: «Реббиди, куь Аллагьди, квез зун хьтин пайгъамбар ракъурда, ам квекай сад жеда. Куьн гьар са карда гьа пайгъамбардиз табий хьухь+. 23Адан чӀалаз килигзавачир гьар вуж хьайитӀани халкьдин арадай чукурда ва ам телеф жеда»++. 24Смаилалай эгечӀна вири пайгъамбаррини гьа и йикъара кьиле фейи крарикай виликамаз лагьанай. 25Пайгъамбардин эвледарни Икьрардин варисар куьн я. Аллагьди Ибрагьимаз лагьай и гафарив куь бубайрихъ галаз и Икьрар кутӀуннавай: «Ви несилар чилел алай вири халкьар патал хийир-дуьа жеда»++. 26Аллагьди Вичин лукӀрал чан хкайла, сифте Ада Ам куьн гунагь рекьивай яргъа авун патал куь патав ракъурна, гьа икӀ Аллагьди Вичин лукӀарин куьмекдалди квез хийир-дуьа авуна.

4

Меслягьатдин вилик

4^1Петруни Ягья халкьдив рахадайла, абурун патав хахамар, Аллагьдин КӀвалин къаравулрин кьилевайди ва сакъаяр атана+. 2Илчийри халкьдиз чирвилер гузвайла, абуру, Исадал кьейидалай кьулухъ чан хтун чешне гъиз, кьейидалай кьулухъ чан хтун авай кар тирди чпин рахунра тестикьарзавай. Сакъайриз илчийрин и крарикай гзаф хъел атанвай. 3Абуру Петруни Ягья кьуна ва геж вахт хьуниз килигна, пакамалди абур къазаматна+. 4Петрудизни Ягьядиз яб гайи гзафбуру Шад Хабардихъ иман авуна, гьа икӀ иманийрин кьадарни вад агъзурдав агакьна.

5Пакагьан юкъуз чувудрин гьакимар, агъсакъалар ва тавратдарар Ярусалимда санал кӀватӀ хьана. 6Абурук кьилин хахам Гьайнас, Каяф, Ягья, Искендер, кьилин хахамдин мукьва-кьилиярни акахь хъувунай+. 7Абуру Петруни Ягья чпин патав гъун эмирна, гъайила, жузуна:

– Ихьтин крар ийидай къуват квез гьинай атана? И крар куьне нин тӀварцӀелай ийизва+?

8И чӀавуз Пак Руьгьдив ацӀай Петруди жаваб гана:

– Эй халкьдин гьакимарни агъсакъалар!+
9КьецӀек гьикӀ сагъ хъхьанатӀа ачухарун патал къе куьне чавай жаваб гьаркьзава[*]+. 10Квез ва Исраилдин вири халкьдиз чир хьухь хьи, и кас исятда куь вилик сагъ хъхьана акъвазун Назаретдай тир Иса Месигьдин ТӀварцӀелай авур кар я! Куьне Ам хашуниз яна кьена, амма Аллагьди Адал чан хкана.

11«Куьне – къванцин устӀарри – гьяз татана гадарай къванцикай
цлан хандакӀдин пипӀе твадай лап кьилин къван хьана».

И гафар гьа Исадикай кхьенвайбур я+. 12Хилас ийидай масад авач! Гьадан ТӀварцӀелай гъейри чун хиласдай маса тӀвар чилин винел алайди туш!+

13Петруни Ягья кӀелнавачир авам инсанар тирди чизвай гьакимар, абур викӀегьвилелди рахазвай тегьер акурла, тажуб жезвай. Гьакимриз абур Исадихъ галаз хьайи ксар тирдини чизвай. 14Петрудинни Ягьядин патав абуру сагъар хъувунвай касни гваз акурла, гьакимривай са гафни абуруз акси яз лугьуз жезвачир+. 15Инал абуру илчийриз кӀваляй экъечӀун эмирна ва чпин арада меслятар ийиз эгечӀна.

16– И инсанриз чна вуч ийин? – лугьузвай гьакимри, – абурун и чӀехи керемат-ишарадикай Ярусалимда авай вири агьалийриз чир хьанва, чавай а кар кваз такьуна жедач. 17Исадикай халкьдин арада мадни гегьеншдиз ван чукӀун тавун патал, ша чна абуруз чпин рахунра Адан ТӀвар кьун къадагъа ийин.

18Гьакимри илчияр мад эверна хкана, Исадин ТӀварцӀелай рахун ва чирвилер гун абуруз кӀевелай къадагъа авуна. 19Амма Петрудини Ягьяди жаваб гана:

– Де куьне лагь, чун Аллагьдилай гзаф квез табий хьунухь Аллагьдин вилик дуьз кар жедани+? 20Чавай акурдакай ва ван хьайидакай лугьун тавуна акъвазиз жедач.

21Гьакимривай илчийриз жаза гудай багьна жагъуриз жезвачир, абуруз кичӀерар гана ахъайна, вучиз лагьайтӀа илчийри авур кардай вири халкьди Аллагьдиз шукурар ийизвай+. 22Вич сагъ хъхьунин керемат-ишара акур касдин яшар яхцӀур йисалай виниз тир эхир.

Иманийрин дуьа

23Азад хъхьайдалай кьулухъ Петруни Ягья чпинбурун патав хъфена ва абуру чпиз чӀехи хахамрини агъсакъалри лагьай кьван гафарикай ихтилатна. 24Иманийриз ван хьайила, абуру вирида сад хьана дуьаяр авуна:

«Эй Вири Ихтияррин Иеси! Чилни цав, гьуьлер ва анра авай гьар са затӀ халкь авурди Вун я+. 25Чи буба ва Ви лукӀни тир Давудан мецелай Вуна Пак Руьгьдин куьмекдалди лагьанай:

Вучиз къал-къил акатзава халкьарик,
инсанрини туькӀуьрзава ичӀи фендер?
26Къарагъзава чилерин пачагьар
ва гьакимар саналди
меслят жезва Реббидиз акси яз,
Адан Месигьдизни акси яз».

27РикӀивайни, и шегьерда Гьирудни ПунтӀи ПилатӀ римвийрихъни Исраилдин халкьдихъ галаз сад хьанва. Абурухъ виридахъ Ви ГуьцӀуьр алай пак ЛукӀ Исадал гъил хкаждай чӀуру къаст авай+. 28ИкӀ хьана кӀандайди Вуна виликамаз къетӀнай. И кар Ви къудратдин гьунар я. 29Исятда, я Ребби, гьакимри чаз гьикӀ кичӀерар гузватӀа, килиг. Гьавиляй Вуна чаз зурба викӀегьвилелди Ви гаф инсанриз чирдай къуват це+. 30Инсанриз жуван къудрат къалура, къуй Ви пак ЛукӀ Исадин ТӀвар кьур-кьур чкада азарри кьунвайбур сагъ хъхьурай, аламатар ва керемат-ишараяр хьурай!

31Дуьаяр авуна куьтягь хьайила, абур кӀватӀ хьанвай чка зурзана. Абур вири Пак Руьгьдив ацӀана, ва абуру Аллагьдин Гаф викӀегьвилелди инсанрив агакьариз хьана+.

Вири уртах я

32Иманияр рикӀералдини руьгьералди вири сад тир. Садани вичин эменни анжах са вичинди я лугьудачир, абурухъ авай-авачирди уртах тир+. 33Илчийри Ребби Исадал чан хтайдакай уьтквемвилелди ва агалкьунар аваз шагьидвал ийиз хьанай, Аллагьдини абуруз виридаз чӀехи берекат гузвай. 34Абурун арада дарвиле авай кас авачир, чпихъ мал-мулк авайбуру вахт-вахтундилай, абур маса гуз, пул гъиз+
35илчийрин ихтиярда твадай, а пул иманийрин арада гьар садаз герек кьадар пайдай.

36Месела, Юсуфа, Куьпридай тир левиди (адаз илчийри Барнаба, яни «Секинвал гудайди» лагьай тӀварни ганвай),+
37вичин ник маса гана, пул гъана илчийрин гъиле вугана.

5

Гьанани ва Сапфира

5^1Гьанани тӀвар алай са касдини адан Сапфира лугьудай папа чпин мулк маса гана. 2Амма пулунин са пай ада вичиз туна, и кардикай адан папазни хабар авай. Амукьай пул ада гъана илчийрин ихтиярда туна. 3Петруди адаз лагьана:

– Гьанани, ви рикӀиз гьикӀ хьана иблис гьахьайди я? Чил маса гайи пулунин са пай чинеба жуваз туналди, вуна Пак Руьгьдикай таб авуна эхир! 4Вуна маса гудалди чил види тир, вуна адахъ къачур пулни ви пул тир. Вуна вучиз и кар ви рикӀе туна? Вуна инсанриз ваъ, Аллагьдиз таб авуна.

5Гьананидиз и гафар ван хьун кумазни, ам гьанал ярх хьана, кьена. И кардикай хабар хьайи виридак зурба кичӀ акатна. 6Ахпа жегьилри, атана, Гьанани кафандик кутуна ва тухвана кучукна.

7Гъуьл кьейидакай хабар авачир адан паб пуд сятдилай хьиз атана акъатна. 8Петруди адавай хабар кьуна:

– Лагь кван, гъуьлуьхъ галаз куьне чил гьа икьван пулунихъ маса ганани?

– Эхь, – жаваб гана ада, – гьакьван пулунихъ.

9– Аллагьдин Руьгь синагъ авун патал куьне вучиз гаф-чӀал сад авунва? – лагьана Петруди. – Ингье ви гъуьлуьн мейит сура туна хтанвайбур ракӀарив гва, абуру ви мейитни суруз тухуда.

10Гьа инал и паб, Петрудин кӀвачерик ярх хьана, кьена. Гьахьай жегьилриз ам кьенваз акуна. Абуру паб тухвана гъуьлуьн патав кучукна. 11Иманийрин кӀватӀалдик ва и кардикай ван хьайи амай жемятдик зурба кичӀ акатна.

Аламатар ва керемат-ишараяр

12Халкьдин арада илчийри гзаф аламатар ва керемат-ишараяр къалуриз хьана. Вири иманияр Сулейманан ширасдик кӀватӀ жедай+. 13Иманийрин кӀватӀалдик квачир инсанри абурук экечӀдай жуьрэт ийизвачир, ятӀани инсанри имандал атайбуруз гьуьрметзавай. 14Реббидихъ иман ийизвай итимринни папарин кьадар къвердавай артух жезвай. 15Вири и аламатрин нетижа яз, куьчедай физвай Петрудин хъен хьайитӀани алукьрай лугьуз инсанри азар квайбур куьчейриз акъуддай, абур месерал къаткурдай+. 16Ярусалимдин мукьув гвай шегьеррайни инсанар кӀеретӀралди къведай. Абуру аниз азарар квай чпинбур ва жинерри гьалдай вегьенвайбур гъидай, вири начагъбур чпин тӀалрикай азад хъжедай.

Илчияр хурук кутун

17Илчийрал пехил хьанвай кьилин хахамди ва адан терефдарар тир сакъайри+
18илчияр кьуна ва шегьердин къазаматда туна+. 19Амма йифиз Реббидин малаикди варар ахъайна, абур ахкъудна+.

20– Аллагьдин КӀвализ алад, – лагьана ада, – фена инсанриз и цӀийи уьмуьрдикай вири лагь.

21Чпиз лагьайвал, экуьнахъ фадамаз Аллагьдин КӀвализ атана, абур халкьдиз чирвилер гуз эгечӀна.

Кьилин хахамди ва адан мукьув гвайбуру экуьнахъ Меслягьатдин векилар ва Исраилдин вири агъсакъалар кӀватӀна, къазаматда авай илчияр гъун патал аниз итимар ракъурна. 22Нуькерар къазаматдиз атайла, илчияр ана авачиз хьана. Элкъвена хтана, абуру чеб ракъурнавайбуруз лагьана:

23– Къазаматдин варар мягькемдиз агалнавай, варарални къаравулар алай, амма чун къазаматдин къенез гьахьайла, чаз анай садни жагъанач.

24И ван хьайила, чӀехи хахамри ва Аллагьдин КӀвалин къаравулрин кьиле авайда, им вуч лагьай чӀал я лугьуз, фикирар ийиз хьана. 25Гьа чӀавуз са ни ятӀани атана ихьтин хабар гана:

– Ингье, куьне къазаматда турбуру Аллагьдин КӀвале акъвазна жемятдиз чирвилер гузва.

26Аллагьдин КӀвалин къаравулрин кьилевайди вичин итимарни галаз фена илчияр гваз хтана. Халкьди къван гунихъай кичӀезвай абуру илчияр гужуналди хканачир+.

27Силис кьун патал илчияр кьилин хахамдин патав Меслягьатдиз гъана+.

28– Чна квез Исадин ТӀвар кьун кӀевелай къадагъа авуначирни? – лагьана кьилин хахамди, – амма куьне куь чирвилерив Ярусалим ацӀурзава. Гьадалайни гъейри, квез Иса кьинин тахсирни чи хиве тваз кӀанзава+.

29– Инсанрилай гзаф Аллагьдиз табийвал авун лазим я! – жаваб гана Петрудини муькуь илчийри. –+
30Чи бубайрин Аллагьди куьне кӀарасдин хашуниз яна кьейи Исадал чан хкана. 31Исраилдиз Аллагьдин рекьел къведай ва гунагьрилай гъил къахчудай мумкинвал гун патал, гьа и Иса Аллагьди Вичин эрчӀи гъилихъай ацукьарна ва Адакай ЧӀехиди ва Хиласкар авуна. 32И кардин шагьидар тек са чун туш, гьакӀни Аллагьди Вичиз табийбуруз гузвай Пак Руьгьни я+.

33И гафар ван хьайибурук хъилен цӀай акатна. Абуруз илчияр рекьиз кӀанзавай+. 34И чӀавуз Меслягьатдин вилик фарисейрикай тир Гамалил экъечӀна. Ам Къанундин муаллим тир, вири халкьди адаз гьуьрметзавай. Гьамалила илчияр са кьадар вахтунда къецел акъудун эмирна+
35ва дуванханада авайбуруз лагьана:

– Исраилвияр! Куьне квез и инсанриз вуч ийиз кӀанзаватӀа хъсандиз фагьум ая. 36Са тӀимил идалай вилик вич чӀехи кас хьиз къалурзавай Тавдас лугьудай сад хьанай. Кьуд виш кьван касди адан пад кьунай, амма ам яна кьейила, адан вири терефдарар гьарнихъ чкӀана, адан крарни тахьайдай хьана. 37Адалай кьулухъ, агьалияр сиягьдиз къачудай чӀавуз, Галилейдай тир Ягьуд пайда хьана. Адани инсанрин са кӀватӀал вичин патаз гъана. Гьамни яна кьена, гьадан терефдарарни гьар сад санихъ чкӀана+. 38ГьакӀ хьайила за квез лугьузва: и инсанрик хкуьрмир. Абур ахъая. Абурун мурадарни крар абуруз чпиз кӀан хьана ийизвайбур ятӀа, а кӀвалахар вири терг жеда. 39Абурун крар Аллагьдиз кӀан хьана ийизвайбур ятӀа, квелай абур тергиз алакьдач, куьнни Аллагьдиз акси жедайвал ийимир.

Ада кӀватӀ хьанвай инсанар чӀалал гъана. 40Абуру илчийриз эверна ва абур къамчидалди гатаз туна. Ахпа илчийриз мад Исадин ТӀвар хкьун къадагъа авуна, абур ахъайна. 41Исадин ТӀварцӀин хатурдай ихьтин русвагьвилиз лайих авунал, шад яз илчияр Меслягьат кӀватӀ хьанвай чкадай экъечӀна+. 42Гьар юкъуз Аллагьдин КӀвалени чпин кӀвалера абуру акъваз тавуна чирвилер гузвай ва, Шад Хабар яз, Иса – Месигь тирди лугьузвай.

6

Ирид шемас хкягъун

6^1Тилмизрин кьадар артух жезвай чӀавуз юнан чӀалал рахадай чувудри чкадин чувудрилай шикаятар ийиз хьанай. Юнан чувудри лугьузвай хьи, гьар йикъан фу пайдайла, чкадин чувудри юнан чувудрин хендедаяр кваз кьазвач+. 2Иниз килигна цӀикьвед илчиди вири тилмизар санал кӀватӀна лагьана:

– Аллагьдин Гаф чукӀурун туна, тӀуьнин-хъунин месэлаяр гьялун чаз кутугнавач. 3ГьакӀ хьайила, стхаяр, куь арадай ирид кас хкягъа, чнани а везифаяр гьабурун хиве твада. И ксар гьуьрмет авай, Руьгьдив ацӀанвай ва акьул авай ксар хьун лазим я+. 4Чна, лагьайтӀа, гзафни-гзаф чи вахт дуьаяр авунизни Аллагьдин Гаф чукӀуруниз серфда.

5И меслят вирибуруз хуш хьана, абуру Истефас (ам имандивни Пак Руьгьдив ацӀанвай), ФилипӀ, Пархар, НикӀанур, Тимун, Парман ва виликдай чувудрин диндал хьайи антӀиахви НикӀалай хкяна+. 6Ирид касни илчийриз къалурнай, абуру, дуьа авуна, абурал гъилер эцигна+.

7Аллагьдин Гаф гегьеншдиз чкӀизвай, тилмизрин кьадарни Ярусалимда къвердавай артух жезвай, хахамрикайни гзафбур имандал атана+.

Истефас къазаматда тун

8Аллагьди къуватни берекат ганвай Истефаса халкьдин арада зурба аламатар ва керемат-ишараяр къалурзавай. 9«Азад хьайибурун» синагугдикай тир чеб Киринейдай ва Искендерандай атанвай чувудри ва Киликатдай ва Асия вилаятдай тир са шумуд чувудди Истефасахъ галаз гьуьжетар ийиз хьана. 10Амма Руьгьди Истефасаз ахьтин акьул гана хьи, абурувай садавайни гьуьжетра адал гъалибвал къачуз хьанач+. 11ГьакӀ хьайила, Истефасан рекъибри чинеба меслят хьана са бязи инсанрив Истефасакай икӀ лугьуз туна:

– Ада Мусадизни Аллагьдиз акси яз чӀуру гафар лугьудайла, чаз ван хьана+.

12Гьа икӀ а ксари халкь, тавратдарар ва агъсакъалар Истефасаз акси акъвазарна. Истефасакай хъел авайбуру ам кьуна Меслягьат кӀватӀ жезвай чкадиз гъана. 13Абуру жагъурай тапан шагьидри лугьудай:

– Ам датӀана Аллагьдин КӀваликайни Къанундикай чӀурукӀа рахазва+. 14«Назаретдай тир а Исади Аллагьдин КӀвал барбатӀда, чаз Мусади тур къайдаяр дегишарда», – лугьуз Истефас рахадайла, чаз ван хьанай+.

15Меслягьатда авай кьванбур вири Истефасаз дикъетдалди килигзавай. Адан чин абуруз малаикдин чин хьиз аквазвай.

7

Истефасан рахунар

7^1Кьилин хахамди Истефасавай хабар кьуна:

– ГьакӀ яни?

2– Стхаярни бубаяр! – жаваб гана Истефаса. – Заз яб це. Чи буба Ибрагьим гьеле Месапатамда амайла, ам Харандиз фидалди вилик, адаз баркалла алай Аллагь вичив рахаз акунай+.

3«Жуван уьлкве ва мукьва-кьилияр тур. Вун За ваз къалурдай чил галайвал алад»+, – лагьана Аллагьди+. 4Халдейрин чилер туна, Ибрагьим Харандиз куьч хьана. Буба кьейила, Аллагьди Ибрагьим исятда куьне уьмуьр тухузвай и чилерал куьчарна+. 5Аллагьди адаз эменни яз са чӀиб чил кьванни ганач. Ибрагьимахъ а чӀавуз веледар авачиртӀани, Аллагьди и чил адаз ва адан эвледриз гуда лагьана хиве кьунай+. 6Аллагьди адаз лагьанай: «Ви несилар гъурбатда къурабаяр яз, кьуд виш йисуз лукӀвиле жеда, абуруз садани инсафдач+. 7Амма абур лукӀвиле тур халкьдиз За жаза гуда. Ахпа ви несилар анай экъечӀна хъфейла, абуру и чкадал атана Заз къуллугъда»++.

8Ахпа Ада Ибрагьимахъ галаз Икьрар кутӀунна, а Икьрардин лишанни суьннет авун хьана. Ибрагьимаз хва Исакь хьана, адани ам хайи муьжуьд йикъалай суьннетна. Ахпа Исакьаз хва Якьуб хьана, а хцикайни цӀикьвед тайифадин буба хьана+.

9Якьубан цӀусад хва чпин стха Юсуфал пехил тир, гьакӀ хьайила абуру ам Мисридиз лукӀвилиз маса гана. Амма Аллагь Юсуфахъ галаз хьана+. 10Аллагьди ам вири четинвилерай акъудна. Ада Юсуфаз акьул-камал гана, адалай фиръаван – Мисридин пачагь, рази жедайвал авуна. Фиръавандини Юсуф вири Мисридин ва вичин мал-мулк идара ийидай гьакимвиле тайинарна+. 11Ахпа вири Мисрида ва Къенанда каш ва зурба мусибатар гьатна. Чи бубайриз недай затӀ гьатзавачир. 12Мисрида техил ава лагьана ван хьайи Якьуба аниз вичин рухваяр сад лагьай гъилера ракъурна+. 13Кьвед лагьай гъилера стхаяр иниз атайла, Юсуфа абуруз вич вуж ятӀа лагьана, гьа икӀ фиръавандизни Юсуфан хизандикай хабар хьана+. 14Идалай кьулухъ Юсуфа вичин буба Якьуб ва амай вири хизан, санлай хизанда пудкъанни цӀувад кас авай, вичин патав гъиз ксар ракъурна+. 15Якьуб Мисридиз атана, ана ам ва адан рухваяр кьена+. 16Абурун мейитар Шехемдиз хкана, Ибрагьима Шехемдай тир Гьамуран рухвайривай гимишдин пулунихъ къачур сура туна+.

17-18Аллагьди Ибрагьимаз гайи гаф кьилиз акъуддай вахт мукьвал жердавай, тахтуниз Юсуфакай хабар авачир маса пачагь къведалди чи халкьдин кьадарни Мисрида лап артух хьана++. 19Чи халкьдихъ галаз а пачагьди вич хаинвилелди тухузвай, ада чи бубайриз инсаф ийизвачир. Ада гьатта ханвай бицӀекар, абурал чан аламукь тавун патал, куьчедиз гадарун мажбурзавай+.

20Гьа чӀавуз Муса дидедиз хьана. Ам лугьуз тежедай кьван иер аял тир. Сифте пуд вацра Муса вичин бубадин кӀвале хьана,+
21ахпа аял гадарна, гьанлай ам фиръавандин руша къахчуна. Руша аялдиз, вичин хайи хциз хьиз, тербия гана+. 22Мусадиз Мисридин гьа чӀаван вири илимар чирнавай; ам кар алакьдай, рахунрин устад яз чӀехи хьана. 23Вичин яхцӀур йис тамам хьайила, ада вичин халкьдикай тир стхайрал кьил чӀугун кьетӀна.

24Садра адаз мисривиди са исраилвидин хатурдик хкӀурзавайвал акуна. Мусади исраилвидин пад хвена, ада, кьисас къахчун яз, мисриви яна кьена+. 25Мусади вичин куьмекдалди вичин стхаяр Аллагьди хиласдайдан гъавурда абур ава лугьуз фикирзавай, амма абур и кардин гъавурда гьатзавачир. 26Пакагьан юкъуз Мусадиз кьве исраилви кикӀиз акуна. Ам абур туьхкӀуьр хъийиз алахъна. «Я итимар, куьн стхаяр я, – лагьана ада, – вучиз куьне куь хатур хазва?»

27Хатурда эцязавайда, Мусадиз рум гана хьиз, лагьана: «Вун гьаким ва чӀехиди яз эцигайди вуж я? 28ТахьайтӀа накьан мисриви хьиз ваз зунни яна рекьиз кӀанзавани?»++

29И гафарилай гуьгъуьниз Муса Мидияндиз катна, ана къураба яз амукьна. Ана Мусадикай кьве хцин буба хьана+.

30ЯхцӀур йис алатайла, Синай дагъдин мукьув, кьурумда адаз ялавди кьунвай валарин юкьвай малаик акуна+. 31Ам акурла, Муса мягьтел хьана. Вуч хьанватӀа чириз кӀанз валариз мукьва хьайила, Мусадиз Реббидин ван атана: 32«Зун ви бан-бубайрин, Ибрагьиман, Исакьан ва Якьубан Аллагь я». КичӀе хьана Муса зурзаз акъвазна. Адавай кьил хкажна килигдай жуьрэт хьанач+. 33Реббиди лагьана: «КӀвачин къапар хтӀуна, Вун акъвазнавай чка пак чил я. 34Зи халкьдиз Мисрида инсаф тийизвайдакай Заз хабар ава. Заз абурун шел-хвалдин ван къвезва. Зун абур лукӀвиликай азад авун патал атанва. За вун Мисридиз ракъурзава, алад»+.

35Аллагьди исраилвийрин патав абуру чпи «Вун гьаким ва чӀехиди яз эцигайди вуж я?» лагьана абуру инкарай гьа и Муса ракъурна. Кузвай валарин юкьвай адан вилик пайда хьайи малаикдин куьмекдалди Аллагьди Вичи ам исраилвийрин чӀехиди яз ва абур хиласдайди яз Муса ракъурнавай+. 36Мусади, аламатар ва керемат-ишараяр къалуриз, исраилвияр Мисридай ахкъудна, Яру гьуьлелай алудна, ахпа абур кьурумдай яхцӀур йисуз тухвана+.

37Гьа и Мусади Исраилдин халкьдиз лагьана: «Реббиди, куь Аллагьди, квез зун хьтин пайгъамбар ракъурда, ам квекай сад жеда»++.

38Чи бан-бубаяр кьурумда санал кӀватӀ хьанвайла, Мусани гьабурухъ галаз авай. Ана малаикди Синай дагъдал Мусадиз, Мусадини чи бубайриз, чал агакьарун патал, эбеди яз амукьдай гафар лагьана+.

39Амма чи бубайриз Мусадин чӀалаз килигиз кӀан хьанач, абуру ам инкарна. Абуруз элкъвена Мисридиз хъфиз кӀанзавай+. 40Абуру Гьаруназ лагьана: «Чаз чун вичин гуьгъуьна аваз вилик тухудай аллагь туькӀуьра. Чун Мисридай акъудай Мусадикай лагьайтӀа, чаз адахъ вуч хьанватӀа чидач!»++
41Абуру къизилдикай дана туькӀуьрна, гьа бутдиз къурбандар гъиз ва чпин гъилералди авур бутдин сагълугъдай суварар ийиз хьана+.

42Гьа чӀавуз Аллагьди абурухъ далу элкъуьрна, абур цава авай гъетеризни маса затӀариз икрам ийиз гьана туна. И кардикай пайгъамбаррини кхьенай:

«Исраилдин халкь!
Кьурумда хьайи яхцӀур йисан къене
куьне Заз къурбандар авунайни кьван+?
43Квев куь аллагь Малухан алачух
ва куь аллагь Ремфанан гъед
ва абурун шикилар гвай
вуна чпиз икрам авун паталди.
ГьакӀ хьайила, За куьн
Бабилдилайни анихъ суьргуьнда».

44Кьурумда чи бубайрив Шагьидвилин Алачух гвай. И Алачух Мусади Аллагьди къалурайвални лагьайвал туькӀуьрнавай+. 45Чи бубаяр аниз къвердавай Аллагьди ана авай халкьар чукурнай, ва абурун чилер кьаз Нунан хва Шуай кьиле аваз фидай чӀавузни и алачух чи бубайрив гвай. Ахпа алачух несилрилай несилрив вугуз хьана. Давуд пачагьдин девирдалди а алачухни и чилерал аламай. 46Давуд пачагьдилай Аллагь рази тир, Давуда, лагьайтӀа, вичивай Якьубан Аллагьдиз кӀвал эцигайтӀа жедани лугьуз Аллагьдивай хабар кьуна. 47Аллагьдиз кӀвал Сулейман пачагьди эцигна. 48Амма Цаварал Алайда инсанри эцигнавай кӀвалера уьмуьр тухудач. Пайгъамбарди идакай икӀ лугьузва:+

49«Цавар Зи тахт я, чилни – Зи кӀвачерик квай даях.

Квевай Заз гьихьтин кӀвал эцигиз жеда?

Заз ял ядай чка гьинава? – лугьузва Реббиди. –

50Дуьньяда авай кьван вири шейэр

Зи Гъилералди авунвайбур тушни кьван?»

51Эй кьилиз ялдай, Аллагь тийижир рикӀ авай, Аллагь патал япар бишибур! Куьн датӀана Пак Руьгьдиз акси экъечӀзава! Куьн куь бубаяр хьиз я!+
52Куь бубайри хурук кутун тавур са пайгъамбар кьванни хьайиди яни? Аллагьдин Гьахъ-Михьиди атуникай виликамаз хабарар гайибур абуру ягъиз, рекьиз хьана, исятда куьне хаинвилелди гьа и гьахъ ЛукӀ Вич яна кьена+. 53Квез, лагьайтӀа, Аллагьди малаикрин куьмекдалди Къанун ганай, амма куьне адал амал авунач+.

Истефасаз къван гун

54Меслягьатдин векилриз и гафарин ван хьайила, абур хъилен цӀай акатна, сарар регъвез акъвазна+. 55Истефас Пак Руьгьдив ацӀанвай. Ам цавуз килигзавай, анай адаз баркалла алай Аллагь ва Адан эрчӀи гъилихъай акъвазнавай Иса акуна+.

56– Килиг, – лагьана ада, – заз ахъа хьайи цавара Аллагьдин эрчӀи гъилихъай акъвазнавай Инсандин Хва аквазва+.

57Инал абур, чпин япара тупӀар туна, гьарайиз, вирида сад хьиз адал хкадарна. 58Абуру ам галчӀурна шегьердай къерехдиз акъудна, гьана ам къванцин хура туна. Тахсир кутазвай шагьидри Шаул лугьудай жегьил касдин кӀвачерив чпин пекер тунай+. 59Абуру Истефасаз къван гудайла, Истефаса дад авуна:

– Я Ребби Иса, зи руьгь Вуна кьабула+.

60Ахпа ада чилиз метӀер яна, ван ацалтна гьарайна:

– Я Ребби, Вуна абурун и гунагьдилай гъил къахчу.

И гафар лагьана, Истефасан чан хкатна+.

8

Шаула иманияр хурук кутун

8^1Шаула Истефас кьин дуьз кар яз гьисабнай.

Гьа йикъалай Ярусалимда Исадихъ иманийрин кӀватӀал кӀевелай хурук кутаз эгечӀнай. Илчийрилай гъейри, амай вири катна фена, Ягьудатдизни Самариятдиз чкӀанай+. 2Аллагь рикӀел алай инсанри Истефас кучукна, адахъ чӀехи шел-хвал авунай. 3Шаул иманийрин кӀватӀал терг ийиз алахъзавай. Ада, кӀваляй кӀвализ физ, имандал атай итимарни папар кьаз, абур къазаматда тваз хьана+.

ФилипӀ Самаратда

4Ярусалимдай катайбуру, чеб гьина аваз хьайитӀани виринра Шад Хабар агакьариз, Аллагьдин Гаф чукӀурзавай+. 5ФилипӀ Самариятдин меркездиз атана, ана Месигьдикай муштулухар гуз хьана+. 6ФилипӀа къалурзавай керемат-ишараяр акваз, адаз яб гайи вири инсанри рикӀивай адан крариз фикир гузвай. 7ЧӀуру жинерар квайбурукай гьарай галаз абур хкатзавай, фалужди янавайбурни кьецӀибур сагъ хъжезвай+. 8Шегьерэгьлияр лап шад тир.

9И шегьерда ицитӀар авунал машгъул са кас авай, адан тӀварни Симун тир. Адан ицитӀвилел самаратвияр вири гьейран тир. Ада вич зурба кас хьиз къалурзавай. 10Адан аламатри пун квайбурун ва амай маса инсанрин фикирар чпел желбзавай.

– Симун – Аллагьдин Къуват я, а Къуватдиз Зурбади лугьузва, – тестикьзавай абуру.

11Инсанрин фикирар ада вичихъ желбнавай, вучиз лагьайтӀа вичин гьиллейрив вири мягьтелариз хейлин вахтар тир. 12ФилипӀа, лагьайтӀа, Аллагьдин Пачагьлугъдикайни Иса Месигь тирдакай Шад Хабарар гузвай. Итимарни, папарни имандал къвезвай ва абуру цик акахьун къачузвай. 13Симунни имандал атана, ада цик акахьун къачуна ва ам ФилипӀахъ галаз амукьна. ФилипӀа къалурзавай аламатар ва керемат-ишараяр акваз, ам мягьтел жезвай+.

14Самаратдин халкьди Аллагьдин Гаф кьабулна лугьудай хабар Ярусалимда авай илчийрал агакьайла, абуру аниз Петруни Ягья ракъурна+. 15Абуру, атана, цӀийиз иман кьабулайбурук Пак Руьгь акатрай лугьуз, дуьаяр ийиз хьана,+
16вучиз лагьайтӀа абурук гьеле садакни Пак Руьгь акатнавачир. Абуру анжах Иса Месигьдин ТӀварцӀелай цик акахьун къачунай+. 17Ахпа Петрудини Ягьяди абурал гъилер эцигна, абурук Пак Руьгь акатна+. 18Илчийри гъилер эцигуникди, инсанрик Руьгь акатзавайди акур Симуна абуруз пул гъана 19ва лагьана:

– За садал гъилер эцигайла, гьа касдикни Пак Руьгь акатдайвал куьне зазни гьахьтин къуват це.

20– Вуна Аллагьди гузвай пай пулунихъ къачуз жеда лугьузватӀа, вун гьа пулни галаз кьий! – жаваб гана Петруди. 21– Ваз и карда иштиракдай са ихтиярни авач, вучиз лагьайтӀа ви рикӀ Аллагьдин вилик гьахъ туш. 22Ша, вун Аллагьдин рекьел элячӀ, Реббидиз дуьаяр ая, белки Ада ви рикӀе чӀуру фикир хьунилай гъил къахчун+. 23Ви рикӀ туькьуьлвилив ацӀанвайди ва вун батӀулвилин зунжурра гьатнавайди заз аквазва.

24Инал Симуна тӀалабна:

– Куьне лагьай крар зи кьилел текъведайвал за квез зи паталай Аллагьдиз дуьаяр авун тавакъу ийизва+.

25Чпин вилериз акур кьван крарикай инсанриз суьгьбетар авуна, Аллагьдин Гаф абурал агакьарайдалай кьулухъ, илчияр Ярусалимдиз хъфена. Хъфидай рекье абуру Самариятдин гзаф кьадар хуьрера Шад Хабардикай ахъайиз хьана+.

ФилипӀни эфияпви

26Реббидин малаикди ФилипӀаз лагьана:

– Къарагъ, кьибледихъ Ярусалимдай Газадиз физвай, кӀвачик гзаф квачир рекьел экъечӀ+.

27ФилипӀ къарагъна фена. Ингье, эфияп худум – Гьебешдин Кандикат тӀвар алай пачагь-ханумдин вири хазина гъиле авай везир а рекьяй файтунда аваз физвай. Ам Ярусалимдай ибадат авуна 28кӀвализ хъфизвай. Файтунда ацукьна, ада Яшай пайгъамбардин ктаб кӀелзавай. 29Руьгьди ФилипӀаз лагьана:

– А файтундиз мукьва хьана, адан къвалал алаз алад+.

30ФилипӀ зверна файтундин патав атана. Анай адаз Яшай пайгъамбарди кхьенвай гафар эфияпвиди гьикӀ кӀелзаватӀа ван хьана.

– Вун кӀелзавайдан гъавурда акьазвани? – хабар кьуна ФилипӀа адавай.

31– Гъавурда твадай кас тахьайла, зун гьикӀ гьатрай? – жаваб гана везирди. Ада ФилипӀаз файтундиз акьахна вичин патав ацукьун теклифна+. 32Везирди Каламдай кӀелзавай чка ихьтинди тир:

«Ам хеб хьиз, кьасаб ийиз тухванай,
сар твазвайдан вилик квай кӀел кисдайвал,

Ада гьич сивни ахъайзавачир.

33Ам акьван русвагь авунай хьи,

Адаз атӀай карни гьахъди хьаначир.

Адан эвледрикай лугьуз жедай вуж ава?

Адан чан чилел къахчунай эхир».

34Худумди ФилипӀавай хабар кьуна:

– Лагь кван садра заз, ина пайгъамбар никай рахазва? Вичикай, я тахьайтӀа са масадакай?

35ФилипӀа, ада кӀелай чкадилай гатӀунна, адаз Исадикай Шад Хабар гуз хьана+. 36-37Атана абур яд авай чкадив агакьна.

– Ингье, ина ядни ава, – лагьана худумди. – Цик акахьун къачудайла, зи вилик пад ни кьада?

38Ада файтун акъвазра лагьана эмирна. ФилипӀни худум кьведни цел фена. ФилипӀа адав цик акахьун къачуз туна. 39Абур цяй экъечӀайла, Аллагьдин Руьгьди ФилипӀ садлагьана анлай къахчуна хутахна. Худумдиз ам мад ахкунач. Шад хьайи худумди вичин рехъ давамарна. 40ФилипӀ Ашдад шегьердиз акъатна. Ада Кесар шегьердиз фидай рекьел алай вири шегьеррив Шад Хабар агакьарна.

9

Шаул имандал атун

91-2Шаула Реббидин тилмизрин кьилел тӀурфан акъудзавай, ам абур яна рекьиз кӀанз хъиле кузвай. Шаулаз Шам шегьерда Исадихъ иман авунин рекье авай ксар – гьам итимар, гьамни папар – гъилер кутӀунна Ярусалимдиз хкиз кӀанзавай. И кар авун патал ада кьилин хахамдивай Шамда авай синагугриз чарар кхьин тӀалабна+. 3Ам Шамдив агакьзавай рекье, садлагьана цава куькӀвей экуьни кьуд пата нур туна+. 4Шаул чилел ярх хьана. Адаз вичихъ элкъвена рахазвай са ван хьана:

– Шаул, я Шаул, вуна Зун вучиз хурук кутазва?

5– Вун вуж я, я Агъа? – жузуна Шаула.

– Зун вуна хурук кутазвай Иса я, – жаваб гана ванци, – 6исятда къарагъна шегьердиз алад, ана вуна вуч авуна кӀандатӀа ваз лугьуда.

7Шаулахъ галай инсанар анал къах хьана амукьна, садавайни сивяй гаф акъудиз хьанач. Абуруз ван атана, амма акур кас хьанач. 8Шаул чилелай къарагъна, амма вилер ахъаяйла, ам затӀни такваз амукьна. Шамдиз ам гъил кьуна гъана. 9Пуд йикъан къене адаз затӀни акуначир, ада я тӀуьнни авуначир, я хъунни.

10Шамда Гьанани тӀвар алай са тилмиз авай. Адаз са карагун акуна. Адахъ галаз Ребби рахана:

– Гьанани!

– Гьай, Ребби, – лагьана жаваб гана ада+.

11– «Дуьз» тӀвар алай куьчеда авай Ягьудан кӀвализ фена, ТӀарас шегьердай тир Шаул лугьудай кас хабар яхъ, ингье, ада дуьаяр ийизва, – лагьана Реббиди+.

12Шаулаз вичин патав Гьанани лугьудай кас керематдин жуьреда атайди ва Гьананиди адан вилерал гъилер эцигна абур ахъа хъувурди карагна.

13– Я Ребби, – жаваб гана Гьананиди, – а касди Ваз талукьбуруз Ярусалимда авур писвилерикай заз гзаф ванер хьана. 14Ам иниз Ви ТӀвар кьур кьванди къазаматда твадай ихтиярар чӀехи хахамривай къачуна атанвайди я.

15– Алад! – лагьана Реббиди. – А кас Зи ТӀвар пачагьрин ва Исраилдинни маса халкьаррин арада машгьур авун патал За хкянавай алат я+. 16Зи ТӀварцин патахъай вичи гьикьван азаб-азият чӀугвадатӀа За адаз къалурда+.

17Гьанани фена, вичиз лагьай кӀвализ гьахьна. Ада Шаулал гъилер эцигна, лагьана:

– Шаул стха, вун иниз къведай рекье пайда хьайи Ребби Исади ви вилериз экв ахквадайвал ва вун Пак Руьгьдив ацӀудайвал зун ви патав ракъурнава+.

18Гьа и арада Шаулаз вичин вилерилай перде алатай хьиз хьана, адан вилер ачух хъхьана. Ада, къарагъна, цик акахьун къачуна. 19Ахпа ада фу тӀуьна, адан чандиз такьат хтана.

Шаул Шамда

Шаул са шумуд юкъуз тилмизрихъ галаз Шамда хьана+. 20Гежел тевгьена, ада синагугра Иса Аллагьдин Хва тирдакай вязер ийизвай. 21Адан ван хьайи вирида тажуб яз лугьудай:

– Ярусалимда Исадин ТӀвар кьурбур терг ийиз хьайиди гьам туширни? Ам иниз иманияр кьуна чӀехи хахамрин патав хутахиз атанвайди туширни+?

22Шаулан вязер къвердавай къуватда гьатзавай. Иса Месигь я лугьуз субутариз, Шамда авай чувудриз ада лугьудай гаф тазвачир+.

23Са кьадар вахт алатна фена, чувудри Шаул яна рекьин кьетӀна+. 24Амма Шаулаз абурун чӀуру къастуникай хабар хьана. Абуру, ам яна рекьиз кӀанз, йифиз-юкъуз шегьердин варарихъ къаравулвал чӀугуна. 25Амма йифиз Шаулан тилмизри ам куткунда аваз шегьердин цлалай авадарна+.

Шаул Ярусалимда

26Шаул Ярусалимдиз хтана, гьана ам тилмизрик акахьиз алахъна, амма абуруз адахъай кичӀе тир, ам имандал атунин чӀалахъ абур жезвачир. 27Барнабади адаз куьмек гана ва ам илчийрин патав гъана. Ада абуруз Шаулаз Шамдин рекье Ребби акурвал, Ребби адахъ галаз рахайвал ва Шаула Шамда викӀегьдаказ Исадин ТӀварцӀикай вязер авурвал ахъайна+. 28Са кьадар вахтунда Шаул Ярусалимда иманийрин амадаг хьана, ада Реббидин ТӀварцӀелай викӀегьдиз вязер ийизвай. 29Ам юнан чӀалал рахадай чувудрихъ галаз гьуьжетра гьатдай. Гьавиляй абур ам рекьиз алахънай+. 30Иман гвай стхайриз и кардикай хабар хьайила, абуру Шаул Кесар шегьердиз тухвана, анайни ТӀарасдиз рекье туна+.

31Гьа и чӀавуз Ягьудатда, Галилейда ва Самариятда иманийрин кӀватӀалар патал ислягь йикъар алукьна. Пак Руьгьдин куьмекдалди кӀватӀалар мягькем, иманийрин кьадарни гзаф жезвай. Абуру Аллагьдикай кичӀе яз уьмуьр гьалзавай.

Эней сагъарун

32Уьлкве тирвал къекъвей Петру Месигьдиз талукь инсанрал кьил чӀугун патал Луьда шегьердизни атана. 33Ана Эней лугьудай са кас авай. Ам фалужди яна, муьжуьд йисан къене меселай къарагъзавачир. 34Петруди адаз лагьана:

– Эней! Иса Месигьди вун дири хъийизва. Къарагъ! Жуван месни кӀватӀ хъия.

Эней гьасятда къарагъна+. 35Луьда шегьердинни Шарун арандин агьалийриз ам сагъ хъхьайди акурла, абур Аллагьдихъ элкъвена.

Табита

36Яфа шегьерда Исадихъ иман ийизвай са паб авай, адан тӀварни Табита, яни «Жейран» тир. Табитади гзаф хъсанвилер ийидай, кесибриз куьмекар гудай+. 37Гьа и вахтунда ам азарди кьуна кьена. Адан мейит чуьхвена винеллай кӀвале эцигна. 38Луьда шегьер Яфадин патав гвай. Петру Луьдада ава лагьана ван хьайи тилмизри адан патав кьве кас ракъурна, минетдалди лагьана:

– Геж тавуна чи шегьердиз ша ман!

39Петру абурухъ галаз фена. Атана агакьайла, абуру ам винеллай кӀвализ тухвана. Ина вири хендедаяр атана адал алтӀушна. Абуру, чпиз Жейрана вичел чан аламай чӀавуз цвайи булушкаярни маса пекер къалуриз, шел-хвал ийизвай. 40Петруди абур вири кӀваляй акъудна, метӀер чилиз яна, дуьаяр авуна, кьенвайдахъ элкъвена, лагьана:

– Табита, къарагъ!

Табитади вилер ахъайна. Петру акурла, ам хкаж хьана ацукьна+. 41Петруди адан гъил кьуна, адаз къарагъиз куьмекна. Ахпа ада хендедайризни Месигьдиз талукьбуруз эверна, чан ахкьалтнавай Табита къалурна+. 42И кардикай вири Яфада хабар хьана. Гьавиляй гзаф кьадар инсанар Реббидихъ ийизвай имандал атана.

43Яфада Петру яргъалди амукьна, ана ам табагъар ийидай Симунан кӀвале хьана.

10

Петруни Карнел

10^1Кесар шегьерда Карнел лугьудай са кас авай. Ам Римдин аскеррик квай Италдин кьушун тӀвар алай дестедин эфсер тир. 2Ам ва адан вири хизан Аллагьдиз икрамзавай ва Аллагьдихъай кичӀезвай инсанар тир. Ада дарвиле авайбуруз гъил ахъавилелди куьмекар гудай. Ада Аллагьдиз датӀана дуьаяр ийидай+. 3Садра, нисинилай кьулухъ сятдин пудриз хьиз, Карнелаз керемат акуна. Адаз акваз-акваз малаик атана. Малаикди лагьана:

– Карнел!+

4Карнел адаз кичӀевал кваз килигна.

– Вуч хьана, я агъа? – лагьана ада.

– Вуна ийизвай дуьаярни кесибриз гузвай куьмекар Аллагьдиз аквазва, – лагьана малаикди+. 5– Гила Яфадиз инсанар ракъура, абуру са гьи ятӀани Симун-Петру лугьудай касдиз иниз ша лугьурай. 6Ам табагъар ийидай Симунан мугьман я. Симунан кӀвал гьуьлуьн патав гва+.

7Карнелахъ галаз рахай малаик хъфейла, ада вичин кьве вач-хъшадиз ва вичин кьилдин тапшуругъар кьилиз акъудзавай аскеррикай Аллагь рикӀеллай садаз эверна. 8Хьайи кардикай вири абуруз ахъаяйдалай гуьгъуьниз ада абур Яфадиз ракъурна.

9Пакагьан юкъуз, Карнела ракъурнавайбур шегьердив агакьзавай вахтунда, Петру дуьа ийиз кӀвалин къавал акьахнавай+. 10Адаз гишин хьанвай ва фу нез кӀанзавай. ТӀуьн гьазур жедалди Петрудиз ахварал алайдаз хьиз керемат акуна: 11ахъа хьайи цавай кьуд пӀипӀ са ни ятӀани кьунвай хьтин зурба суфрадиз ухшар са затӀ агъуз эвичӀна. 12Адал гьар жуьредин гьайванар, чурчулар ва къушар алай. 13Ахпа адаз цавай къвезвай ванци лагьана:

– Къарагъ, Петру! И гьайванар тукӀуна неъ.

14– Гьич са чӀавузни, я Ребби! – лагьана жаваб гана Петруди – зи уьмуьрда за чиркин ва я гьарам затӀ тӀуьрди туш+.

15Ванци адаз кьвед лагьай гъилера хълагьна:

– Аллагьди гьалал авунвай затӀуниз чиркинди лугьумир+.

16Гьа икӀ пудра давам хьана, ахпа суфра мад цавуз хкаж хъхьана.

17Петру им вуч керемат ятӀа лугьуз фикирдик квай арада Карнела ракъурнавай инсанар, Симунан кӀвал жагъурна, адан варарив акъвазнавай. 18Абуру Симун-Петру ина авани лугьуз, кӀевиз хабар кьазвай. 19Акур керематдикай хиялар ийизмай Петрудиз Руьгьди лагьана:

– Симун, вахъ пуд кас къекъвезва+. 20Къарагъ, кӀаник эвичӀ. Са шакни тавуна абурухъ галаз алад, абур За ракъурнавайбур я.

21КӀаник эвичӀна, Петруди а ксариз лагьана:

– Куьн къекъвезвай инсан ингье зун я. Квез завай вуч кӀанзава?

22– Чун эфсер Карнела ракъурнавайбур я, – жаваб гана абуру. – Ам гьахъ-михьи ва Аллагьдихъай кичӀезвай инсан я. Ам вири Ягьудатдин халкьдин арада гьуьрмет авай кас я. Пак малаикди Карнелаз ваз вичин патав эвера лагьана ва ви ихтилатриз яб гун эмирнава+.

23Петруди кӀвализ ша лагьана абур илифарна.

Пакагьан юкъуз Петру ва адахъ галаз Яфадай тир имандал алай са шумуд стха мугьманрихъ галаз рекье гьатна. 24Са йикъалай абур Кесар шегьердиз атана акъатна. Карнела вичин мукьва-кьилияр, ярар-дустар кӀватӀнавай. Абуру санал Петру вилив хуьзвай. 25Петру гьаятдиз гьахьнамазни, Карнела, Петрудин вилик фена, адаз, кӀвачерив ярх хьана, икрам авуна+.

26– Къарагъ, – лагьана Петруди, адаз къарагъиз куьмекна, – зунни гьа вун хьтин инсан я+.

27Карнелахъ галаз рахаз-рахаз, Петру кӀвализ гьахьна. КӀвале адаз гзаф инсанар кӀватӀ хьанваз акуна. 28Ада абуруз лагьана:

– Квез чизва хьи, чувудриз маса халкьарикай тирбурухъ галаз рафтарвал авун ва абурун кӀвалериз фин къадагъа авунва. Амма Аллагьди заз гьич са касни кьацӀайдай ва я чиркиндай кьун тавун лазим тирди къалурна+. 29ГьакӀ хьайила, заз ша лагьайла, зун чуькьни тавуна куь патав атана. Гила за квевай куьне заз вучиз эвернавайди ятӀа хабар кьан.

30– Кьуд югъ идалай вилик йикъан сятдин пудаз за жуван кӀвале дуьа ийизвай, – жаваб гана Карнела. – Садлагьана зи вилик цӀарцӀар гузвай пекер алай са кас акъатна 31ва лагьана: «Карнел, вуна ийизвай дуьаяр Аллагьди кьилиз акъудзава ва вуна кесибриз гайи куьмекарни Адаз аквазва. 32Гьавиляй вуна Яфа шегьердиз Петру-Симун лугьудай касдиз эвериз инсанар ракъура. Ам табагъар ийидай Симунан кӀвале акъвазнава, адан кӀвал гьуьлуьн патав гва». 33Зани гьасятда ви патав инсанар ракъурна. Вун атана хъсан кар хьана. Аллагьди чаз вуч лугьун ваз эмирнаватӀа вавай чирун патал, исятда чун иниз Аллагьдин вилик кӀватӀ хьанва.

34Петру рахаз эгечӀна:

– Зун рикӀивай а кардин гъавурда акьазва хьи, Аллагьди са халкь маса халкьдилай вине кьазвач+. 35Аллагьди Вичихъай кичӀезвай ва дуьз кӀвалахар ийизвай гьар са кас, адан миллетдизни килиг тавуна, кьабулзава+. 36Аллагьди Исраилдин халкьдиз вирибурун Ребби тир Иса Месигьди адаз ислягьвал гъида лагьана хабар ракъурна. 37Ягьяди цик акахьун къачу лагьана эверайдалай кьулухъ, Галилейдилай эгечӀна вири Ягьудатда кьиле фейи крарни квез чизва+. 38Аллагьди Назаретдай тир Исадиз Пак Руьгьни чӀехи къуват гана. Гьавиляй Исади Вич къекъвез хьайи вири чкайра хъсанвилер авуна, иблисдин гъилик акатнавайбур сагъар хъувуна. Вучиз лагьайтӀа Аллагьни Адахъ галаз авай+. 39Вири Ягьудатда ва Ярусалимда Исади авур кьван крарин шагьидар я чун. Чувудри Ам хашуниз яна кьена, 40-41Аллагьди Адал пуд лагьай юкъуз чан хкана. Аллагьди Ам вири халкьдиз ваъ, анжах чаз, Вичи виликамаз хкянавай шагьидриз, аквадайвал авуна! Исадал кьейидалай кьулухъ чан хтайла, чна Адахъ галаз фу-яд тӀуьнай. 42Аллагьди Ам чан алайбурунни кьейибурун дуванбегвиле тайинарнава, Исади чун и кардикай инсанриз хабар гудай шагьидар яз ракъурнава+. 43Пайгъамбаррини гьадакай шагьидвал ийизва. Абуру лугьузва хьи, Исадихъ иман авур гьар садан гунагьрилай Адан ТӀварцӀелди гъил къахчуда+.

44Петруди и гафуникай ихтилатар ийизмай кьван гагьда адаз яб гузвай вирибурук Пак Руьгь акатна. 45Петрудихъ галаз атай чувуд иманияр Аллагьди Пак Руьгьдин пай маса халкьарикай тирбурузни ганвайди чир хьайила, лап мягьтел хьана, 46вучиз лагьайтӀа абуруз Карнелани адахъ галай инсанри Аллагьдиз жуьреба-жуьре чӀаларал шукурар ийизвайди акунвай. Инал Петруди лагьана:+

47– Чак хьиз Пак Руьгь акатнавай и инсанриз цик акахьун къачун къадагъа ийиз жедани кьван+?

48Адани Иса Месигьдин ТӀварцӀелай абурув цик акахьун къачуз туна. Идалай кьулухъ абуру Петрудиз са шумуд юкъуз чпин патав гумукь лагьана+.

11

Петруди ярусалимвийриз авур ихтилат

11^1Илчийриз ва Ягьудатда авай стхайриз Аллагьдин Гаф чувудар туширбуруни кьабулуникай хабар хьана. 2Петру Ярусалимдиз атайла, чувуд иманийри и кардин патахъай ана адаз ахмурар ийиз хьана+.

3– Суьннет тавунвайбурун кӀвалериз фена, вуна абурухъ галаз ацукьна фу тӀуьна, – лугьузвай абуру+.

4Петруди абуруз хьайи-хьайивал ахъайиз эгечӀна:

5– Яфа шегьерда за дуьаяр ийизвай, – лагьана ада. – Заз, дуьа ийизвай чӀавуз, ахварал алайдаз хьиз, ихьтин керемат акуна. Заз са ни ятӀани кьуд пӀипӀ кьуна цавай авадарзавай зурба суфра хьтинди акуна. Ам атана лап зи вилик акъвазна+. 6Дикъетдив килигайла, заз адал гьайванарни ничхирар, чурчуларни къушар акуна.

7Ахпа заз ван атана: «Петру, къарагъ! Абур тукӀуна неъ». 8«Гьич са чӀавузни, я Ребби! – жаваб гана за. – Зи уьмуьрда за чиркин ва я гьарам затӀ тӀуьрди туш». 9Цавай атай ванци мад лагьана: «Аллагьди гьалал авур затӀуниз гьарам я лугьумир»+. 10Гьа икӀ пудра тикрар хьана, ахпа вири цавуз чӀугун хъувуна.

11Гьа чӀавуз зун илифнавай кӀвалин патав пуд кас атана акъатна. Абур зи патав Кесардай ракъурнавайбур тир. 12Руьгьди заз са шакни тавуна абурухъ галаз алад лагьана. Захъ галаз а ругуд стхани рекье гьатна. Атана чун заз теклифай инсандин кӀвализ акъатна+. 13Ада вичин кӀвале малаик акурдакай ва ам вичихъ галаз рахайдакай чаз ихтилат авуна. Малаикди адаз лагьана: «Яфадиз, Симун-Петру тӀвар алай касдиз эвериз ракъура,+
14ада ваз жув ва жуван вири хизан гьикӀ хиласдатӀа ихтилатда».

15Зун рахаз эгечӀайла, лап сифтедай чак гьикӀ акатнатӀа, гьабурукни гьакӀ атана Пак Руьгь акатна+. 16Гьанал зи рикӀел Реббиди лагьай гафар хтана: «Ягьяди инсанрив цик акахьун къачуз тунай, квев Пак Руьгьди гьахьиз тада»+. 17ГьакӀ хьайила, Ребби Иса Месигьдихъ иман авур чаз, хьтин пай Аллагьди абурузни ганватӀа, завай Аллагьдиз манийвал ийиз женни+?

18Абуру Петрудиз мад туьгьметар хъувунач. Абуру Аллагьдиз шукурар ийиз, лугьуз хьана:

– ГьакӀ хьайила, Аллагьди чувудар туширбурузни уьмуьрдихъ фин патал Аллагьдин рекьел къведай мумкинвал ганва.

АнтӀиахдин кӀватӀал

19Истефас кьейидалай кьулухъ хурук кутуна Ярусалимдай катай иманийрикай са кьадарбур Финикидив, Куьпридив ва АнтӀиах шегьердив кьван агакьна. Абуру Аллагьдин Гафуникай анжах чувудриз хабар гузвай+. 20Катна атай иманийрин арада куьпривиярни киринейвияр авай. АнтӀиахдиз атайла, абуру Ребби Исадикай Шад Хабар чувудар туширбурузни гузвай.

21Абуруз Аллагьди куьмек гузвай, гзафбур Исадихъ ийизвай имандал атана Аллагьдихъ элкъвенай. 22И вакъиадикай хабар Ярусалимдин иманийрин кӀватӀалдивни агакьна. Анай АнтӀиахдиз Барнаба ракъурна+. 23АнтӀиахдиз атайла, Барнабадиз Аллагьдин берекат акуна. Ам лап шад хьана. Ада цӀийиз имандал атайбуруз Аллагьдиз вири рикӀелди вафа хьана амукь лугьуз эверзавай. 24Барнаба, лагьайтӀа, Пак Руьгьдив ацӀанвай имандаллай ва хъсан кас тир. Гзаф инсанар Реббидин рекьел атана+. 25Ахпа Шаул ахкун патал Барнаба ТӀарасдиз фена+. 26Адаз ам ана жагъана, ада Шаул АнтӀиахдиз хкана. Тамам са йисан къене Барнабани Шаул АнтӀиахдин иманийрин кӀватӀалда хьана, абуру гзаф инсанриз чирвилер гана. Тилмизриз месигьияр сифте АнтӀиахда лагьайди я.

27И чӀавуз Ярусалимдай АнтӀиахдиз пайгъамбарар атана+. 28Абурукай Агъаба, Руьгь акатнаваз, Римдин пачагьлугъ михьиз каша кьадайдакай виликамаз малумарнай. (Клавдаса пачагьлугъ идара ийизвай вахтунда и кар хьунни авуна.)+
29ГьакӀ хьайила Ягьудатда авай стхайриз-вахариз тилмизри чпелай гьардалай алакьдай кьадар куьмек гун къарар кьабулна. 30А къарар абуру кьилизни акъудна. Абуру, Барнабадивни Шаулав вугана, Ярусалимда авай иманийрин кӀватӀалдин чӀехибуруз чпи кӀватӀай пул-затӀ ракъурна.

12

Петру къазаматдай катун

12^1Тахминан гьа и вахтунда Гьируд пачагьди иманийрикай са бязибур хурук кутаз хьана ва абуруз писвилер авуна. 2Ада Ягьядин стха Якьуб туруналди рекьиз тунай+. 3Ихьтин крар чувудриз хуш жез акурла, ада Петруни кьунай. И кар ТӀили фарин суварин йикъара хьана+. 4Къазаматда тур адал кьуд кӀеретӀ, гьар кӀеретӀда кьуд къаравул эцигна. Гьирудан къаст Песагь суварилай кьулухъ халкьдин вилик Петрудин дуван авун тир+. 5Гьа икӀ Петру къазаматда авай, амма иманийрин кӀватӀалди акъваз тавуна адан паталай Аллагьдиз дуьаяр ийизвай+.

6Гьирудаз Петрудин дуван ийиз кӀанзавай йикъан вилик квай йиф алукьна. Петру кьве зунжурдалди кутӀуннаваз, кьве аскердин юкьва ксанвай. Къазаматдин ракӀарални къаравулар алай. 7Садлагьана Реббидин малаик атана акъатна. Къазаматдин кӀвал экуьнив ацӀана. Малаикди Петрудин къвала эцяна, ам ахварай авудна.

– Тадиз къарагъ! – лагьана малаикди. Петрудин гъилерал алай зунжурар ахъа хьана чилел аватна+.

8– Кьилел-кӀвачел алукӀ, – лагьана малаикди.

Петруди ада лагьайвал авуна.

– Са чухва галчукна зи гуьгъуьна аваз ша, – лагьана малаикди.

9Петру малаикдин гуьгъуьна аваз къазаматдай экъечӀна. Адаз малаикди ийизвай крар гьакъикъатда жезвайбур тирди чизвачир. Адаз и кар ахварин хиялдай карагзавай хьиз тир. 10Абур сад ва кьвед лагьай къаравулрилай элячӀна, шегьердихъ физвай ракьун варарив атана агакьна. Варар чеб чпелай ахъа хьана, абур анай экъечӀна. Абур кьведни куьчедин атӀа кьилиз кьван акъатайла, малаик Петрудин вилерикай квахьна+.

11Петруди, вич вичел хтайла, лагьана:

– Исятда зун рикӀивайни гъавурда гьатна хьи, Реббиди Вичин малаик ракъурна зун Гьирудан гъиляй акъудна, Ада зун чувуд халкьди заз кьазвай кардикай хиласна+.

12Кьил кьилел хтайла, Петру Майраман кӀвализ фена. Майрам Ягьядин (адаз Маркни лугьузвай) диде тир. Ана дуьаяр ийиз гзаф иманияр кӀватӀ хьанвай+. 13Петруди вар гатана – Реда тӀвар алай са къаравуш руш экъечӀна. 14Адаз Петру ванцелай чир хъхьана, шадвиляй варни ахъа тавуна, зверна фена кӀвализ гьахьна.

– Петру хтана варарив гва! – лагьана Редади.

15– Вун кими хьанвани?! – лагьана адаз кӀвалевайбуру.

Амма рикӀивайни Петру хтанва лугьуз къаравуш вичин гафунал акъвазна. И чӀавуз абуру лагьана:

– Ам адан малаик я+.

16Петруди вар гатазмай. Вар ахъайна, Петру акурла, абур мягьтел хьана амукьна. 17Петруди абуруз гъилелди кис хьухь лагьай ишара авуна, ахпа Реббиди вич гьикӀ къазаматдай акъуднатӀа ахъайна.

– Куьне и кардикай Якьубазни амай стхайриз ахъая, – лагьана, вич инай масаниз фена+.

18Экуьнахъ аскеррин арада зурба къалабулух гьатна. Петру гьиниз фенатӀа садан кьилни акъатзавачир. 19Гьируд адахъ виринра къекъвена, амма Петру жагъанач. Гьируда аскерривай силис кьуна, ахпа абур рекьин эмирна.

Гьируд пачагь кьин

Ахпа Гьируд Ягьудатдай Кесардиз фена, ам ана са кьадар вахтунда амукьна. 20Гьирудаз Туьрс ва Сидун шегьеррин жемятрикай гзаф хъел авай, амма недай суьрсетдал гьалтайла, абур Гьирудан уьлкведилай аслу тир. Гьавиляй абуру вири сад хьана, пачагьдин ихтибар алай къуллугъдар БиластӀакай даях кьуна, чпиз ислягьвал тӀалабун патал, пачагьдихъ галаз чин-чинал гьалт жез алахънавай. 21Гьалтдай чӀав тайинарай юкъуз пачагьдин пекер алукӀна, Гьируд атана кьакьан тахтунал ацукьна, халкьдихъ элкъвена рахана. 22Халкьди ван алаз гьарайна:

– Чахъ галаз рахазвайди инсан ваъ, аллагь я!

23Гьа и чӀавуз Гьируда Аллагь кваз кьунач лугьуз Реббидин малаикди ам яна. Ам чан аламаз къеняй куквари тӀуьна куьтягьна+.

24Амма Аллагьдин Гаф гегьеншдиз чкӀизвай, иманийрин кьадарни гзаф жезвай+. 25Барнабадини Шаула чпин хиве авай везифа Ярусалимда кьилиз акъудна. Ахпа абур Ягья-Маркни галаз элкъвена хтана+.

13

Павелан сад лагьай сиягьат

Барнабани Шаул къуллугъ ийиз ракъурун

13^1АнтӀиахда авай иманийрин кӀватӀалда пайгъамбарарни муаллимар авай. Абур Барнаба, Нигер лакӀаб алай Суьмен, киринейви ЛукӀис, Гьируд бегдин некӀедин стха Манаил ва Шаул тир+. 2Садра, абуру Реббидиз ибадат ийиз сив хуьзвайла, Пак Руьгьди абуруз лагьана:

– За тапшуругъ яз гайи кар кьилиз акъудун патал Барнабани Шаул Зи ихтиярда тур+.

3Сив хвена, дуьа авуна, Барнабадинни Шаулан кьилерилай гъилер эцигна, абур тайинарнавай рекье туна.

Куьприда Шад Хабар чукӀурун

4Пак Руьгьди ракъурай а кьве илчи Селукейдиз, анайни гимида аваз Куьпридиз фена. 5Абур Саламис шегьердиз атана. Ина абуру чувудрин синагугра Аллагьдин Гаф инсанрал агакьарзавай. Ана абурухъ галаз Ягьяни авай, ада абуруз куьмекзавай+. 6Абур къураматдин и кьиляй а кьилиз яна, атана Пафасдиз акъатна. Ана абурал суьгьуьрчи ва тапан пайгъамбар Бар-Иса тӀвар алай чувуд гьалтна+. 7Ам Римдин гьаким, акьул авай инсан Серкъи Павелан итимрикай тир. Гьакимди Барнабадизни Шаулаз вичин патав эверна, адаз Аллагьдин Гафуниз яб гуз кӀанзавай. 8Амма вичиз юнан чӀалал Элим лугьудай Суьгьуьрчиди, гьаким имандикай къерех хьун патал, Барнабадизни Шаулаз гьар жуьредин манийвилер ийизвай. 9Инал Пак Руьгьдив ацӀанвай Шаула (адал Павел лугьудай тӀварни алай) Элимадиз атӀумна килигна,+
10лагьана:

– Гьей, иблисдин хва, гьар са гьахъ-михьивилин душман! Вун тапаррайни гьиллейрай ацӀанва. Вун идалай кьулухъни Аллагьдин дуьз рекьер чӀуриз алахъдани? 11Аллагьдин къуват ви хура акъвазда. Вун буьркьуь жеда, са кьадар вахтунда ваз рагъ ахквадач.

Элимадиз гьасятда вич мичӀивили кьурди хьиз хьана. Ам вич гъил кьуна тухудай са касдихъ къекъвез хьана. 12И кар акур гьаким Реббидин Гафунихъ авай гьайбатди гьейранарна, ада Аллагьдихъ иман авуна.

Писидатдин АнтӀиахда

13Павелни адахъ галайбур Пафасдай гимида аваз Памфилда авай Пергидиз рекье гьатна. Абур аниз агакьайла, Ягьяди абур туна, вич Ярусалимдиз хтана+. 14Амайбур Пергидай Писидатдин АнтӀиах шегьердиз атана. Киш юкъуз абур синагугдиз фена ацукьна. 15Ина Къанундайни пайгъамбаррин ктабрай чӀукар кӀелайдалай кьулухъ синагугдин кьиле авайбуру абуруз икӀ лугьун патал ксар ракъурна:

– Стхаяр, инал кӀватӀ хьанвайбурук руьгь кутадай ихтилатар квехъ аватӀа, рахух+.

16Павела, къарагъна, гъилелди секин хьухь ишара авуна, лагьана:

– Исраилвияр ва Аллагьдихъай кичӀе маса ксар, захъ яб акала!

17Исраилдин халкьдин Аллагьди Вичиз вири халкьарикай чи халкьдин чӀехи бубаяр хкяна. Чувудар Мисрида къурабаяр тирла, Ада чи халкьдин кьадар артухарна, ахпа Ада Вичин Къуватдалди ам Мисридай ахкъудна+. 18Аллагьди та яхцӀур йисан къене кьурумда къекъуьрай чи халкьди эхна+. 19Ада Къенанда авай ирид халкь тергна, абурун чилер Исраилдин халкьдив вугана+. 20Гьа икӀ 450 кьван йисар алатна. Ахпа Аллагьди чи халкьдиз гьакимар гана. Эхиримжи гьаким Смаил тир. 21Гьа чӀавуз халкьди вичиз пачагь це лугьуз Аллагьдивай тӀалабна. Аллагьди абуруз Бунъямин тайифадикай тир Къишан хва Шаул пачагьвиле гана. Шаула яхцӀур йисуз пачагьвал авуна. 22Шаул пачагьвиляй акъудна, адан чкадал Аллагьди Давуд пачагь ацукьарна, адакай Аллагьди лагьана: «Ишаян хва Давуд Зи рикӀиз чими я. Ада Заз кӀандай вуч хьайитӀани кьилиз акъудда».

23Аллагьди Вичи гаф гайивал, Исраил хиласун патал Давудан несилрикай тир Иса ракъурна. 24Иса къведалди Ягьяди Исраилдин вири халкьдиз Аллагьдин рекьел ша ва цик акахьун къачу лугьуз вязер-несигьатар авунай+. 25Вичи тайинарнавай кӀвалах кьилиз акъудайла, Ягьяди лугьудай: «Куьне зун вуж я лагьана фикирзава? Зун Месигь туш. Ам залай гуьгъуьниз къведа. Зун Адан кӀвачин къапарин чӀулар ахъа авунизни лайих туш»+.

26Стхаяр, Ибрагьиман эвледар ва Аллагьдихъай кичӀезвай масадбур! Хилас хьуникай тир и хабар чаз ракъурнавайди я! 27Ярусалимдин агьалийризни абурун кьилевайбуруз Иса вуж ятӀа чир хьанач. Чувудрин гьакимри Адаз кар атӀана. Идалди чувудри гьар Киш юкъуз чпин синагугра кӀелзавай пайгъамбаррин гафар кьилиз акъудна+. 28Исадин хиве тун патал кьиникьиз акъудуниз лайих гьич са тахсирни жагъаначтӀани, абуру ПилатӀавай Адаз кьинин жаза гун тӀалабна+. 29Адан кьилел къведай крарикай кхьенвай гафар абуру кьилиз акъудайдалай кьулухъ, Адан мейит хашунилай алудна кучукна+. 30Амма Аллагьди Адал чан хкана+. 31Виликра Галилейдай Ярусалимдиз физ-хкведай рекье Адахъ галаз хьайибуруз Иса хейлин вахтунда акваз хьана. Исятда абур чи халкьдиз а агьвалатдин шагьидар я+.

32-33Аллагьди чи бубайриз гайи гаф чун патал кьилиз акъудун яз, Ада Исадал кьейидалай кьулухъ чан хкана. Гила чна квез и крарикай Шад Хабар гузва.

Кьвед лагьай Забурдин манида кхьенвайвал:

«Къенин йикъалай Вун Зи Хва,

Зунни Ви Буба я!»+

34И гафаралди Аллагьди Вичи Исадал, кьейидалай кьулухъ Ам члаф тежедайвал, чан хкайдакай лугьузва:

«Давуд пачагьдиз хиве кьур
пак ва дегиш тежедай нуьсретар
За гуда квез»+.

35Гьа и кардикай Каламдин маса чкадани кхьенва:

«Жуван муъмин кас тадач сура члафиз!»+

36Давуда вичин девирда Аллагьдиз къуллугъзавай ва Адан къастар кьилиз акъудзавай. Давуд рагьметдиз фена. Ам вичин бубайрин патав динжарна. Адан беден члаф хьана+. 37Амма Аллагьди чан хкай Адан Беден члаф хьуникай хилас хьана!

38Гьа икӀ, стхаяр, заз квез чир хьана кӀанзава хьи, Аллагьди Исадин куьмекдалди куь гунагьрилай гъил къахчунвайдакай квез малумарзава. Мусадин Къанундалди куьн гьахъ-михьивилиз акъудиз хьанач+. 39Исадихъ иман ийизвайбур вири гьахъ-михьивилиз акъуднава+. 40Мукъаят хьухь, пайгъамбарри лагьай гафар куь кьилелни татурай гьа:

41«Килиг гьа, кьама ял авайбур!

За куь йикъара ахьтин крар ийида хьи,
квез абурукай са ни ятӀани лагьанайтӀани,
куьн са чӀавузни чӀалахъ жедачир.

Гила килигиз, мягьтел хьухь, куьн терг жеда!»

42Павелни Барнаба синагугдай экъечӀна хъфидайла, ана ахъаяй агьвалатрикай мад ихтилатар хъийиз гуьгъуьнин Киш юкъузни иниз атун абуруз теклифна. 43КӀватӀ хьанвайбур чкӀайдалай кьулухъ гзаф кьадар чувудар ва абурун дин кьабулнавай масабур Павеланни Барнабадин гуьгъуьна аваз фена. Павелани Барнабади, чпихъ галаз къвезвайбуруз суьгьбетар ийиз, Аллагьдин берекатдикай къерех жемир лугьуз абур алакьарзавай+.

44Къведай Киш юкъуз шегьерда авай кьван саки вири агьалияр Реббидин Гафунихъ яб акализ синагугдиз кӀватӀ хьана. 45Икьван гзаф халкь акурла, чувудар пехил хьана. Абуру Павелак хкуьриз, адан ихтилатриз аксивал ийизвай+. 46Гьа инал Павелани Барнабади абуруз викӀегьдаказ лагьана:

– Аллагьдин Гаф сифте квев агакьарна кӀанзавайди тир. Амма куьне Аллагьдин Гаф кваз кьазвач. Яни куьне куьн эбеди уьмуьрдиз лайих яз гьисабзавач. Гьавиляй чун масабурун патав фида+. 47Аллагьди чаз ихьтин весият ийизва:

«За вакай маса халкьариз экв авунва,
Вуна дуьньядин а кьилел кьван къведалди
авай халкьар хиласда».

ИкӀ лугьуналди, Ада чаз маса халкьарикай тирбурун патав фин эмирна+. 48И гафар абурун япарихъ галукьайла, абуру Реббидиз шадвилелди шукурар ийиз хьана. Эбеди уьмуьр ганвай кьванбур вири Аллагьдин Гафунихъ агъуна. 49Реббидин Гаф гьа чкаяр тирвал чкӀана. 50Амма чувудри шегьердин вилик-кьилик квай итимрикни Аллагьдиз ибадат ийизвай вилик-кьилик квай папарик футфа кутуна. Абуру Павелни Барнаба хура туна ва и чкайрай катуниз мажбурна+. 51Илчийри, шегьерэгьлийрилай нарази тирвилин лишан яз, чпин кӀвачерал ацукьнавай руг юзурна. Ахпа абур Кани шегьердиз хъфена+. 52И чкайра авай тилмизар Пак Руьгьдивни чӀехи шадвилив ацӀанвай+.

14

Кани шегьерда

14^1Кани шегьерда Павелни Барнаба чпиз адет хьанвайвал синагугдиз фена. Ана абуру Исадикай суьгьбетар авуна. Гзаф кьадар чувудрини муькуьбурукай тирбуру Исадихъ иман авуна+. 2Амма Исадихъ иман ийиз кӀанзавачир чувудри маса халкьарикай тирбурун арада футфа туна, абур иманийриз акси акъвазарна. 3ЯтӀани Павелни Барнаба ана гзаф вахтунда амукьна. Абуру Реббидикай викӀегьвилелди вязер ийизвай. Реббиди, лагьайтӀа, абурув аламатар ва керемат-ишараяр къалуриз тунай. Гьа идалди Аллагьди Вичин берекатдикай абуру лугьузвай гафар тестикьарзавай+. 4Шегьерэгьлияр кьве пай хьана. Садбуру чувудрин, муькуьбуруни илчийрин пад кьуна+. 5Чувудрини маса халкьарикай тирбуру чпин кьилевайбурни галаз илчийриз кар кьун патал, абуруз къван гуда лагьана, гаф-чӀал сад авуна. 6Амма илчийриз абурун къастуникай хабар хьана. Абур ЛуькӀанат уьлкведа авай ЛуьстӀра ва Дербе лугьудай шегьерризни абурун патарив гвай чкайриз катна+. 7Ана абуру Исадин гьакъиндай Шад Хабар гузвай.

ЛуьстӀрада ва Дербеда

8ЛуьстӀрада кӀвачер кӀакӀанвай[*] са кас авай. Ам хайи чӀавалай набут[*] тир, адавай уьмуьрда гьич къекъвез хьайиди тушир+. 9Павела ихтилат ийизвайла, а касди адаз яб гузвай. Павелаз акуна хьи, и набут касдихъ вич сагъ хъийидайвилин иман ава+.

10– Къарагъ, кӀвачел акъваз! – ван алаз лагьана ада набут касдиз.

Амни къудгъунна къарагъна къекъвез эгечӀна+. 11Павела авур аламат акур инсанри ЛуькӀанатдин чӀалал гьарайиз хьана:

– Чи патав инсанрин кӀалубда аваз аллагьар атанва!+

12Барнабадиз абуру Зевс лагьана тӀвар гана, Павелазни – Гьермес[*], вучиз лагьайтӀа, рахунрин кьенерар Павелан гъиле авай. 13Шегьердин къерехда Зевсан ибадатхана авай. Ана къуллугъзавай касди, халкьдихъ галаз Павелазни Барнабадиз къурбанд авун патал, жунгаварни цуькверин кӀунчӀар шегьердин варарив гъана. 14Барнабадизни Павелаз и кардикай хабар хьайила, абуру, чпел алай пекер кукӀварна, халкьдин арадиз гьахьна, гьараяр авуна:+

15– Акъваз, я стхаяр, куьне вуч ийизва? Чунни куьн хьтинбур я! Чна квез чан алай Аллагьдикай Шад Хабар гъанва. Бутар гадарна, чан алай Аллагьдиз килиг! Чилни цав, гьуьлер ва анра авай кьван затӀар халкь авурди Гьам я+. 16Къадим вахтара Ада гьар са халкьдиз вичиз кӀандайвал уьмуьр тухудай ихтияр ганайтӀани, 17Вичи ийизвай мергьеметдин краралди Ада Вичикай вахт-вахтунда хабарни гузвай. Ада цавай квез марф ва бегьер ракъурзавай, квез недай суьрсет гузвай ва куь рикӀерни шадвилив ацӀурзавай+.

18И гафар лагьанатӀани, абуру чпиз къурбандар гъиз кӀанзавай халкь гужа-гуж акъвазарна.

19Гьа иниз АнтӀиах ва Кани шегьеррай чувудар атана, абуру инсанар чпин патаз гъана ва Павелаз къван гуз эгечӀна. Абуруз ам кьейиди хьиз хьайила, абуру галчӀурна тухвана ам шегьердин къерехдиз гадарна+. 20Тилмизар атана адал алтӀушна. Павел къарагъна шегьердиз хъфена. Пакагьан юкъуз ам Барнабадихъ галаз Дербедиз рекье гьатна.

Суьриядин АнтӀиахдиз хтун

21И шегьерда Шад Хабар чукӀурна, гзаф инсанар имандал гъайидалай кьулухъ абур элкъвена ЛуьстӀра шегьердиз, анай Канидиз ва АнтӀиахдиз хтана. 22Хьайи чкайра абуру тилмизрин руьгь мягькемарзавай ва абуруз Аллагьдихъ иман ийиз амукьунихъ эверзавай. Абуру гьакӀ Аллагьдин Пачагьлугъдиз акъатун патал чна гзаф азиятарни чӀугуна кӀанда лугьузвай+. 23Павелани Барнабади иманийрин гьар са кӀватӀалдин кьиле жедайбур тайинарна. Дуьаярни авуна, сивни хвейи абуру иманийрин кӀватӀалар чпи Вичихъ иман ийизвай Аллагьдал аманат авуна+. 24Илчияр Писидатдай яна Памфилдиз атана, 25Пергида Аллагьдин Гафуникай хабар гайидалай кьулухъ абур Аталидиз фена. 26Исятда тамамарнавай кӀвалахар кьилиз акъудун патал чеб Аллагьдин берекатдал аманатна, абур са мус ятӀани АнтӀиахдай экъечӀнай. Гила абур гимида аваз элкъвена гьа АнтӀиахдиз хъфена+. 27Иниз хтана, иманийрин кӀватӀалда авайбур кӀватӀна, Павелани Барнабади, чпин куьмекдалди Аллагьди авур кӀвалахрикай рахаз-рахаз, чпи чувудрикай туширбуруз имандин рак гьикӀ ахъайнатӀа ихтилат авуна. 28Тилмизарни галаз абур ана гзаф вахтунда амукьна.

15

Ярусалимда хьайи меслятар

15^1АнтӀиахдиз Ягьудатдай атай са бязи инсанри иманийриз лугьуз хьана:

– Куьн Мусади ганвай къайда тирвал суьннет тавуртӀа, куьн хилас жедач+.

2И гафариз килигна, Павелни Барнаба а ксарихъ галаз чӀехи гьуьжетра гьатна. И месэладай кьил акъудун патал, Павелни Барнаба са кьадар иманиярни галаз Ярусалимдиз илчийринни чӀехибурун патав ракъурун кьетӀна+. 3Иманийрин кӀватӀалда авайбуруз сагърай лагьана, абур рекье гьатна. Абур Финикидайни Самариятдай тӀуз фена, ана абуру чувудар туширбур Аллагьдин рекьел къвезвайдакай хабар гана. И хабарди вири иманийрик чӀехи шадвал кутуна.

4Ярусалимдиз атайла, абур иманийрин кӀватӀалди, илчийри ва чӀехибуру кьабулна. Павелани Барнабади Аллагьди чпин гъилералди авур вири крарикай ахъайна. 5Фарисейрин патал алай имандал атанвайбуру къарагъна, лагьана:

– Имандал атанвай чувудар туширбур суьннет авун лазим я, гьабурувайни Мусадин Къанун кьилиз акъудун гьаркьна[*] кӀанда.

6И месэладин паталай меслятар ийиз илчиярни чӀехибур кӀватӀ хьана. 7Яргъал гьуьжетар хьайидалай кьулухъ Петруди къарагъна, лагьана:

– Стхаяр, квез чизва хьи, куь арадай зун Аллагьди чувудар туширбур имандал гъун патал Шад Хабардикай муштулухар гуз хкяна тӀимил вахт туш+. 8РикӀер аквазвай Аллагьди, чаз хьиз чувудар туширбурузни Пак Руьгь гуналди, гьабурни кьабулзавайди къалурна+. 9Абуру Иса Месигьдихъ иман авурла, Аллагьди и имандалди абурун рикӀер михьна, абурунни чи арада авай тафават квадарна+. 10ГьакӀ хьайила, я чавай, я чи бубайривай кьаз тахьай пар маса халкьарин арадай тилмизвилиз атайбурун хивез вегьиз, вучиз куьне Аллагь синагъ ийизва+? 11Гьабуру хьиз, чнани Ребби Исадин берекатдик кваз хилас жедайдахъ иман авунва эхир!+

12И чӀавуз вирида кисна Павелазни Барнабадиз яб гузвай. Абуру чпин куьмекдалди Аллагьди маса халкьарин арада гьихьтин аламатар ва керемат-ишараяр къалурнатӀа суьгьбетзавай. 13Абуру куьтягьайла, Якьуба лагьана:

– Стхаяр, захъ яб акала+. 14Сифте яз Аллагь чувудар туширбурун къайгъу чӀугваз эгечӀна, абурукай Ада Вичин халкь авуникай чаз Симуна ахъайна. 15Адан гафарихъ галаз пайгъамбарри кхьенвайдини кьазва:

16«„Ахпа За элкъвена хтана Давудан
ацахьнавай кӀвал туьхкӀуьр хъийида.

А кӀвал За чкадиз хкида,

За ам цӀийи кьилелай гуьнгуьна хутада.

17-18Амай инсанарни Зи ТӀвар янавай вири халкьар

Реббидихъ къекъвез жедайвал“, –
дегь чӀаварилай инихъ Вичин гафар малумарна
кьилиз акъудай Реббиди икӀ лугьузва».

19ГьакӀ хьайила за гьисабзава хьи, Аллагьдихъ элкъвезвай чувудар туширбурун вилик пад кьуна кӀандач. 20Бутриз къурбанднавай тӀуьн, дуьз тукӀун тавунвай гьайванрин як, иви кумай як немир ва явавиликай яргъаз хьухь лагьана абуруз за чар кхьин теклифзава+. 21Мусадин Къанун, лагьайтӀа, дегь чӀаварилай гьар са шегьерда чирзава ва синагугра гьар Киш юкъуз кӀелзава.

Мажусийриз чар

22Илчийрини иманийрин кӀватӀалдин чӀехибуру амай вири иманийрихъ галаз санал, чпин арадай са шумуд кас хкяна, абур Павелахъни Барнабадихъ галаз санал АнтӀиахдиз ракъурун къетӀна. Абуру хкягъайбур Барсаба-Ягьудни Силав тир. И кьве кас иманийрин кьиле авайбур тир+. 23Иманийри абурув вугана ракъурай чарче икӀ кхьенвай:

«Илчийрин ва иманийрин кӀватӀалдин чӀехибурун патай АнтӀиахдин, Суьриядин ва Киликатдин имандаллай маса халкьарикай тир стхайриз-вахариз саламар ракъурзава! 24Куь кьилив чи патавай са бязи ксар атайди ва абуру чпин ихтилатралди куь арада гъулгъула тунва ва куь руьгьер теспача авунва лугьуз чаз ван хьана. Амма чна абуруз са эмирни авунвачир+. 25Иниз килигна чна чун вири кӀватӀ хьанвай чкадал са шумуд кас хкяна, абур играми Барнабадихъни Павелахъ галаз куь патав ракъурун кьетӀна. 26Барнабани Павел чи Ребби Иса Месигьдин ТӀвар патал чпин чан эцигнавайбур я. 27И чар гваз чна ракъурзавай Ягьудани Силава чпини и чарче авай гафар квез тестикь хъийида. 28Пак Руьгьдизни чаз квел, са бязи къайдайрал куьне амал авунилай гъейри, са парни эцигна кӀанзавач:+
29бутриз къурбанднавай тӀуьн, дуьз тукӀун тавунвай гьайвандин як, иви кумай як немир, явавиликай яргъаз хьухь. И тагькимар куьне кьилиз акъудиз хьайитӀа, хъсан я. Куьн сагърай».

30Ракъурнавайбур атана АнтӀиахдиз агакьна. Ана иманияр кӀватӀна, чпив гвай чар абурув вугана. 31Чарче авай руьгь кутадай гафар кӀелайла, абуруз хвеши хьана. 32Ягьудни Силав чебни пайгъамбарар тир, абуру иманийриз кӀубанардай ва руьгь мягькемардай гзаф гафар лагьана+. 33-34Абур ана са кьадар вахтунда амукьна, ахпа иманийри абуруз хийир-дуьа авуна, абур иниз ракъурай ксарин патав рекье хтуна. 35Павелни Барнаба АнтӀиахда амукьна. Ана абуру ва абурухъ галай гзаф масабуру Реббидин Гафуникай муштуллухар гузвай+.

Павелан кьвед лагьай сиягьат

Павеланни Барнабадин араяр къун

36Арадай са кьадар вахт фейила, Павела Барнабадиз лагьана:

– Ша, чна Реббидин Гафуникай хабар ганвай кьван шегьерриз фена, чи стхайрал-вахарал са кьил чӀугван, абур гьикӀ аватӀа килигин.

37Барнабадиз вичихъ галаз Ягья-Маркни тухуз кӀанзавай+. 38Амма Павелаз Памфилда чеб гадарна чпин крарикай кьил къакъудай Марк чпихъ галаз тухуз кӀан хьанач+. 39Павеланни Барнабадин арада хци наразивилер гьатна, абур чара хьана. Барнаба, Маркни къачуна, Куьпридиз фена. 40Павела вичиз Силав хкяна. Стхайри-вахари Павел Аллагьдин берекатдал аманатна, ам рекьиз экъечӀна+. 41Павела Суьриядайни Киликатдай тӀуз фидай рекье иманийрик руьгь кутаз хьана.

16

ТӀиматӀей гьалтун

16^1Павел Дербедиз ва ЛуьстӀрадиз атана. Ана ТӀиматӀей тӀвар алай тилмиз авай. ТӀиматӀеян диде Исадихъ иман ийизвай чувуд, бубани юнан тир+. 2ЛуьстӀрадани Канида авай иманияр ТӀиматӀеякай хъсан рахазвай. 3Павелаз вичихъ галаз ТӀиматӀейни къачуз кӀан хьана, гьакӀ хьайила ада ам суьннет авуна. И кар ада и чкайра авай чувудриз ТӀиматӀеян буба юнан тирди чир хьуниз килигна авунай+. 4Шегьердай шегьердиз физ, Павелани адахъ галайбуру Ярусалимда илчийрини чӀехибуру кьабулай къайдайрикай иманийрал хабар агакьарзавай, абуру маса халкьарикай тир иманийриз и къайдайрал амал ая лугьузвай+. 5Гьа икӀ кӀватӀалра авай иманияр имандал мягькем, абурун кьадарни югъ-къандавай артух жезвай+.

Павелан ахвар

6Абур Фиригъдайни ГалатӀдай яна физвай, Асия вилаятда Аллагьдин Гафуникай хабар чукӀурдай ихтияр абуруз Пак Руьгьди ганач+. 7Муьсидин часпардал атана агакьайла, абуруз Битиндиз физ кӀан хьанай. Амма абур Исадин Руьгьди аниз ахъайнач+. 8Абурни Муьсидин патавай яна Туругьасдиз фена+. 9Йифиз Павелаз ахварай МакӀедандай тир инсан акуна. Ада кӀвачел акъвазна Павелаз минетзавай:

– Тавакъу ийида, вун гьуьлелай элячӀна, чиниз ша, чаз куьмек ая.

10Павелаз акур и ахвардай чна Аллагьди чаз Шад Хабардикай муштулухар гуз аниз эверзавайди кьатӀана. Чунни гьасятда МакӀедандиз рекье гьатна.

Лидият имандал атун

11Туругьасдай гимида аваз чун дуьз СаматӀракӀдал фена, гьанай пакагьан юкъуз чун Неапулдиз акъатна. 12Неапулдай чун римвийрин гъилик квай, МакӀедандин и паюнин кьилин шегьер тир ФилипӀриз атана. Ана чун са шумуд юкъуз хьана+. 13Киш юкъуз шегьердин варарай экъечӀна, вацӀал фена. Чаз ана ибадат ийидай чка авай хьиз тир. Чун ана кӀватӀ хьанвай папарихъ галаз рахана. 14Абурун арада Туьатира шегьердай тир Лидият лугьудай са паб авай, адан пеше багьа парчаяр маса гун тир. Лидият Аллагьдиз ибадат ийизвай кас тир, Павелан гафар а папан рикӀе гьатун патал Реббиди адан рикӀ ахъайна+. 15Лидията вичин кӀвале авай виридахъ галаз цик акахьун къачуна. Идалай гуьгъуьниз Лидията чун вичин кӀвализ мугьманвилиз кьетӀивилелди тухвана.

– Куьне зун Реббидихъ иман ийизвай касдай кьазватӀа, атана заз мугьман хьухь, – лагьана ада. Чун рази хьана+.

Павелни Силав кьун

16Садра чун ибадат ийидай чкадал фидайла, рекье чал жинжи кьунвай къаравуш руш гьалтна. Жинжи рушан мецелай инлай кьулухъ жедай крарикай лугьудай. Фалбазвал авуналди руша вичин сагьибриз зурба хийирар гъизвай. 17Къаравушди, Павеланни чи гуьгъуьна гьатна, гьарайзавай:

– И инсанар цавараллай Аллагьдин лукӀар я! Абуру квез хилас жедай рехъ къалурзава!

18А руша гзаф йикъара гьакӀ ийиз хьана. Эхирни бизар хьана, Павела чӀуру жинжихъ элкъвена лагьана:

– Иса Месигьдин ТӀварцӀелай за ваз эмирзава, адакай хкат!

Рушакай жин гьасятда хкатна+. 19Чпиз хийир къвезвай чешме квахьайди чир хьайила, рушан иесийри Павелни Силав кьуна, абур шегьердин кьилевайбурун патав майдандал галчӀурна. 20Павелни Силав шегьердин гьакимрин патав гъайибуру лагьана:

– И инсанар чувудар я. Абуру вири шегьердик гъулгъула кутазва. 21Абур чал, римвийрал, чавай кьабулиз тежедай хьтин, къанундив кьан тийидай къайдаяр илитӀиз алахънава+.

22Халкьди Павелни Силав гъайибурун пад кьуна. Гьакимри абурулай пекер хтӀунна, лашаралди гатун эмирна+. 23Хъсандиз гатана абур къазаматдиз вегьена, къаравулдални абур мукъаятдаказ хуьх лугьуз тапшуругъ гана. 24Гьа ихьтин эмир къачур къаравулди абурун кӀвачериз кӀарасдин тӀапӀар яна, абур къене пата авай къазаматдиз чуькьвена+.

25Йифен кьулариз Павелани Силава Аллагьдиз дуьаяр ийидайла ва тарифдин манияр лугьудайла, къазаматда авай муькуьбуру абуруз яб гузвай. 26Садлагьана ахьтин кӀеви залзала хьана хьи, къазаматдин бинени кваз юзана. Къазаматдин вири ракӀарар ахъа хьана, къазаматнавай вирибурал алай зунжурар кутӀуннавай хкар цларай акъатна аватна+. 27Ахварай аватай къаравулдиз, ахъа хьайи ракӀарар акурла, къазаматда авай вирибур катнавай хьиз хьана. Гьавиляй ада тур акъудна ва вичи вич яна рекьиз кӀан хьана+. 28Амма Павела кӀевиз гьарайна:

– Жуван чандиз къаст ийимир! Чун вири ина ама!

29Къаравулди экв куькӀуьрун эмирна ва ам тадиз къазаматнавайбур авай чкадиз гьахьна. Чандик зурзун акатна, ам фена Павеланни Силаван кӀвачерик ярх хьана+. 30Ада абур анай акъудна, хабар кьуна:

– Агъаяр, жув хиласун патал за вуч авун лазим я+?

31– Ребби Исадихъ иман ая, – лагьана абуру, – гьакӀ авурла, вунни хилас жеда, ви хизанни+.

32Абуру адазни адан кӀвале авай вирибуруз Реббидин Гаф лагьана. 33Йифен и геж вахтунда къаравулди абур вичин кӀвализ тухвана, абурун хирер чуьхвена, ахпа ам ва адан кӀвалевайбуруни цик акахьун къачуна+. 34Ада Павелни Силав вичин кӀвализ хкана, абуруз хъсан тӀуьн-хъун гана. Чеб Аллагьдихъ ийизвай имандал атанва лугьуз ам ва адан хизан гзаф шад хьанвай+.

35Югъ алукьна. Гьакимри къазаматдиз вач-хъшаяр ракъурна. Абуру къаравулдиз Павелни Силав къазаматдай азад ая лагьана эмир гана.

36Къаравулди Павелаз и кардикай хабар гана лагьана:

– Гьакимри куьн къазаматдай ахъая лагьана эмирнава! Квевай хъфейтӀа жеда, квез хъсан рехъ хьурай!

37Амма Павела гьакимрин вач-хъшайриз лагьана:

– Чун Римдин ватанэгьлияр хьунизни килиг тавуна, абуру дуван тавуна чун халкьдин вилик гатана, къазаматдиз вегьена. Гила абуруз, а кардикай садазни чир тежедайвал, чун чпелай элягъиз кӀанзавани? Ваъ! Абур иниз чеб атана, чпи чун инай акъудрай+.

38Вач-хъшайри Павеланни Силаван гафар гьакимрал агакьарна. Павелни Силав Римдин ватанэгьлияр тирдакай чир хьайила, гьакимриз кичӀе хьана. 39Абуру атана гъил къахчун тӀалабна. Гьакимри абурувай къазаматдай экъечӀна, шегьердай масаниз хъфин тӀалабна+. 40Къазаматдай экъечӀна, Павелни Силав Лидиятан кӀвализ фена. Абуру ана авай иманийрин руьгь кӀубанарна. Адалай гуьгъуьниз абур чпин рекьиз экъечӀна+.

17

Саланикда халкь къарагъун

17^1Павелни адахъ галайбур Амфипулдайни АпӀалиндай яна Саланикдиз атана. Ана чувудрин синагуг авай+. 2-3Вичиз адет хьанвайвал, пуд Киш юкъуз Павел синагугдиз фена. Ина ада чувудар Каламдин гъавурда твазвай. Каламдикай бине кьуна, Павела Месигьди азиятар чӀугун ва ахпа Адал кьейидалай кьулухъ чан хтун лазим тирди субутарзавай.

– Зун Вичикай рахазвай Иса гьа Месигь я, – лугьузвай Павела++.

4Адаз яб гайибурукай бязи чувудри, Аллагьдиз ибадат ийизвай гзаф кьадар масабуру ва вилик-кьилик квай гзаф папари Исадихъ иман авуна. Абур Павеланни Силаван патаз атана.

5Чувудри адал пехилвал ийизвай. Санал кӀватӀ хьана, абуру майдандилай гьинавай виже текъведай ксар жагъурна. Абуруни халкь кӀватӀна шегьерда гъулгъула туна. КӀватӀ хьайибур, Павелни Силав халкьдин вилик акъудиз кӀанз, абур жагъуриз Ясунан кӀвал галай патахъ фена+. 6Анай Павелни Силав жагъун тавурла, абуру шегьердин гьукумдаррин патав Ясун ва имандаллай амай стхайрикай са кьадарбур гъана. Халкьди гьарайзавай:

– Фадлай дуьньяда гъулгъула тунвай инсанар гила инизни атанва. 7Ясуна абур вичин кӀвале кьабулна. Абуру вири санал Римдин пачагьдин эмирар чӀурзава ва Иса тӀвар алай маса пачагь ава лугьузва+.

8И гафарин ван галукьай шегьердин гьакимрикни халкьдик къалабулух акатна. 9Абуру, Ясунавайни адахъ галайбурувай дувандиз хтун патал залукдин пул къачуна, абур ахъайна.

Илчияр Берида

10Иманийри йифиз тадиз Павелни Силав Беридиз рекье туна. Беридиз агакьайла, абур чувудрин синагугдиз фена. 11Беривияр саланиквийрилай рикӀ ахъа инсанар тир. Абуру Аллагьдин Гаф чӀехи гьевесдалди кьабулна. Павелан гафар дуьзбур яни-тушни чирун патал, абуру гьар юкъуз Каламни мукьуфдивди кӀелзавай. 12Гзаф кьадар чувудар ва гьакӀни вилик-кьилик квай хейлин маса папарни итимар имандал атана. 13Амма Павела Аллагьдин Гафуникай Берида суьгьбетзава лагьана ван хьайила, Саланикда авай чувудар гьа инизни атана акъатна. Абуру футфа кутаз, халкь Павелазни Силаваз акси акъвазариз хьана. 14Иманийри Павел тадиз гьуьл галайвал ракъурна, Силавни ТӀиматӀей Берида амукьна. 15Павел рекье твазвайбур адахъ галаз Афинайриз кьван атана, ахпа абур Силавазни ТӀиматӀеяз жезмай кьван фаддаказ вичин патав хъша лугьузвай Павелан тагьким гваз элкъвена хъфена.

Павел Афинайра

16Павел Афинайра вичин юлдашрал вил алаз акъвазнавайла, и шегьерда авай кьван бутар акваз, ам перт жезвай+. 17Гьавиляй синагугда ада чувудрихъни Аллагьдиз ибадат ийизвай муькуьбурухъ галаз суьгьбетарзавай. Идалайни гъейри шегьердин майдандал вичел гьалтайбурухъ галаз ада гьар юкъуз ихтилатар ийидай. 18Садра адахъ галаз астаикӀри ва Эпикуран терефдарар тир са шумуд филасафди гьуьжетар ийиз хьана. Садбуру хабар кьазвай:

– И лагълагъзавайдаз вуч лугьуз кӀанзава?

Масадбуру лугьузвай:

– Аквазвайвал, ада яд уьлквейрин аллагьрикай ихтилатзава.

Абуру акӀ Павела Исадикай ва кьейидалай кьулухъ адал чан хтуникай рахазвайвиляй лугьузвай.

19Павел АрпӀаг тӀвар алай кӀунтӀунал кӀватӀ жедай межлисдиз гъана, кьилевайбуру адавай хабар кьуна:

– Вуна лугьузвай цӀийи чирвал вуч ятӀа чазни чирайтӀа жедачни+? 20Вун къариб затӀарикай рахазва, абур вуч гафар ятӀа чаз чир хьана кӀанзава.

21(Афинайрин агьалийризни ана уьмуьр тухузвай чара уьлквейрай тир инсанриз чпин вахт цӀийи хабарар ахъайиз ва абуруз яб гуз акъудунилай хъсан маса машгъулат авачир.)

22КӀватӀ хьанвайбурун вилик Павела къарагъна лагьана:

– Афинайрин агьалияр! Гьи патай килигайтӀани, заз куьне аллагьриз гьуьрметзавайвал аквазва. 23Куь шегьерда къекъвез-къекъвез аллагьриз икрамдай чкайриз фейила, заз гьатта «ЧАЗ ТЕЧИДАЙ АЛЛАГЬДИЗ» лугьудай гафар кхьенвай къурбанганни акуна. Гьа и квез течиз куьне икрамзавай Аллагьдикай за квез суьгьбетда. 24Дуьнья ва ана авай кьван затӀар халкь авур Аллагьди, цаваринни чилин Реббиди, инсанрин гъилералди эцигнавай ибадатханайра уьмуьр тухузвач+. 25Адаз инсанри чпин гъилералди Вичиз къуллугъ авун герек туш. Акси яз, инсанриз уьмуьр, нефес ва амай вири затӀар Ада Вичи гузва+. 26Ада са инсандикай вири чилел жедай инсаният халкьна. Вири халкьариз Ада уьмуьр тухудай вахтни чка тайинарна+. 27Аллагьди инсанривай Вичихъ къекъвез жедайвал, Вичин патав къвез жедайвал ва Вич жагъуриз жедайвал авуна. Ам чавай гьар садавайни яргъа туш эхир. 28Вучиз лагьайтӀа Гьада аваз чна уьмуьр тухузва, чун гьерекатдани ава, дуьньядални ала. Куь са бязи шаиррини гьа икӀ лагьанай:

«Чун Гьадан несил я»+.

29Чун Аллагьдин тухумдикай яз хьайила, чна Аллагь къизилдикайни гимишдикай ва я къванцикай инсанрин фикиррини амалди арадал гъанвай суьрет хьтинди я лагьана фикирна кӀандач. 30Алатай вахтара са куьникайни хабар авачир инсанриз Аллагьди жаза гудачир, гила, лагьайтӀа, Ада вирина вири инсанриз Вичин рекьел ша лугьузва+. 31Вучиз лагьайтӀа Аллагьди адалат гваз дуьньядин дуван ийидай югъ тайинарнава. А дуван ни ийидатӀа, гьа Касни къалурнава. А Касдал кьейидалай кьулухъ чан хкуналди, Аллагьди вири инсанриз Вичи тайинарнавайди Гьам тирди субутна+.

32Инал алайбуруз кьейидалай кьулухъ чан хтана лугьудай гафарин ван атайла, абурукай са бязибуру ягьанатдин хъверна, муькуьбуру лагьана:

– Чаз мад гъилера ви и ихтилатдиз яб хгуз кӀанзава.

33КӀватӀ хьанвайбур гьанал туна Павел хъфена.

34Амма са бязибуру Павелан гафарихъ иман авуна. Абур адан патав атана. Абурун арада АрпӀагдин векил Дуьаниси, Дамар лугьудай са паб ва масабур авай.

18

Павел Каринфда

18^1Гьадалай кьулухъ Афинаяр туна, Павел Каринфдиз фена. 2Ана адал ПӀунтӀасдай тир Акуьл лугьудай са чувуд ва адан паб ПрискӀа гьалтна. Абур Италдай и мукьвара атанвайбур тир, вучиз лагьайтӀа Клавдас пачагьди вири чувудриз Римдай экъечӀна хъфин эмирнавай. Павел абурун патав фена+. 3Павелни Акуьла са пешедин устӀарар тир – абуру алачухар цвадай, гьакӀ хьайила Павел абурухъ галаз кӀвалахиз амукьна. 4Гьар Киш юкъуз ам синагугда чувударни муькуьбур вичин чӀалал гъиз алахъзавай+.

5МакӀедандай Силавни ТӀиматӀей хтайла, Павела вири вичин вахт вязер ийиз серфна. Ада чувудриз Иса – Месигь я лугьуз шагьидвал ийизвай+. 6Чувудри и карда адаз акси жез, адан хатурдик хкуьрайла, ада вичин пекерал ацукьнавай руг югъурна абуруз лагьана:

– Куьн кьиникьин тахсир куьди жеда! Зак са тахсирни квач, гила за фена маса халкьарикай тирбуруз чирвилер гуда+.

7Синагугдай экъечӀна ам Аллагьдиз ибадат ийизвай Юст ТӀитӀес лугьудай касдин кӀвализ фена. Адан кӀвал синагугдин патав гвай.

8Синагугдин кьиле авай Криспа ва адан вири хизан Реббидихъ ийизвай имандал атана. Павелаз яб гайи гзаф кьадар каринфвийрини, имандал атана, цик акахьун къачуна+.

9-10Са йифиз Павелаз ахварай Реббиди лагьана:

– КичӀе жемир, вахъ Зун гала. И шегьерда зи инсанар гзаф ава, вак хкӀадай са касни жедач. Гьавиляй рахух, кисмир.

11Аллагьдин Гафуникай чирвилер гуз, Павела ана йисни зур акъудна.

12Галиян Ахайда гьаким тир чӀавуз чувудар, вири сад хьана, Павелал гьавалат хьана. Ам кьуна абуру дувандиз гъана 13ва лагьана:

– И кас, Къанундив кьан тийизвайвал Аллагьдиз ибадат ая лугьуз, инсанар вичин рекьиз гъиз алахънава.

14Павела сивяй гаф акъуддалди, Галияна элкъвена чувудриз лагьана:

– Чувудар, куьне и касди чӀехи са чӀуру кар авуна лагьана адак тахсир кутазвайтӀа, за квез яб гудай. 15Амма гьуьжет гафарикай, тӀварарикай ва куь Къанундикай физватӀа, абурай кьил куьне акъуда. Заз и крара дуванбег жез кӀанзавач+.

16Галияна абур дуванханадай акъуд лагьана. 17Инал халкьди синагугдин кьиле авай СастӀен кьуна, дуванханадин вилик адаз гатун кьуна, амма Галияна и кардиз гьич ябни ганач.

Павел АнтӀиахдиз хтун

18Са кьадар вахтунда Павел Каринфда амукьна. Ахпа, иманийриз сагърай лагьана, ам гимида аваз Суьриядиз фена. Адахъ галаз ПрискӀа ва Акуьл рекье гьатна. Кинхерейдай экъечӀдалди, Аллагьдин вилик авур вяд куьтягь хьунин лишан яз, ада уьлгуьчдалди вичин кьил твана+. 19Абур Эфесдиз акъатна. ПрискӀа ва Акуьла гьана туна, Павела фена синагугда чувудрихъ галаз ихтилатар ийиз хьана+. 20Абуру адавай чпихъ галаз са кьадар вахтунда амукьун тӀалабна, амма ам рази хьанач.

21– Аллагьди гайитӀа, куь патав зун мад хкведа, – хъфидайла, лагьана ада.

Павел гимида аваз Эфесдай хъфена+. 22Кесардиз атана, гимидай эвичӀна, винелди Ярусалимдиз фена, ана авай иманийрал кьил чӀугуна. Анай ам АнтӀиахдиз рекье гьатна. 23Са кьадар вахт АнтӀиахда акъудна, шегьердай шегьердиз физ, ГалатӀни Фиригъ тирвал къекъвез, Павела вири тилмизрин руьгь генани мягькемарзавай+.

Павелан пуд лагьай сиягьат

АпӀалас Эфес шегьерда

24Гьа чӀавуз Эфесдиз АпӀалас лугьудай са чувуд атана. Вич Искендерандай тир АпӀалас кӀелнавай инсан тир. Калам адаз хъсандиз чидай+. 25Реббидин рекьикайни адаз хъсандиз чирвилер ганвай. Адаз чизвайди анжах Ягьяди цик акахьун къачу лугьузвайди тиртӀани, ада лап рикӀивай ва галай-галайвал инсанриз Исадикай чирвилер гузвай+. 26Ам гьа идакай синагугда викӀегьвилелди рахаз эгечӀна. ПрискӀадизни Акуьлаз адан ван хьайила, абуру ам чпин кӀвализ тухвана Аллагьдин рехъ вуч затӀ ятӀа мадни дуьм-дуьз чирвилер хгана+. 27АпӀаласаз Ахайдиз физ кӀан хьайила, Исадихъ иманийри адаз хъсан рехъ хьурай лагьана. Абуру Ахайда авай тилмизриз АпӀалас кьабулун паталай чарни кхьена. Аниз атана агакьайла, ада Аллагьдин берекатдик кваз имандал атайбуруз зурба куьмекар гана+. 28АпӀаласа халкь авай чкайра чувудрихъ галаз ийизвай гьуьжетра, абурун фикирар дуьз туширди къалурдай, Каламдикай бине кьуна, Иса – Месигь тирди чӀалахъ жедайвал субутдай+.

19

Павел Эфесда

19^1АпӀалас Каринфда авай чӀавуз, Павел вини дагъларин уьлкве тирвал сиягьатдиз акъатнай. Ам Эфесдиз атана. Ана адал са шумуд тилмиз гьалтна+.

2– Куьн Исадихъ ийизвай имандал атайла, квек Пак Руьгь акатнайни? – абурувай хабар кьуна ада.

– Чаз Пак Руьгь вуч затӀ ятӀа гьич ванни хьайиди туш, – лагьана жаваб гана абуру.

3Инал Павела хабар кьуна:

– Цик акахьун къачудайла бес куьне квехъ иман ийизвай?

– Чна Ягьяди лагьай гафарин чӀалахъ яз цик акахьун къачунай, – лагьана жаваб гана абуру+.

4– Ягьяди инсанриз Аллагьдин рекьел атунин лишан яз цик акахьун къачу ва гьакӀ вичелай гуьгъуьниз къведай Исадихъни иман ая лугьузвай, – лагьана Павела+.

5И гафар ван хьайи абуру Ребби Исадихъ иман авунин лишан яз цик акахьун къачуна+. 6Павела абурал гъилер эцигна, абурукни Пак Руьгь акатна. Гьа инал абур жуьреба-жуьре чӀаларал рахаз ва пайгъамбарвал ийиз хьана+. 7Абур цӀикьвед кас кьван авай.

8Павела пуд вацра синагугра викӀегьдаказ вязер авуна. Ада чувудрихъ галаз авур веревирдера Аллагьдин пачагьвал вуч затӀ ятӀа вири чӀалахъ жедайвал ачухарзавай+. 9Адаз яб гузвайбурукай са бязибур терс тир. Адан гафарин чӀалахъ тежез, абуру халкьдин вилик Аллагьдин рекьиз себ гузвай. Павел абурун патавай хъфена ва вичихъ галаз тилмизарни хутахна. Ада гьар юкъуз Туьренан мектебда вязер ийизвай. 10Гьа икӀ давам хьайи кьве йисан къене Асия вилаятда авай вири чувудризни муькуьбуруз Реббидин Гафуникай хабар хьана.

11Аллагьди тежер хьтин аламатар Павелан гъилералди кьилиз акъудзавай. 12Азарри кьунвайбурун патав Павела алукӀай ягълухарни хуруганарни гъидай, азарри кьунвайбурал эцигдай, абурукай себеб жез азарри кьунвайбур дири хъжедай, чӀуру жинерар хкатдай+. 13А чкайра инсанрикай суьгьуьрдин гафаривди жинерар хкудзавай са бязи чувудар мадни авай, абуруни, жинерар хкудиз алахъдайла, Иса Месигьдин ТӀвар кьун кьетӀна. Абуру жинерриз лугьуз хьана:

– Вичикай Павела ихтилатай Исадин ТӀварцӀелай за ваз и касдикай хкечӀ лагьана эмирзава+.

14Чувудрин чӀехи хахам Скеван ирид хцини гьа икӀ авуна. 15Амма чӀуру жинжи абуруз жаваб гана:

– Иса заз чида, Павелакайни заз хабар ава, бес куьн вужар я+?

16ЧӀуру жин квай инсан абурал гадар хьана, ада абур вири кӀаник кутуна. Ада абуруз ахьтин гатунар кьуна хьи, иви кӀвахьна физ, жинерар хкудзавайбур пекерни алачиз а кӀваляй катна хъфенай. 17Эфесда уьмуьр тухузвай вири чувудризни муькуьбуруз и кардикай хабар хьайила, абурук кичӀ акатна. Гьанлай Ребби Исадин ТӀвар абуру зурба гьуьрметдалди кьаз хьана.

18Имандал атай гзафбуру, къвез, чпи авур чӀуру крар вирибурун вилик хиве кьаз хьана+. 19Виликдай суьгьуьрчивилер авур гзафбуруни чпин суьгьуьрдин ктабар гваз къвез, абур виридан вилик цӀуз гадарнай. ЦӀуз вегьей кьван ктабрин къимет гьисабайла, ам яхцӀурни цӀуд агъзур драхмадив кьван агакьнай. 20Гьа икӀ гегьеншдиз чкӀиз, Аллагьдин Гафуни къуват къачузвай+.

Эфесда къал

21Хьайи вири крарилай кьулухъ Павела МакӀедандайни Ахайдай яна Ярусалимдиз фидай меслятна.

– Ярусалимда хьайидалай кьулухъ зун Римдизни акъатун лазим я, – лагьана ада+.

22МакӀедандиз ада вичиз куьмекарзавай кьве кас, ТӀиматӀейни ЭрастӀ, ракъурна, вични са кьадар вахтунда Асия вилаятда амукьна+.

23И чӀавуз Аллагьдин рекьин паталай лап чӀехи къалар акъатна. 24Заргар ДимитӀриди гимишдикай Артемидатан[*] ибадатханадин гъвечӀи кӀалубар гьазуриз маса гузвай. И кӀвалахди адазни чкадин устӀарриз чӀехи хийирар гъизвай. 25Садра ада маса устӀарар ва шакӀуртар кӀватӀна абуруз лагьана:

– Я стхаяр, и карди чаз хъсан хийир гузвайди квез чизва. 26Амма квез аквазва ва ван къвезва хьи, и Павел лугьудай касди тек са Эфесда ваъ, гьакӀ вири Асия вилаятдани инсандин гъилери туькӀуьрнавай аллагьар – аллагьар туш лугьуз, гзаф инсанар чӀалал гъана вичин патаз акъудна. 27Исятда тек са чи пеше къиметдай аватунин ваъ, гьакӀни чӀехи аллагь Артемидатан ибадатхана квазни такьунин хата арадал атанва. ГьакӀ хьайила, вичиз вири Асия вилаятди ва вири дуьньяди ибадат ийизвай вилик-кьилик квай паб-аллагь Артемидат кӀвачерик аватун мумкин я.

28И гафарин ван хьайила, устӀаррик хъел акатна, абуру гьарайиз хьана:

– Сагъ хьурай Эфесдин Артемидат!

29Са герендилай вири шегьердик юзун акатна. Инсанри Павелан юлдашар тир макӀеданви Гайни АристӀарх кьуна. Вирида шегьердин мярекатар кьиле физвай чкадиз гьерекатна+. 30Павелаз халкьдин вилик экъечӀна рахаз кӀан хьана, амма тилмизри ам ахъайнач. 31Асиядин вилик-кьилик квай са бязи ксари, чеб Павелан дустар хьуниз килигна, аниз фимир лагьана адан патав инсанар ракъурна.

32КӀватӀ хьанвайбур вири какахьнавай. Садбуру са гафар гьарайзавай, муькуьбуру маса. ЧӀехи паюниз чеб аниз вучиз атанвайбур ятӀа чизвачир. 33Чувудри Искендер вилик акъудна ва инсанрин кӀеретӀди адаз вуч лугьудатӀа чирна. Искендера вич хуьн патал гаф къачудайла, гъилелди ишара авуна. 34Амма ам чувуд тирди чир хьайила, вирибуру сад хьиз гьарайиз хьана:

– Сагъ хьурай Эфесдин Артемидат!

Абуру кьве сятда кьван гьараяр авуна. 35Ахпа халкьдин вилик шегьердин чӀехибурукай сад экъечӀна. Ада абур секинарна, лагьана:

– Эфесвияр! Вилик-кьилик квай паб-аллагь Артемидатан ибадатхана Эфес шегьерда авайдакай вири дуьньядиз хабар авачни? Цавай аватай адан къамат алай къван Эфесда авайди тийижирди авани? 36И кар инкариз жедай кас авачтӀа, куьн секин хьун лазим я, фагьум тавуна са карни авуна кӀандач. 37Куьне иниз кьуна гъайи инсанрикай садани ибадатхана атӀанач ва чи паб-аллагьдиз экъуьгънач. 38ДимитӀридини адан юлдашри са нелай ятӀани шикаят ийизватӀа, чахъ дуван ва гьакимар ава. Къуй абуру чпи чпелай арзаяр авурай. 39Квехъ мад са гьихьтин ятӀани суалар аматӀа, къанун тирвал кӀватӀнавай межлисдал эцигиз жеда. 40Къал къарагъарна лагьана къе хьайи крарай чак тахсирар кутаз хьайитӀа, чаз чун гьахъар хъийидай делилар жагъидач, вучиз лагьайтӀа вири къал-къул бине авачирди я.

Гьа и гафар лагьана, ада халкь ахъайна.

20

Павел МакӀедандизни Юнандиз фин

20^1Къалар куьтягь хьайила, Павела, тилмизар кӀватӀна, абурук руьгь кутуна. Абуруз сагърай лагьана, ам МакӀедандиз рекье гьатна+. 2Фидай рехъди ада иманияр кӀубанар ийизвай. Юнандиз атайла, 3ада ана пуд варз акъудна. Суьриядиз фидай арада, чувудриз адаз акси яз чӀуру къаст ийиз кӀан хьайила, ада МакӀедандай яна элкъвена хтун кьетӀна+. 4Хъфидайла адахъ бериви Пуьран хва УспатӀрус, Саланикдай тир АристӀархни СекӀунд, Дербедай тир Гай, ТӀиматӀей, Асия вилаятдай тир Тирафимни Туьхик галай+. 5Абуру, чалай вилик фена, чун Туругьасда вилив хуьзвай+. 6Чун ТӀили фарин суварилай кьулухъ ФилипӀрай гимида аваз фена ва вад йикъалай Туругьасда абурук акахьна. Ана чун ирид юкъуз амукьна+.

ЭвтӀихал чан хкун

7Гьафтедин сад лагьай юкъуз[*], чун фу атӀуз кӀватӀ хьана. Павела кӀватӀ хьанвайбурухъ галаз ихтилатзавай. Адаз пакад юкъуз хъфиз кӀан хьайивиляй, ихтилатар кьуланфералди давам хьана+. 8Чун кӀватӀ хьанвай винел алай кӀвале гзаф чирагъар кузвай. 9ДакӀарда ЭвтӀих лугьудай жегьил гада ацукьнавай. Павел рахазвайла, гада ахварин хиялда гьатзавай. Ахпа, михьиз ахварал фейила, ам пуд лагьай гьавадай аватна. Фена хкажайла, ам кьенваз жагъана. 10Павел кӀаник эвичӀна, жегьил гададин винел ярх хьана, ам къужахда кьуна.

– Архайин хьухь, – лагьана. – Адал чан ала!

11Павел мад кӀвализ хкаж хъхьана. Ада фу атӀуз тӀуьна. Экв жедалди ада суьгьбетар авуна, пакамахъ ам анай хъфена. 12Жегьил гадани саламат яз кӀвализ хкана. И карди виридаз гзаф хвеши авуна.

Туругьасдай Милетдиз

13Гимида аваз чун Асасдиз фена. Ана Павелни чак акахьун лазим тир. Чун ина вичел вил алаз акъвазунин патахъай ада вичи лагьанай, амма адаз вичиз къураматдин рекьяй физ кӀан хьана. 14Асасда ам чи вилик экъечӀна, чи гимидиз акьахна, чун вири Муьтленадиз фена. 15Анай пакагьан юкъуз чун Хигьасдилай алатна фена. Са югъ арадай фейила, чун Самасдиз, мадни са йикъалай Милетдиз агакьна. 16Асия вилаятда геж тахьун патал Павела Эфесда акъваз тавуна фин меслятна. Адаз, агакьиз хьайитӀа, Ярусалимдиз ЯхцӀурни цӀуд лагьай йикъан суварик физ кӀанзавай, гьавиляй адак тадини квай+.

Эфесдин агъсакъалрихъ галаз ихтилат

17Эфесдин иманийрин кӀватӀалдин кьиле авайбур атун патал Павела Милетдай инсанар ракъурна. 18Абур атайла, ада абуруз лагьана:

– Асия вилаятдиз атай сифте йикъарилай эгечӀна за ина, куь арада, гьикӀ уьмуьр тухванатӀа, квез чизва+. 19Чувудри зи кьилел гъайи еке синагъризни килиг тавуна, за муьтӀуьгъдаказ, вилел нагъв алаз Аллагьдиз къуллугъна. 20Квез хийир гудай са карни за квекай чуьнуьхнач, гьам халкь алай чкайрални, гьам куь кӀвалерани за квез вязер авуна ва чирвилер гана.

21За чувудризни муькуьбуруз абур Аллагьдин рекьел атун ва чи Ребби Исадихъ иман авун лазим тирди малумарзавай. 22Ингье, исятда зун Руьгьдин гуьгъуьнаваз Ярусалимдиз физва, заз ана вуч жедатӀани чизвач. 23Заз анжах чизва хьи, гьар са шегьерда Пак Руьгьди зи кьилел къведай азаб-азиятрикай ва зун къазаматда гьатдайдакай заз виликамаз хабарзава+. 24Амма заз жуван уьмуьр са квяйни аквазвач. Заз кӀанзавайди Ребби Иса Месигьди зал Аллагьдин берекетдикай шагьидвал ая лагьана ганвай тапшуругъ кар кьилиз акъудун я+.

25Куь арада за Аллагьдин пачагьвиликай малумарнай. Гила заз чизва хьи, квекай садазни мад зун ахквадач. 26ГьакӀ хьайила за квез къе лугьузва: Са вуж ятӀани телеф хьайитӀа, тахсир зиди жедач+. 27За квез, са затӀни чуьнуьх тийиз, Аллагьдин вири къастуникай лагьанай. 28Пак Руьгьди Вичи квекай иманийрин суьруьдин чубанар авуна. Жувал ва Аллагьди Вичин Ивидалди кӀватӀай иманийрал вил алаз хьухь, абурув чӀуру крар ийиз тамир+.

29Заз чизва хьи, зун инай хъфейла, куь патав пехъи жанавурар къведа, абуру суьруьдиз инсаф ийидач+. 30Гьатта куь арадайни тапан несигьатар гудайбур акъатда, абуруз тилмизар чпин рекьел гъиз кӀан жеда+. 31ГьакӀ хьайила мукъаят хьухь! За, вилерал нагъв алаз, датӀана пуд йисан къене квез гьар садаз несигьатар гайиди рикӀел хуьх!+

32Исятда за куьн Аллагьдал ва Адан берекатдикай лугьузвай Гафунал аманатзава. И Гафунихъ куьн мягькемардай къуват ава, Аллагьди квез, Вичиз талукь виридаз, хиве кьурди гуда+. 33Заз гьич садавайни я гимиш, я къизил, я пекер къачуз кӀан хьайиди туш+. 34Зи ва зи юлдашрин фу зи жуван гъилерин зегьметдалди гьатнавайди квез чизва+. 35Ребби Исадин «Гузвай кас къачузвайдалай бахтлу я» лугьудай гафар датӀана рикӀел хвена, за вири крара ажузбуруз куьмек гана. Гьа икӀ, жуван къуватар гьайиф татана зегьмет чӀугуналди, куьнени гьа икӀ авуна кӀандайди за квез къалурна+.

36И гафар лагьана Павела, виридахъ галаз санал метӀер чилиз яна, дуьа авуна+. 37Вирида, шехьиз ва ам къужахда кьаз, адаз теменар гузвай. 38Абуруз иллаки «мад квез зун ахквадач» лагьай адан гафари хажалат авунвай. Павел абуру гимидал кьван рекье туна.

21

Ярусалимдиз сиягьат

21^1Абурухъ галаз чара хъхьана, чун гьуьлуьз экъечӀна ва дуьм-дуьз Кус атӀадал фена. Пакагьан юкъуз чун Радасдиз агакьна. Гьанайни ПатӀарадиз фена. 2Ана Финикидиз физвай гими жагъурна, гьада аваз рехъ давамарна. 3Куьпри аквадайвал кьибле патай яна Суьриядиз фена. Туьрс шегьерда чи гими акъвазарна, адай парар авудна. 4Ина чна Исадин тилмизар жагъурна, абурухъ галаз ирид югъ акъудна. Са бязибуру, Руьгьди эсердик кутунваз, Павелаз Ярусалимдиз фимир лугьуз минетна+. 5Вахт атана агакьайла, чун чи рекьиз физ гьазур хьана. Вири иманияр, абурун папарни аялар чун рекье тваз шегьердай гьуьлуьн къерехдал кьван экъечӀна. Ана чна метӀер чилиз яна дуьаяр авуна+. 6Чун, сада садаз сагърай лагьана, гимидиз акьахна. Абурни чпин кӀвалериз хъфена.

7Гимида аваз рехъ давамарна, чун Туьрс шегьердай Питалмасдиз атана. Гьана стхайрал-вахарал кьил чӀугуна, абурухъ галаз са югъ акъудна. 8Гуьгъуьнин юкъуз анай Кесардиз рекье гьатна. Ина Шад Хабар чукӀурзавай ФилипӀан кӀвале акъвазна. Ам Ярусалимдин иманийрин кӀватӀалди тайинарнавай ирид шемасдикай сад тир+. 9Адахъ гъуьлуьз тефенвай кьуд руш авай, абурувай пайгъамбарвал ийиз жедай+.

10Чун ина аваз са шумуд югъ алатайла, иниз Ягьудатдай пайгъамбар Агъаб акъатна+. 11Ам чи патав атана, ада Павелан чӀул къачуна вичин гъилер, кӀвачер кутӀунна ва лагьана:

– Пак Руьгьди лугьузва хьи, Ярусалимда и чӀулунин агъа чувудри гьа икӀ кутӀунна римвийрин гъиле твада.

12И гафар чаз ван хьайила, чна ва чкадинбуру Павелаз Ярусалимдиз фимир лугьуз минет ийиз хьана+. 13Амма Павела жаваб яз лагьана:

– Шелар ийиз куьне зи рикӀ вучиз падзава? Зун неинки къазаматда ацукьиз, гьакӀ Ребби Исадин хатурдай Ярусалимда чанни гуз гьазур я+.

14Ам чӀалал гъиз тахьайла, чун секин хьана.

– Къуй Аллагьдиз кӀандайвал хьурай, – лагьана чна.

15Са шумуд йикъалай чун рекье гьатиз гьазур хьана ва Ярусалимдиз фена. 16Чахъ галаз Кесардай са бязи тилмизарни атана. Абуру чун Минасунан кӀвализ гъана, чун гьана амукьна. Куьпридай тир Минасун лап фадлай Исадин тилмиз тир.

Якьубан меслят

17Ярусалимда иманийри чун хушвилелди кьабулна. 18Пакагьан юкъуз Павел чахъ галаз Якьубан патав фена. Ана иманийрин чӀехибур вири кӀватӀ хьанвай+. 19Салам гайидалай кьулухъ, Павела вичив маса халкьарин арада Аллагьди ийиз тур крарикай галай-галайвал ихтилатна. 20Адаз яб гайибуру Аллагьдиз шукурар авуна. Ахпа абуру Павелаз лагьана:

– Гила ваз, стха, имандал атанвай чувудар шумуд агъзур кас аватӀа чидани? Абуру вирида гьакъисагъвилелди[*] Къанундал амалзава+. 21Вуна, маса халкьарин арада уьмуьр тухузвай вири чувудриз Мусадин Къанундикай къерех хьухь, аялар мад суьннет хъийимир ва чи къайдаяр кьуна ацукьмир лугьузвай ванер абуруз атанва+. 22Чна вуч авун лазим я? Абуруз, гьелбетда, вун атанвайдакай хабар жеда.

23ГьакӀ хьайила чна гудай меслятдиз яб це. Чи арада Аллагьдин вилик вяд авур кьуд кас ава+. 24Гьабурни галаз фена адет тирвал михьивилер ая, абуру гана кӀандай пулни вуна це, гьа и чӀавуз абурувай Аллагьдин вилик авур вяд куьтягь хьунин лишан яз кьилерни тваз жеда. Гьа икӀ авуртӀа, вуна Къанундихъ галаз кьадайвал уьмуьр тухузвайди виридаз аквада. Вакай чукӀурнавай хабарар тапанбур тирди виридаз малум жеда+. 25Маса халкьарикай яз имандал атанвайбуруз, лагьайтӀа, чна абуру кьилиз акъудна кӀанзавай ихьтин къайдаяр авай чар кхьенай: бутриз къурбанднавай тӀуьн, дуьз тукӀун тавунвай гьайвандин як, иви кумай як немир, явавиликай яргъаз хьухь+.

26Пакагьан юкъуз а ксарихъ галаз фена, Павела абурухъ галаз санал михьивилер авуна. Ахпа ада, Аллагьдин КӀвализ гьахьна, чпин михьивилерин вахт куьтягь жедай югъ хахамриз малумарна. И юкъуз Павелани адахъ галай кьуд касди къурбандар авун лазим тир+.

Павел кьун

27Михьивилер авуна ирид югъ алатзавайла, Павел Аллагьдин КӀвале аваз акур Асия вилаятдай тир са шумуд чувудди футфа кутуна халкьдив Павел кьаз туна 28ва гьарайиз эгечӀна:

– Исраилвияр! Чи куьмекдиз ша! Виринра чи халкьдиз, чи Къанундиз ва и Чкадиз акси гафар лугьуз виридаз чирвилер гузвай кас гьа им я. Ада Аллагьдин КӀвализ чувудар туширбурни кваз гъанва, гьадалди ада и пак Чка чиркин авунва+.

29Виликдай абуруз Павелахъ галаз шегьерда Эфесдай тир Тирафим акунай, гьакӀ хьайила абуру ам Павела вичихъ галаз Аллагьдин КӀвализ гъанва лагьана фикирнай+. 30Вири шегьерда гъулгъула гьатна. Кьуд патахъай къвез инсанар кӀватӀ жезвай. Павел кьуна, Аллагьдин КӀваляй галчӀурна акъудна. Гьанин варарни гьасятда кӀевна. 31Абуруз ам рекьидай ният авай чӀавуз вири Ярусалимда гъулгъула гьатнавайдакай шегьерда авай Римдин кьушундин кьилевайдаз хабар гана. 32Ам, тадиз са шумуд эфсерни аскер галаз халкьдин арадиз гьахьна. Абур акурла, къал къачунвайбуру Павелаз кьазвай гатунар акъвазарна. 33Кьушундин кьилевайда Павел кьуна ам кьве зунжурда тун эмирна. Эфсерди халкьдивай гатазвай кас вуж я, ада вуч авуна лагьана хабар кьуна+. 34Халкьдин арадай садбуру са гафар, муькуьбуру маса гафар гьарайзавай. Гъулгъуладин гъиляй адаз са тайин жаваб жагъун тавурла, ада Павел къеледиз тухун эмирна+. 35Абур къеледин гурарив агакьайла, халкь акӀ туьнт хьана хьи, аскерар Павел гъилерал алаз тухуниз мажбур хьана.

36Халкьди абурун гуьгъуьниз физ-физ:

– Ам яна йикь! – лугьуз гьарайзавай.

37Аскерри Павел къеледин къенез тухузвайла, ада кьушундин кьилевайдаз лагьана:

– Жечни квевай са кар тӀалабайтӀа?

– Яъ, вун юнан чӀалал рахазвани?! – жаваб яз хабар кьуна кьушундин кьилевайда. – 38АкӀ ятӀа, вун и мукьвара къалар акъудна, кьурумдиз кьуд агъзур къачагъ галаз катай мисриви туш ман?

39– Зун чувуд я, – жаваб гана Павела, – Киликатда авай ТӀарас лугьудай тӀвар-ван авай шегьердин эгьли я. За тавакъу ийида, заз халкьдихъ элкъвена рахадай ихтияр це+.

40Кьушундин кьилевайда ихтияр гайила, Павела гурарал акъвазна халкьдиз гъилелди ишара авуна. Халкь кисайла, ам чувуд чӀалал рахаз эгечӀна.

22

Ярусалимдин чувудрин вилик

22^1– Бубаяр, стхаяр, куьне заз жув хуьн паталай кьве гаф лугьудай ихтияр це, – лагьана Павела.

2Ам чувуд чӀалал рахаз акурла, абур вири михьиз кис хьана. Ада давамарна:

3– Зун чувуд я, зун Киликатда авай ТӀарасда хана. И Ярусалим шегьерда заз тербия гана. Чи бубайрин Къанун Гамалила заз лап хъсандиз чирна. Инал акъвазнавай куьн хьиз, зунни Аллагьдин весияр рикӀивай кьилиз акъудиз алахъна+. 4Зун Исадин рекьел атайбур хурук кутаз ва абур рекьидай рекьер жагъуриз хьана. За, итимарни, папарни кьаз, къазаматриз вегьидай+. 5Кьилин хахамдивайни Меслягьатдивай а крарин шагьидвал ийиз жеда. За абурувай Шамдиз фин патал стхайриз кхьенвай чарни къачунай. Аниз фейила, вири иманияр кьаз ва Ярусалимдиз хкана абуруз жаза гуз кӀанзавай+.

6Физвай рекье, нисинриз хьиз Шамдиз агакьзавайла, садлагьана цаварай атай къати рапрапди зун экуь авуна+. 7Зун чилел ярх хьана, заз захъ элкъвена рахазвай са ван хьана: «Шаул! Я Шаул! Вуна Зун вучиз хурук кутазва?» 8«Вун вуж я, я Агъа?» – хабар кьуна за. «Зун вуна хурук кутазвай Назаретдай тир Иса я», – жаваб гана Ада заз.

9Захъ галай юлдашриз экв акунай, амма заз атай ван абуруз атанач. 10За хабар кьуна: «Я Ребби, за вуч авун лазим я?» «Къарагъна Шамдиз алад, – жаваб гана Реббиди, – Аллагьди ваз ая лагьанвай вуна авуна кӀандай крарикай ваз ана лугьуда».

11Аллагьдин баркалладин экуьни зун буьркьуь авуниз килигна, юлдашри гъил кьуна, зун Шамдиз гъана. 12Ана Гьанани лугьудай са кас зи патав атана. Ам Аллагь рикӀел алай, Мусадин Къанундал амалзавай инсан тир, ана авай вири чувудрин арада адаз зурба гьуьрмет авай+. 13Зи патав атана, зи вилик акъвазна, ада лагьана: «Шаул стха, ви вилериз экв хтурай!» Зи вилер гьасятда ахъа хъхьана, заз ам акуна.

14«Чи бубайрин Аллагьди вун хкяна, ви гьакъиндай Вичин къаст ваз къалурна, – лагьана ада. – Ваз Гьахъ-Михьиди акуна, ваз Адан Гафар ван хьана, 15вучиз лагьайтӀа акурдакайни ван хьайидакай вавай шагьидди хьиз виридан вилик ихтилат ийиз жеда+. 16Вучиз вуна гежарзава? Къарагъ, цик акахьун къачу, жув гунагьрикай михьи авуна, Адан ТӀвар яхъ»+.

17Элкъвена Ярусалимдиз хтана, за Аллагьдин КӀвале дуьаяр ийидайла, заз зун ахварал алай хьиз хьана+. 18Заз Ребби акуна. Ада заз лагьана: «Тадиз Ярусалимдай ахлад, ина авайбуру вуна Закай авур шагьидвал кьабулдач». 19«Я Ребби, – жаваб гана за, – вахъ иман ийизвай вири ксар кьаз, синагугра гатай ва абур къазаматда тваз хьайи кас зун тирди и инсанриз хабар ава. 20Ви шагьид хьайи Истефас кьиникьиз акъудайлани зун гьанал алай, за къван гайибурун пад кьунай. За ам кьейибурун пекер хуьзвай»+. 21Инал Реббиди лагьана: «Алад, За вун яргъал уьлквейрин халкьарин патав ракъурзава».

Кьушундин кьилевайдан патав

22И гафарал къведалди халкьди Павелаз яб гузвай, амма и гафар лугьунни кумаз, абур гьарайиз эгечӀна:

– Ам дуьньядилай терг ая, адал чан туна виже къведач!

23Абуру гьарайиз, чпин абаяр гадариз, руг хчализ цавуз ахъайдайла, 24кьушундин кьилевайда Павел къеледиз твах лагьана эмирна. Вучиз халкьди адаз икьван гьарайзаватӀа чириз кӀанз ада ам гатана силис твах лагьана. 25Гатун патал Павел кутӀунзавайла, патав акъвазнавай эфсердиз ада лагьана:

– Римдин къанунди гьахъ-дуван тавунвай Римдин ватанэгьли гатадай ихтияр гузвани+?

26И гафар ван хьайила, эфсерди фена кьушундин кьилевайдаз лагьана:

– Куьне вуч ийизва? А инсан Римдин ватанэгьли я.

27Павелан патав фена, кьушундин кьилевайда адавай хабар кьуна:

– Лагь кван заз, вун рикӀивайни Римдин ватанэгьли яни?

– Эхь, – лагьана жаваб гана Павела.

28– Римдин ватанэгьли хьун патал за гзаф пул гайиди тир, – лагьана кьушундин кьилевайда.

– Зун Римдин ватанэгьли яз хайиди я, – лагьана жаваб гана Павела.

29Адавай силис кьаз кӀанзавайбур садлагьана кьулухъ хьана. Вичи Римдин ватанэгьли зунжурра турди кьатӀайла, кьушундин кьилевайдакни къалабулух акатна.

30Чувудри адан хиве вуч тахсир твазватӀа, авайвал чирун патал ада пакад юкъуз вири чӀехи хахамар ва Меслягьат кӀватӀун эмирна. Ада Павел азадна ва аниз гъана, гьабурун вилик акъвазарна.

23

Меслягьатдин вилик

23^1КӀватӀ хьанвайбуруз вил яна, Павела лагьана:

– Стхаяр, къенин йикъал къведалди за Аллагьдин вилик виждан михьи яз жуван уьмуьр тухвана+.

2Инал Павелан патав акъвазнавайбуруз кьилин хахам Гьананиди адан сив кутуна ягъун эмирна+. 3Павела адаз лагьана:

– Аллагьди вунни яда, лацу чепедай асуннавай цал! Вун инал Къанундин бинедаллаз зи дуван авун патал ацукьнавайди я, амма вуна зун ягъ лугьуналди Къанун чӀурзава+.

4Павелан патав акъвазнавайбуру лагьана:

– Аллагьдин кьилин хахамдин хатурдик вуна вуч лагьана хкуьрзава+?

5– Стхаяр, заз ам кьилин хахам тирди чизвачир, – жаваб гана Павела. – Каламдани кхьенва эхир: «Ви халкьдин кьиле авайдакай чӀурукӀа рахамир»++.

6КӀватӀ хьанвайбурукай садбур сакъаяр, муькуьбурни фарисеяр тирди Павелаз чизвай, гьакӀ хьайила ада ван алаз Меслягьатдин векилриз лагьана:

– Стхаяр, зун фарисейдин хва фарисей я, зи дуванни кьейибурал чан хтуник умуд ква лугьуз ийизва+.

7Ада икӀ лугьунни кумаз, фарисейринни сакъайрин арада гьуьжет гьатна. Меслягьат кьве патал пай хьана, 8вучиз лагьайтӀа, сакъайри мейитрал чан хтунар, малаикар, жинерар кваз кьазвачир. Амма фарисейри абур авай крар я лугьузвай+. 9ЧӀехи гьарай-эвер акъатна. Фарисейрин патай тавратдаррикай са бязибур къарагъна хци гьуьжетар ийиз эгечӀна:

– И касдай чаз са пис карни аквазвач. Низ чида кьван, адахъ галаз Руьгь ва я малаик рахазвачтӀа+?

10Гьуьжет акьван къати хьана хьи, кьушундин кьилевайдаз абуру Павел кӀус-кӀус ийиз кичӀе хьана. Гьавиляй ада аскерриз аниз фена, ам ккӀизвайбурун юкьвай акъудна, къеледиз хутах лагьана эмир гана.

11Гуьгъуьнин йифиз Павелан патав акъвазна Реббиди лагьана:

– ВикӀегь хьухь! Ярусалимда вуна Закай шагьидвал гьикӀ авунатӀа, Римдани вуна гьакӀ шагьидвал авун герек я+.

Павелаз акси чӀуру къаст

12Пакагьан экуьнахъ са бязи чувудар чӀуру къаст авун патал кӀватӀ хьана. Павел яна текьенмаз гьич са затӀни я ненни ийидач, я хъванни лагьана абуру кьин кьуна. 13Павелаз чӀуру къаст ийиз кӀанзавайбур яхцӀур касдилайни гзаф авай. 14ЧӀехи хахамринни агъсакъалрин патав фена, абуру лагьана:

– Чна, Павел яна кьин тавунмаз, сиве гьич са затӀни твадач лагьана кӀевелай кьин кьунва. 15Гьа икӀ куьне ва Меслягьатди, квез Павелавай галай-галайвал силис кьаз кӀанзава лагьана, кьушундин кьилевайдав ам иниз гъиз тур. Чун гьазур хьана акъвазда. Ам аниз агакьунни кумаз, чна ам яна рекьида.

16И чӀуру къастуникай Павелан вахан хциз хабар хьана. Адани къеледиз фена Павелаз хабар гана. 17Павелани эфсеррикай садаз эверна лагьана:

– И гада кьушундин кьилевайдан патав твах, и касдиз адахъ галаз ийидай ихтилатар ава.

18Эфсерди гада тухвана кьушундин кьилевайдаз лагьана:

– Къазаматнавай Павела заз эверна, и гада ви патав твах лагьана заз минетна. Адахъ ваз ийидай ихтилат ава.

19Кьушундин кьилевайда гададин гъил кьуна са патахъ тухвана. Адахъ галаз кьилди амукьайла, адавай хабар кьуна:

– Ваз вуч лугьуз кӀанзава?

20– Чувудри Павел пака Меслягьатдиз гъваш лугьун кьетӀна, – лагьана гадади. – И тӀалабун абуру гуя Павелавай галай-галайвал силис кьун патал ийизвайди я. 21Амма вун абурун чӀалахъ жемир, яхцӀур касдилайни гзафбуру ам чинеба вилив хуьда. Абуру ам текьенмаз чпи я недач, я хъвадач лугьуз кьин кьунва. Вун рази жеда лугьуз, абур гьазур хьана акъвазнава.

22Кьушундин кьилевайда гада ахъайна ва адаз эмирна:

– Вуна заз и агьвалатдикай ихтилатайди гьич садазни лугьумир.

Павел Кесардиз ракъурун

23Кьушундин кьилевайда вичин эфсеррикай кьведаз эверна эмир гана:

– Нянин кӀуьдаз кьве виш ях аскер, пудкъанни цӀуд миях[*] ва кьве виш кас жидаяр гвай аскерар гьазура. Чна Павел Кесардиз тухуда. 24Павелаз улакь гьазура. Килиг гьа, Павел Римдин пачагьдин сердер Феликсан патав сагъ-саламатдиз агакьардайвал ая+.

25Ада ихьтин чар кхьена: 26«Луьси Клавдасан патай жанаби сердер Феликсаз саламар. 27И кас чувудри кьунай, абур ам рекьиз гьазур хьанвай. Зун жуван аскерар галаз атана, ам Римдин ватанэгьли тирди чир хьайила, ам хиласна+. 28Абуру адак гьихьтин тахсирар кутазватӀа чирун патал за ам абурун Меслягьатдиз тухванай+. 29Зун гъавурда гьатайвал, абуру адак кутазвай тахсиркарвал чувудрин Къанундихъ галаз алакъада ава. Заз адакай я рекьидай хьтин, я къазаматда твадай хьтин тахсир жагъанач+. 30И касдиз чӀуру къаст авун патал чувудри гаф-чӀал сад авунвайди заз малум хьайила, за ам тадиз ви патав ракъурна. Адак тахсир кутазвайбуруз за чпин делилар гьихьтинбур ятӀа ваз чир ая лагьанва»+.

31Аскерар, чпиз эмир гайивал, Павелни къачуна йифиз АнтӀипатрисдиз атана. 32Гуьгъуьнин юкъуз ам мияхрихъ галаз Кесардиз ракъурна, абур элкъвена къеледиз хтана. 33Мияхар Кесардиз атана агакьайла, абуру сердердив чар ва Павел вич вахкана. 34Гьакимди чар кӀелна, Павелавай вич гьи вилаятдай я лагьана хабар кьуна. Павел Киликатдай тирди чир хьайила,+
35ада лагьана:

– Вак тахсир кутузвайбурни иниз атайтӀа, гьа чӀавуз за ви кардиз яб гуда.

Гьакимди Павел Гьирудан дараматда къаравулар алаз хуьх лагьана эмир гана.

24

Павелак кутазвай тахсир

24^1Вад югъ алатайла, кьилин хахам Гьанани Кесардиз атана. Абуру Павелак гьихьтин тахсир кутунватӀа сердердиз къалурна. Адахъ са бязи агъсакъалар ва дувандал рахун патал хкянавай Тертуьл лугьудай са кас галай+. 2-3Павел дуванханадиз гъайила, анал Тертуьл Павелак кутазвай тахсирдикай рахана:

– Жанаби Феликс! Вун себеб яз чи уьлкведа ислягьвал ава. Вуна, камал гваз халкьдин гьакимвал авуналди, адан уьмуьр хъсанарзава. Вири и дегишвилер чна кьабулзава ва уьлкведин вири пипӀера халкьди ваз рикӀин сидкьидай сагърай лугьузва. 4Вавай вахт къакъуд тавун патал, за куьрелди лугьуда. За вавай регьимдалди яб гун тӀалабзава.

5Чаз и инсан халкьдик гъулгъула кутазвайди яз чида. Ада вири дуьньяда, вири Ягьудатда къал твазва, ва ам назаретвийрин кӀватӀал тӀвар алайбурун кьил я+. 6-8Ам гьатта чи Аллагьдин КӀвал чиркин ийизни алахънай. Гьа чӀавуз чна ам кьунни авунай. Вуна адавай силис кьурла, чна адак тахсирар кутун дуьз кар тирдахъ вунни чӀалахъ жеда+.

9Чувудри Тертуьлан пад кьуна Павелак кутазвай тахсирар гьахъбур я лагьана.

Феликсан вилик авур рахунар

10Сердерди Павелаз рахадай ихтияр гайила, ада лагьана:

– Вун и уьлкведа халкьдин дуванбег яз са шумуд йис тирди заз хабар ава, гьакӀ хьайила ви вилик жув хуьн патал рахадай мумкинвал хьунал зун шад я. 11Зун ибадат авун патал Ярусалимдиз атана цӀикьвед йикъалай гзаф туширди вавай регьятдиз чириз жеда. 12Зак тахсирар кутазвайбуруз за Аллагьдин КӀвале, синагугра ва шегьерда са нихъ галаз ятӀани гьуьжетар ийиз ва я халкьдин арада гъулгъула тваз акунач. 13Исятда зак кутазвай тахсирар абурувай са куьналдини субутариз жедач. 14ЯтӀани, за чи бубайрин Аллагьдиз, Адан рекьел алайда хьиз ибадат ийизвайди хиве кьазва. Чувудри, лагьайтӀа, за кьунвай рехъ чӀуру чирвал яз гьисабзава. Къанунда лугьузвайдахъ ва пайгъамбарри кхьенвайдахъ зун чӀалахъ я. 15Абурухъ кьейи гьахъ-михьи тирбурални туширбурал Аллагьди чан хкунин умуд авайвал, захъни гьахьтин умуд ава+. 16Гьавиляй зун Аллагьдинни инсанрин вилик датӀана жуван намус михьи яз хуьн патал алахънава+.

17Зун инра авачиз са шумуд йис алатна. Гила жуван халкьдикай тир кесибриз куьмек гун патал ва Аллагьдин КӀвале къурбандар авун патал Ярусалимдиз хтанва+. 18И ксар атана зал гьалтайла, за вири и кӀвалахар кьиле тухванвай ва Къанундив кьадай михьивилерни авунвай. А чӀавуз зи гуьгъуьна халкь авайди тушир, я къал акъуддайбурни авачир+. 19Зак тахсирар кутаз кӀанзавай са бязи чувудар зал гьалтна. Абур Асия вилаятдай я. Ингье, исятда абур инал ви вилик квайтӀа ва чпи зак кутазвай тахсирар лагьанайтӀа, хъсан тир! 20Я тахьайтӀа, къуй инал алайбуру Меслягьатдиз закай вуч тахсир жагъанатӀа, гьадакай лугьурай. 21Абурувай зак кутаз жедай тахсир – «Кьейибурал чан хтунихъ за иман авуниз килигна, куьне къе зи дуван ийизва» гафар абурун вилик лугьун я+.

22Феликсаз Реббидин рекьел алайбуру хьиз ибадат авун вуч затӀ ятӀа хъсандиз чизвай. Ада ийизвай дуван акъвазарна.

– Ви кардай къарар кьушундин кьилевай Луьси иниз атайла, за акъудда, – лагьана ада.

23Ада эфсердиз Павелелай вил алуд тавун, гьа са вахтунда адаз вич вичин ихтиярда жедай мумкинвални гун эмирна ва Павелан дустарини адан къайгъу чӀугвадайвал абурун вилик пад кьамир лагьана.

24Са шумуд югъ алатайла, Феликс вичин чувуд паб Дурзилани галаз атана. Ада Павел гъун эмирна. Феликсаз Иса Месигьдихъ иман авун вуч затӀ ятӀа чириз кӀанзавай. 25Павела гьахъ-михьивиликай, сабур хьуникай ва Къияматдин йикъакай лагьайла, Феликсаз кичӀе хьана.

– Къе авур ихтилатар бес я! – лагьана ада Павелаз. – Ахлад, маса гъилера заз вахт хьайила, за ваз мад эвер хъийида+.

26Гьа са чӀавуз адан вил Павела вичиз ришвет гунални алай, гьакӀ хьайила ада, ам мукьвал-мукьвал вичин патав гъиз таз, адахъ галаз ихтилатар ийидай.

27Кьве йис алатна, Феликсан къуллугъдин чкадални ПуркӀас ФестӀ хьана, амма Феликса чувудар рази авун патал Павел къазаматда туна.

25

Павелан тӀалабун

25^1Гьакимдин везифайрив эгечӀай пуд йикъалай, ФестӀ Кесардай Ярусалимдиз фена. 2Ярусалимда адан патав чӀехи хахамар ва чувудрин вилик-кьилик квай ксар атана, абуру Павелан хиве авай тахсиррикай гьакимдиз лагьана. 3Абуру Павел Ярусалимдиз хкунин патахъай ва чпихъ галаз разивиле хьунин патахъай ФестӀавай кӀевелай тӀалабна. Абуруз ам хкидай рекье яна рекьидай къаст авай+. 4ФестӀа жаваб гана:

– Павел Кесарда къазаматвиле жеда. Къе-пака зунни гьаниз фида. 5Къуй куь векиларни захъ галаз атурай. Павела рикӀивайни авунвай чӀуру кар аватӀа, абуру гьана адак квай тахсирар лугьурай.

6ФестӀа абурун арада муьжуьд-цӀуд йикъалай гзаф тушиз йикъар акъудна, ахпа элкъвена Кесардиз хтана. Пакагьан юкъуз ада, гьакимдин чкадал ацукьна, Павел дувандиз гъунин эмир гана. 7Павел дуванханадиз гъана. Ярусалимдай атай чувудри Павел юкьва туна адак гзаф ва еке тахсирар кутаз хьана, амма абурувай а тахсирар субутариз жезвачир. 8Павела вич хуьн патал лагьана:

– За я чувудрин Къанундиз, я Аллагьдин КӀвализ, я Римдин пачагьдиз акси гьич са чӀуру карни авунач.

9ФестӀа, чувудар рази жедайвал ийиз кӀанз, Павелавай хабар кьуна:

– Ви дуван Ярусалимда за авун патал вун гьаниз ракъурунал вун рази яни?

10– Зун Римдин пачагьдин дувандин вилик акъвазнава, гьада зи дуванни авун лазим я, – жаваб гана Павела. – Ваз хъсандиз чизвайвал, чувудриз за гьич са пис карни авунвайди туш+. 11АвунватӀа, за кьиникьикай кьил къакъудзавач. Чувудри зак кутазвай тахсирар садни за авунвайбур туштӀа, гьич садазни зун абурун гъиле твадай ихтияр авач. За зи дуван Римдин пачагьди авун тӀалабзава!

12Меслятар авурдалай кьулухъ, ФестӀа малумарна:

– Вуна ви дуван пачагьди авун тӀалабзаватӀа, вун гьадан патав финни ийида+.

АгърипӀ пачагьдин вилик

13Са кьадар вахт алатайла, ФестӀал илифун патал Кесардиз АгърипӀ пачагьни Беренисе атана. 14Вичин патав абур са шумуд югъ санал хьайидалай кьулухъ ФестӀа пачагьдихъ галаз Павелан кардикай ихтилатна.

– Ина гьеле Феликса къазаматда тур са инсан ама, – лагьана ада. 15– Зун Ярусалимда авайла, чувудрин чӀехи хахамри ва агъсакъалри адак тахсирар кутуна. Абуру завай адаз кар атӀун тӀалабзавай. 16За абуруз лагьана хьи, инсандиз вичик тахсирар кутазвайбурукай чин-чинал акъвазна вич хуьдай мумкинвал тахьанмаз, са нин ятӀани гьуьрметдай кар атӀун Римдин къайдайрихъ галаз кьазвач. 17Абур захъ галаз иниз атана акурла, и кар яргъалди вегьин тавуна за дуван пакадин юкъуз тайинарна ва а кас дувандал гъун эмир гана. 18Абуру адак кутазвай тахсирар лугьуз эгечӀайла, за вилив хвейи хьтин тахсиркарвилерикай анал са гафни хьаначир. 19Амма абуру кутазвай тахсирар чпин диндин са бязи месэлайрикай тир. Кьилди къачуртӀа, Павела Иса лугьудай кьенвай са Касдикай Адал чан ала лугьуз тестикьарзавай+. 20Зун кӀеве акӀанай, заз вуч авуна кӀандатӀа чизвачир. ГьакӀ хьайила, за адавай вичин дуван Ярусалимда авунал ам рази яни лагьана хабар кьуна. 21Амма Павела вичин дуван авунин месэладай эхиримжи гаф Римдин пачагьди лугьун ва вич ина тун тӀалабна. Римдин пачагьдин патав ракъурдай мумкинвал жедалди, за ам ина къаравулар алаз тун эмирна.

22– Зазни а инсандиз яб гуз кӀанзава, – лагьана АгърипӀа.

– Вуна адаз пака яб це, – лагьана жаваб гана ФестӀа.

23Пакадин юкъуз АгърипӀни Беренисе дамахар авуна, дуванханадиз атана. Абурухъ чӀехи дережаяр авай эфсерар ва шегьердин вилик-кьилик квай инсанар галай. ФестӀан эмирдалди Павел аниз гъана. 24ФестӀа лагьана:

– АгърипӀ пачагь ва ина чахъ галаз кӀватӀ хьанвай ксар! Куьн и касдиз килиг. Ярусалимда ва Кесарда авай вири чувудри, зи патав къвез, и касдилай шикаятар ийиз хьанай. А касдал мад чан аламаз хьун лазим туш лугьуз, абуру гьараярнай+. 25Заз, лагьайтӀа, ам кьиникьиз акъуддай хьтин са тахсирни адак кваз жагъанач. Амма и касди вичин дуван Римдин пачагьди авун тӀалабна, гьавиляй за ам Римдиз ракъурдай къарар кьабулна+. 26Амма адан гьакъиндай пачагьдиз кхьидай якъин делилар тахьуниз килигна, за ам куь вилик, иллаки ви вилик, АгърипӀ пачагь, гъанва. Адавай жузун-качузун авурла, белки, заз адакай кхьидай делилар жагъин. 27Квай тахсирар къалур тавуна къазаматнавайди Римдин пачагьдин патав ракъурун за акьулдив кьур кар яз гьисабзавач.

26

Павелан рахунар

26^1– Ваз дувандал жув хуьн патал рахадай ихтияр гузва, – лагьана АгърипӀа Павелаз.

Павела гъил хкажна ва вич хуьз эгечӀна:+

2– АгърипӀ пачагь! Къе чувудри зак кутазвай тахсиррикай жува жув хуьн патал ийидай рахунар ви вилик акъвазна авун за бахт яз гьисабзава, 3гьадалайни артух яз, чувудрин къайдаяр ва гьуьжет алай абурун месэлаяр ваз хъсандиз чизва. ГьакӀ хьайила, заз сабурдалди яб гун тӀалабда. 4Вири чувудриз зи халкьдин арада Ярусалимда фейи зи уьмуьр жегьил чӀавалай инихъ чизва+. 5Зун чи диндин виридилай кьетӀи са хел тир фарисейрик квай. Гьа икӀ зун гьа чӀавалай чизвайбурувай, абуруз кӀан хьайитӀа, и кар тестикьариз жеда+. 6Ингье, къе зи дуван Аллагьди чи бубайриз гайи гафуник за умуд кутазва лугьуз ийизва. 7Юкъузни йифиз рикӀивай Аллагьдиз ибадат ийизвай чи цӀикьвед тайифадини Аллагьди хиве кьур кар кьилиз акъатуник умуд кутазва. Эхь, пачагь, гьа и са умуддиз килигна чувудри зак тахсирар кутазва+. 8Куьне вучиз кьейибурал Аллагьди чан хкун жери кар тушиз гьисабзава+?

9Зунни Назаретдай тир Исадин хура акъвазнавай, инсанри Адахъ иман тавун патал вири къуватар кӀватӀна кӀанда лугьуз фикирнай за+. 10Ярусалимда за гьакӀни авунай. ЧӀехи хахамрин ихтиярдалди За Месигьдиз талукь инсанар къазаматра тунай. Абуруз кьиникьин жаза гудайла, зун ахьтин къарардин терефдар жедай+. 11Абуруз жазаяр гун патал зун мукьвал-мукьвал синагугдай синагугдиз фенай. Зун абурув имандикай кьил къакъудиз таз алахъдай. Заз абурукай акьван хъел авай хьи, зун абур хурук кутун патал гьатта Ягьудатдин къеце патазни фидай+.

12Садра гьа къаст рикӀе аваз чӀехи хахамривай тапшуругъни ихтияр къачуна, зун Шамдиз рекье гьатнай+. 13Физвай рекье, нисинрихъ, эй пачагь, заз ракъинилайни хциз цӀарцӀар гузвай экв цаварай къвез акуна. Ада зун ва захъ галайбур кьуд патахъай экуь авуна. 14Чун вири чилел ярх хьайила, заз чувуд чӀалал рахадай ван атана: «Я Шаул, я Шаул, вуна Зун вучиз хурук кутазва? Аллагьдиз ийиз кӀанзавай крарин хура акъвазиз хьайитӀа, ви гьал чӀур жеда». 15«Вун вуж я, я Агъа?» – хабар кьуна за. «Зун вуна хурук кутазвай Иса я, – жаваб гана Реббиди. 16– Къарагъ, Зун вакай Заз къуллугъ ийидайди авун патал атанвайди я. За ваз исятдани ва идалай кьулухъни къалурдайдакай вун шагьидвал ийиз жеда. 17За вун чувудрикайни маса халкьарикай хуьда, ва За вун маса халкьарин патав ракъурзава. 18Абур иблисдин мичӀи пачагьлугъдай Аллагьдин экуь Пачагьлугъдиз атун патал, За абурун гунагьрилай гъил къахчун патал, абурни Аллагьдиз талукь хьун патал, За вун абурун патав ракъурзава»+.

19АгърипӀ пачагь, цаварай акур карагуниз зун муьтӀуьгъ тахьана амукьнач. 20ГьакӀ хьайила сифте за Шамда, ахпа Ярусалимда, ахпани Ягьудатда авай инсанриз ва гуьгъуьнлайни маса халкьарикай тирбуруз Аллагьдиз килиг, Аллагьдин рекьел ша, куьне икӀ ийидайди лайих краралди къалура лагьана+. 21Гьа и кардиз килигна чувудар Аллагьдин КӀвале зун кьуна рекьиз алахънай+. 22-23Амма Аллагьди къенин йикъалди заз куьмекзава. Ингье зун инал акъвазнава, за гъвечӀидалай чӀехидал къведалди виридан вилик шагьидвал ийизва: Месигьди азабар чӀугунин, Адакай кьейибурукай чан хтай сад лагьайди хьунин ва Ада Вичин халкьдизни маса халкьариз экуьникай муштулухар гунин. ИкӀ лугьуналди за анжах Мусадинни пайгъамбаррин виликамаз лагьай гафарилай артуханди лугьузвач+.

24Павела вичи вич икӀ хуьзвайла, ФестӀа гьарайдалди лагьана:

– Вун кими хьанва, Павел, ви зурба чирвилери вун кими авунва!

25– Играми ФестӀ, – жаваб гана Павела, – зун кими туш, зи гафар дуьзбур ва акьул авайбур я. 26Вичихъ галаз викӀегьдиз зун рахазвай пачагьдиз за лугьузвай гафар вири чизва. За лугьузвай крар садазни таквадай са далдадик хьайибур туш. Абурукай пачагьдиз хабар хьунихъ зун агъунва. 27АгърипӀ пачагь, вун пайгъамбаррин гафарин чӀалахъ яни? Вун чӀалахъ тирди заз чизва.

28– Са куьруь вахтундилай вуна закайни месигьи ийида – лагьана АгърипӀа.

29– За анжах са вун ваъ, заз къе яб ни ганатӀа, гьабурни са куьруь ва я яргъал вахтарилай вири крара зун хьтинбур хьун патал, амма зун хьиз къазаматда тун тавун патал Аллагьдиз дуьа ийизва, – жаваб гана Павела+.

30Пачагь, адахъ галаз сердер, Беренисе ва дуванханада ацукьнавай амайбурни къарагъна. 31Абур анай экъечӀна, сад садахъ галаз рахаз хьана:

– И касди ам кьиникьин жаза гуз ва я къазаматда тваз жедай са карни авунвач+.

32– Ада Римдин пачагьди вичин дуван авун тӀалабначиртӀа, ам фадлай азадиз жедай, – лагьана АгърипӀа ФестӀаз+.

27

Павел Римдиз рекье гьатун

27^1Чун Италдиз рекье твада лагьай къарар агакьайла, Павел ва къазаматнавай са бязибур Римдин пачагьдин кьушундин эфсер тир Юлидал тапшуругъ авуна+. 2Чун Адрамитдай экъечӀзавай ва Асия вилаятдин къерехра авай бандарай[*] физвай гимида акьахна. Гими рекье гьатна. Чахъ Саланикдай тир макӀеданви АристӀарх галай+. 3Пакагьан юкъуз чун Сидундив агакьна. Юли Павелав хъсандиз эгечӀзавай, гьавиляй ада Павелаз ял ягъун патал дустарин патав фидай ихтияр гана. 4Чун анай мад гьуьлуьз экъечӀна, гар чиниз ягъуниз килигна, чун Куьпридин гар авачир кефер патай яна фена. 5Киликатдилайни Памфилдилай алатна физ, чна ачух гьуьл атӀана, чун Луькиятда авай Муьра шегьердиз атана, 6ана эфсердиз Искендерандай Италдиз физвай гими жагъана. Чун эфсерди гьада акьадарна+. 7Чи гими яваш-яваш вилик физ са гзаф йикъар хьана. Эхирни, чӀехи четинвилелди чун Киндасдилай алатна. Чиниз ягъизвай гару чаз гьа рехъ давамардай мумкинвал гузвачир, гьавиляй чи гими КиритӀдилай къекъуьн гана, адан гар авачир патай Салманадин пипӀ лугьудай чкадилай элячӀна фена. 8Гьуьлуьн къерехдай яна, эхирни чун Ласейдивай яргъа авачир Хъсан Бандар лугьудай чкадиз са гужуналди акъатна. 9Рекье чи гзаф вахт квахьна, гьуьлел тӀурфанар жедай бере алукьнавайвиляй гьуьлуьз экъечӀун хата тир. Гьавиляй Павела абуруз ихьтин меслят къалурна:

10– Стхаяр, заз чун мад гьуьлуьз экъечӀун хата тирди аквазва. Са чи гимини чи парар ваъ, гьакӀ чи уьмуьрни хатадик ква.

11Эфсерди Павелаз яб ганач, ада гимидин иесидини гимичийрин кьилевайда лагьайвал авуна. 12Чи гими акъвазнавай банд кьуьд акъудун патал къулайди тушир, гьакӀ хьайила инсанрин чӀехи паюни рехъ давамарун кьетӀна. Абуру, ФуйникӀдиз агакьдай мумкинвал хьайитӀа, ана кьуьд акъудда лугьуз умудзавай. ФуйникӀ КиритӀдин рагъакӀидай пата авай. Ам кефердихъни кьибледихъ гимияр фин патал ачух банд тир.

Кьибле патан гар

13Кьибле патай кьезил гар къарагъна. Гимичийриз а гару чпин рикӀик квай кар кьилиз акъудиз куьмекдай хьиз хьана. Абуру, лабар[*] хкажна, КиритӀдин къерех кьуна гими гьална. 14Са тӀимил вахт арадай фейила, КиритӀ галай патахъай къати гар акъатна, ахьтин гаруз «кефердинни рагъэкъечӀдай патан гар» лугьуда+. 15Гар гимидин хура гьатна, гимидивай гаруз дурум гуз хьанач. Чун гарун басрухдиз са кьадар вахтунда аксивал ийиз алахъна, затӀ арадал татайла, чна гими гарун ихтиярда туна. 16Гьуьле авай Кавда лугьудай гъвечӀи къураматдин патавай фидайла, чаз са тӀимил вахтунда гарукай чуьнуьх жедай мумкинвал хьана. Ана гимичийри зурба азиятрик хиласай луьткве 17гимидал хкажна. Ахпа гимичийри элкъвез-элкъвез гимидилай цӀилер чӀугуна, ам мягькемарна. Яд кьери СуьртӀа лугьудай чкадал алкӀиз кичӀела, абуру кьезил лабар вегьена, гими гарув тухуз туна. 18Къати гар яргъалди давам хьуниз килигна, чун пакад юкъуз гимида авай пар гьуьлуьз гадаруниз мажбур хьана+. 19Мад са йикъалай гимичийри чпин гъилералди гимидин алатарни гьуьлуьз гадарна. 20Гзаф йикъара тӀурфан давам хьанай, я рагъ, я гъетер аквазмачир. Чун хилас хьуникай чи умудар атӀана. 21Хейлин вахтунда инсанри са затӀни тӀуьнвачир. Павела къарагъна лагьана:

– Стхаяр, за авур меслятдиз яб гана КиритӀдай куьн экъечӀначиртӀа, чун и баладикни акатдачир, я чаз зиянарни жедачир. 22Амма исятда за квевай рикӀер кӀевиз кьун тӀалабзава, квекай садни рекьидач, анжах гими кукӀвар жеда. 23За Вичиз муьтӀуьгъ лукӀра хьиз къуллугъзавай Аллагьдин малаик сенфиз зи патав пайда хьана+. 24«КичӀе жемир, Павел, – лагьана Ада заз. – Вун дуванханада Римдин пачагьдин вилик акъвазна кӀан жеда. Аллагьди ваз ийидай мергьемет себеб яз и гимида аваз вахъ галаз физвайбур вири сагъ яз амукьда»+.

25Гьавиляй викӀегь хьухь, стхаяр! Зун Аллагьди заз лагьайвал жедайдан чӀалахъ я. 26Къураматрикай садал чи гими яд кьери чкадал ацукьда+.

27Им чун АдратӀик гьуьлелай физвай цӀукьуд лагьай йиф тир. Йифен кьулариз хьиз гимичийриз чун чилиз мукьва жезвай хьиз хьана. 28Абуру гьуьлуьн деринвал алцумайла, яхцӀурни цӀуд юкӀ кьван хьана. Са кьадар вахтунилай мад алцум хъувурла, къанни цӀуд юкӀ кьван хъхьана. 29Гимичийри чи гими къванерихъ галукьиз кичӀела адан кьулухъ патай кьуд лабар вегьена ва абуру югъ фад алукьрай лугьуз дуьаяр авуна. 30Гимичияр гимидай катизни алахъна, и кар кьилиз акъудун патал, абур гимидин вилик кьиляй лабар авадардай амалар ийиз, хиласдай луьткве цел авудиз алахъна. 31Павела эфсердизни аскерриз лагьана:

– И ксар гимида амукь тавуртӀа, куьн хилас хьун мумкин туш.

32Инал аскерри луьткве кутӀуннавай цӀилер турунив яна атӀана, луьткве гьуьлуьз аватна.

33Экв жедайла Павел виридал фу неъ лугьуз алахъна.

– Къе цӀукьуд югъ я куьне, са вуч ятӀани вилив хуьз, са затӀни тӀуьн тавуна, – лагьана ада. 34– Гьавиляй за квез са кӀус фу неъ лугьуз минетзава. Фу тӀуьртӀа, ада квез чан аламукьиз куьмекда. КичӀе жемир, куь кьилелай са чӀарни аватдач+.

35ИкӀ лагьана, Павела фу къачуна, виридан вилик Аллагьдиз хийир-дуьа авуна, ам атӀана, нез эгечӀна+. 36И карди вирибур кӀубанарна ва абурни нез эгечӀна. 37Гимида чун вири кьве вишни пудкъанни цӀуругуд кас авай. 38Инсанри тух жедалди тӀуьрдалай кьулухъ, гимида авай техил гьуьлуьз гадарна, гими кьезиларна.

39Экв хьайила, абуруз чеб гьиниз акъатнатӀа чизвачир, гимичийриз къумади кьунвай кьакьан тушир къерех авай гъвечӀи банд акуна. Чпелай алакьайтӀа, гимичийри гими кьери чкадал ацукьардай меслят авуна. 40Лабар, цӀилер атӀана, гьуьле туна, ахпа гимичийри гимидин кӀаник квай, гими тухузвай кьусуяр[*] кутӀуннавай цӀилерни атӀана, кьусуйрив кӀвалахиз туна. Гару къерехдихъ тухудайвал гъвечӀи елкен хкажна. 41Гьа икӀ, гими къерехдив агакьна, къумада гьатна акъваз хьана. КӀуф къумада акӀай гими юзазмачир. Адан кьулухъ пад къати лепейри кукӀвариз хьана. 42Къазаматнавай са касдивайни катиз тежедайвал, аскерриз абур рекьиз кӀан хьана. 43Амма эфсердиз Павел хиласиз кӀанзавай, гьакӀ хьайила ада аскерар акъвазарна. Ада сирнавиз чидайбуруз, вирибурулайни вилик циз хкадарна, къерех галайвал сирнав авун эмирна+. 44Амайбуруз тахтайрални гимидикай амукьай маса затӀарал алаз къерехдиз экъечӀ лагьана. Гьа икӀ вири сагъ-саламатдиз гьуьлуьн къерехдиз акъатна.

28

Малта атӀадал

28^1Сагъ-саламатдиз гьуьлуьн къерехдиз акъатайла, чаз чун алай къураматдиз Малта лугьузвайди чир хьана. 2Къураматдин агьалийри чун лап хъсандиз кьабулна. Марф къваз эгечӀна, мекьи хьана. Абуру цӀай хъувуна, чун илифарна. 3Павела са къужахда авай кӀарасар кӀватӀна, абур цӀуз вегьиз хьана. ЦӀун чимивал гьиссна са гьинай ятӀани садлагьана акъатай гъуьлягъ Павелан гъилик ккӀана. 4Къураматдин агьалийриз Павелан гъиликай куьрс хьанвай гъуьлягъ акурла, абуру сада садаз лугьузвай:

– И кас са инсан яна кьенвайди хьунухь лазим я. Гьуьле завалдикай хилас хьанватӀани, Кьисасдин аллагьди адал чан тадач эхир.

5И чӀавуз Павела гъил юзурна, гъуьлягъ цӀуз вегьена. Гъуьлягъди адаз гьич са зиянни ганач+. 6Инсанар адал вил алаз акъвазнавай. Абуру ам дакӀвада ва я садлагьана кьена ярх жеда лугьуз вил алаз гзаф вахт хьана, амма адаз затӀни тахьанвайди акурла, абуру чпин фикирар дегишарна, ам аллагь я лугьуз хьана+.

7Чун акъвазнавай чка анин сердер Публусдин мулкарин мукьув гвай. Ада чун лап хъсандиз илифарна. Пуд юкъуз чун адан кӀвале хьана. 8Адан буба азарди кьуна месе авай. Адак цӀайни руфунин тӀал квай. Павела, адан патав фена, дуьа авуна, адал гъилер эцигна, ам сагъар хъувуна+. 9И кардилай гуьгъуьниз къураматдал алай чеб азарри кьунвай вирибур чеб сагъ хъхьун патал адан патав къведай. 10Абуру чаз гзаф гьуьрметарнай. Чун рекье гьатиз кӀвачин хьайила, абуру рекьиз герек къведай кьван затӀаралди чун таъминарна.

Павел Римда

11Къураматдал пуд варз акъудайдалай кьулухъ чун ина кьуьд акъудай «Кьветхверар» тӀвар алай, Искендер шегьердин гимида аваз гьуьлуьз экъечӀна+. 12СуьрекӀусдиз атана, гьана чун пуд юкъуз хьана. 13Анай чун Регидиз фена. Пакагьан юкъуз кьибле патан гар къарагъна, кьвед лагьай юкъуз чун ПӀутӀигьулриз акъатна. 14Чаз ана иманияр жагъана, абуру чавай чпихъ галаз са гьафтеда акъвазун тӀалабна.

Эхирни чун Римдиз атана агакьна. 15Чун къвезвайдакай ина авай стхайриз хабар авай, абур та Апидин Майданни Пуд Карвансара лугьудай чкайрал къведалди чун кьабулиз вилик атана. Павелаз а инсанар акурла, ада Аллагьдиз шукур авуна. Ам кӀубан хьана. 16Чун Римдиз гьахьайла, Павелаз кьилди, амма къаравулдин вил алаз уьмуьр тухудай ихтияр гана.

Римда Шад Хабар чукӀурун

17Пуд югъ алатайла, Павела Римдин чувудрин кьилевайбуруз вичин патав эверна. Абур кӀватӀ хьайила, ада лагьана:

– Стхаяр, за я чи халкьдиз, я чи бан-бубайрин къайдайриз акси тир гьич са карни авуначтӀани, зун Ярусалимда къазаматна, римвийрин гъиле туна. 18Абуруз, силисдал зак яна рекьидай хьтин са тахсирни квачиз акурла, зун ахъайиз кӀан хьана+. 19Амма чувудар акси хьуниз килигна, зи дуван Римдин пачагьди авун тӀалабуниз зун мажбур хьана. И кар за зи халкьдик са гьихьтин ятӀани тахсир кутун патал авурди туш. 20Куьн акун патал ва квехъ галаз рахун патал къе за куьн кӀватӀни авунва. Исраилди умуд кутунвай кардихъ иман авуна лугьуз, къе зун къазаматдани тунва.

21– Ягьудатдай ви гьакъиндай чаз гьич са чарни атанач, – жаваб гана яб гузвайбуру. – Чи патав атанвай стхайрикай гьич садани чаз вакай са пис гафни лагьанач. 22Амма чаз вуна вуч лугьудатӀа гьадаз яб гуз кӀанзава, вучиз лагьайтӀа чаз а гапӀалдикай чизва, адакай вирина аксивилелди рахазва.

23Абуру чеб Павелан патав къведай югъ тайинарна. А юкъуз адан кӀвализ гзаф инсанар атана. Экуьнилай няналди Павела абуруз Аллагьдин пачагьвиликай шагьидвалзавай. Ам Мусадин Къанундикай ва пайгъамбаррин ктабрикай бине кьуна, абур Иса – Месигь тирдан чӀалахъариз алахъзавай+. 24Садбур ада имандал гъана, муькуьбур адан чӀалахъ жезвачир. 25Абур са фикирдал алачиз хъфизвай.

Павела абуруз лагьана:

– Пак Руьгьди Яшай пайгъамбардин мецелди куь бубайриз хъсандиз лагьанай:+

26«А халкьдин патав фена лагь:

куьне япаралди яб гуда,
амма куьн са куьнинни гъавурда гьатдач,
куьн вилералди килигда,
амма куь вилериз са затӀни аквадач.

27А халкьдин рикӀ буьркьуь хьанва.

Абуру япар кӀевнава, вилер акьалнава.

ИкӀ туширтӀа, абурун вилериз аквадай,
япариз ван къведай, рикӀ гъавурда акьадай,
абур Захъ элкъведай.

Гьа чӀавуз за абур сагъар хъийидай»+.

28-29ГьакӀ хьайила, квез чир хьухь хьи, инсаният хилас хьуникай хабар Аллагьди маса халкьарал ракъурзава. Гьабуру ябни гуда+.

30Римда кьунвай кӀвале Павел сагъ кьве йисуз амукьна. Ада вичин патав вуж атайтӀани кьабулдай. 31Ада Аллагьдин Пачагьлугъдикай хабар гузвай, инсанриз Ребби Иса Месигьдикай чирвилер гуз, ам лап викӀегьдиз рахазвай, адан вилик пад садани кьазвачир+.

* 3:14 Ивикъич – инсан яна кьейи кас.

* 4:9 Гьаркьун – са вуч ятӀани кӀевелей тӀалабун.

* 14:8 КӀакӀун – кӀвачер чеб чпин ихтиярда амачир, абур инсандиз муьтӀуьгъ тушир гьал.

* 14:8 Набут – бедендин са ва я са шумуд пай, месела, гъил, кӀвач сагъ тушир кас.

* 14:12 Зевс ва Гьермес – къадим юнанрин аллагьар. Зевс – виридалай кьилинди, Гьермес – гуз-къачунинни чӀалан устадвилин.

* 15:5 Гьаркьун – Са вуч хьайитӀани кӀевелей тӀалабун.

* 19:24 Артемидат – къадим Юнанда (Грецияда) няметрин булвилин гъуц тир.

* 20:7 Чувудри гьафтедин сад лагьай югъ гьяд югъ яз гьисабзавай.

* 21:20 Гьакъисагъвилелди – лап рикӀивай.

* 23:23 Миях – шивцел алай инсан.

* 27:2 Банд – порт.

* 27:13 Лабар – гими гьуьлел акъвазарун патал вичихъ яргъи зунжур галай залан къармах.

* 27:40 Кьусу – луьткве гьалун патал герек алат.

+ 1:1 ЛкӀ. 1:3, Мрк. 16:19, ЛкӀ. 24:51

+ 1:3 МатӀ. 28:17, Мрк. 16:14, ЛкӀ. 24:15-49, Ягь. 20:19-29, 1-Кар. 15:5-7

+ 1:4 ЛкӀ. 24:49
+ 1:5 ЛкӀ. 3:3,
+ 1:6 ЛкӀ. 17:20, ЛкӀ. 19:11
+ 1:7 1-Сал. 5:1

+ 1:8 Кр. 8:1, Кр. 8:14, ЛкӀ. 24:48-49, Мрк. 16:15

+ 1:9 Мрк. 16:19
+ 1:10 Мрк. 9:3, Ягь. 20:12
+ 1:11 МатӀ. 16:27

+ 1:13 МатӀ. 10:2-4, Мрк. 3:17-18, ЛкӀ. 6:14-16

+ 1:14 Мрк. 3:31, Мрк. 6:3, Ягь. 2:12, Ягь. 7:3, 1-Кар. 9:5, ГлтӀ. 1:19

+ 1:16 ЛкӀ. 22:47, ЛкӀ. 22:37, ЛкӀ. 24:44
+ 1:17 Ягь. 6:71, Ягь. 13:21
+ 1:19 МатӀ. 27:8
+ 1:22 ЛкӀ. 3:3, ЛкӀ. 24:48
+ 1:23 Кр. 18:7, Кал. 4:11
+ 1:24 Кр. 15:8

+ 2:1 Эхкъ. 23:16, Эхкъ. 34:22, Лв. 23:15, ККъ. 16:9, Кр. 20:16

+ 2:3 МатӀ. 3:11

+ 2:4 Кр. 4:31, Кр. 13:52, ЛкӀ. 24:49, Кр. 1:4-5

+ 2:11 Кр. 6:5, Кр. 13:43
+ 2:13 1-Кар. 14:23
+ 2:19 МатӀ. 24:30, ЛкӀ. 21:11, Крм. 8:7
+ 2:20 Крм. 6:12
+ 2:21 Рим. 10:13
+ 2:22 Ягь. 3:2
+ 2:23 ЛкӀ. 22:22, ЛкӀ. 23:33
+ 2:24 ЛкӀ. 24:5-6, Рим. 8:11
+ 2:28 МатӀ. 7:14, Кр. 13:35
+ 2:29 Кр. 13:36

+ 2:33 Мрк. 16:19, Кр. 7:55-56, Рим. 8:34, Чвд. 1:3

+ 2:34 ЛкӀ. 20:42-43

+ 2:37 ЛкӀ. 3:10, Кр. 16:30

+ 2:38 Мрк. 1:4, Кр. 10:48, ЛкӀ. 11:13, Кр. 8:15

+ 2:39 Эф. 2:13
+ 2:44 Кр. 4:32-37
+ 3:2 Кр. 14:8
+ 3:6 2-Кар. 6:10

+ 3:7 Мрк. 1:31, Мрк. 5:41, Мрк. 9:27, Кр. 9:41

+ 3:8 Кр. 14:10

+ 3:11 Ягь. 10:23, Кр. 5:12

+ 3:13 Эхкъ. 3:6, Ягь. 8:54, Ягь. 17:1, 2-Птр. 1:17, ЛкӀ. 23:14, Ягь. 19:12

+ 3:14 ЛкӀ. 23:18
+ 3:17 Кр. 13:27, 1-ТӀим. 1:13
+ 3:21 ЛкӀ. 1:69-70, Рим. 1:2
+ 3:22 ККъ. 18:15-16, МатӀ. 17:5, Кр. 7:37
+ 3:22-23Киххьей Къанун 18:15, 19.
+ 3:23 Лв. 23:29, ККъ. 18:19
+ 3:25Хьунухь 22:18.
+ 3:25 Хьн. 22:18, Хьн. 26:4
+ 4:1 МатӀ. 22:23, Кр. 23:8
+ 4:3 ЛкӀ. 21:12
+ 4:6 МатӀ. 26:3, ЛкӀ. 3:2, Ягь. 18:13
+ 4:7 ЛкӀ. 20:2
+ 4:8 Мрк. 13:11, Кр. 6:10, Кр. 13:9
+ 4:9 Кр. 3:6-8
+ 4:11 ЛкӀ. 20:17, 1-Птр. 2:7
+ 4:12 МатӀ. 1:21
+ 4:14 Кр. 3:11
+ 4:19 Кр. 5:29
+ 4:21 ЛкӀ. 20:6, ЛкӀ. 22:2, Кр. 5:26
+ 4:24 Эхкъ. 20:11
+ 4:27 ЛкӀ. 23:1, ЛкӀ. 23:11, Кр. 3:13
+ 4:29 Эф. 6:19
+ 4:31 Кр. 2:4, Кр. 13:52
+ 4:32 Кр. 2:44
+ 4:34 2-Кар. 8:14

+ 4:36 Кр. 9:27, Кр. 13:2, Кр. 15:36, ГлтӀ. 2:9

+ 5:12 Мрк. 16:20, Ягь. 10:23, Кр. 3:11

+ 5:15 Мрк. 6:55, Кр. 19:11-12

+ 5:17 Кр. 4:1, Кр. 23:8, Мрк. 15:10, Кр. 13:45

+ 5:18 ЛкӀ. 21:12, Кр. 4:3
+ 5:19 Кр. 12:7-10, Кр. 16:26
+ 5:26 ЛкӀ. 20:6, ЛкӀ. 22:2, Кр. 4:21
+ 5:27 МатӀ. 10:17, МатӀ. 26:59
+ 5:28 Кр. 4:17-18, МатӀ. 27:25
+ 5:29 Кр. 4:19
+ 5:32 ЛкӀ. 24:48, Ягь. 15:26
+ 5:33 Кр. 7:54
+ 5:34 Кр. 22:3,
+ 5:37 Кьрм. 1:2, ЛкӀ. 2:2

+ 5:41 МатӀ. 5:12, 1-Птр. 4:13-14, 2-Кар. 12:10

+ 6:1 Кр. 9:29
+ 6:3 1-ТӀим. 3:8
+ 6:5 Кр. 8:5, Кр. 21:8, Кр. 2:11, Кр. 13:43
+ 6:6 1-ТӀим. 4:14, 1-ТӀим. 5:22, 2-ТӀим. 1:6
+ 6:7 Кр. 12:24, Кр. 19:20
+ 6:10 Кр. 4:8, ЛкӀ. 21:15
+ 6:11 МатӀ. 26:59
+ 6:13 Кр. 21:28
+ 6:14 МатӀ. 26:61, Ягь. 2:19-22, МатӀ. 5:17
+ 7:2 Хьн. 11:31, Хьн. 12:4
+ 7:3Хьунухь 12:1.
+ 7:3 Хьн. 12:1
+ 7:4 Хьн. 11:32

+ 7:5 Хьн. 15:3, Хьн. 18:10, Хьн. 12:7, Хьн. 13:15, Хьн. 15:18

+ 7:6 Хьн. 15:13, Эхкъ. 12:40
+ 7:6-7Хьунухь 15:13-14.
+ 7:7 Хьн. 15:14, Эхкъ. 3:12

+ 7:8 Хьн. 17:9-14, Хьн. 21:2-4, Хьн. 25:26, Хьн. 29:31-35, Хьн. 30:5-24

+ 7:9 Хьн. 37:11, Хьн. 37:28, Хьн. 39:2
+ 7:10 Хьн. 41:37-43
+ 7:12 Хьн. 42:1-5
+ 7:13 Хьн. 43:1-15, Хьн. 45:1-4
+ 7:14 Хьн. 45:9-10, Хьн. 46:27

+ 7:15 Хьн. 46:5, Хьн. 46:28, Хьн. 49:33, Эхкъ. 1:6

+ 7:16 Хьн. 50:25,
+ 7:17 Эхкъ. 1:7, Эхкъ. 1:12
+ 7:18 Эхкъ. 1:8
+ 7:19 Эхкъ. 1:10-11, Эхкъ. 1:16
+ 7:20 Эхкъ. 2:2-3, Чвд. 11:23
+ 7:21 Эхкъ. 2:3-10
+ 7:24 Эхкъ. 2:11-12
+ 7:27-28ЭхкъечӀун 2:14.
+ 7:28 Эхкъ. 2:13-14
+ 7:29 Эхкъ. 2:15, Эхкъ. 2:22, Эхкъ. 18:3-5
+ 7:30 Эхкъ. 3:2
+ 7:32 Эхкъ. 3:6
+ 7:34 Эхкъ. 3:5, Эхкъ. 3:8-10
+ 7:35 Эхкъ. 2:14
+ 7:36 Эхкъ. 14:27-31, ККъ. 1:3, ККъ. 8:2
+ 7:37Киххьей Къанун 18:15.
+ 7:37 ККъ. 18:15, Кр. 3:22
+ 7:38 Эхкъ. 19:3, ККъ. 5:27
+ 7:39 Эхкъ. 16:3, Кьрм. 11:4-6
+ 7:40ЭхкъечӀун 32:1.
+ 7:40 Эхкъ. 32:1, Эхкъ. 32:23
+ 7:41 Эхкъ. 32:4-6,
+ 7:42 ККъ. 4:19,
+ 7:44 Эхкъ. 38:21, Крм. 15:5, Эхкъ. 25:40
+ 7:48 Кр. 17:24
+ 7:51 Эхкъ. 32:9, ККъ. 10:16, ККъ. 10:16,
+ 7:52 МатӀ. 23:37
+ 7:53 ККъ. 33:2, ГлтӀ. 3:19, Чвд. 2:2
+ 7:54 Кр. 5:33
+ 7:55 Эхкъ. 24:16, Мрк. 16:19

+ 7:56 Мрк. 1:10, Мрк. 16:19, Кр. 7:56, Чвд. 1:3

+ 7:58 Лв. 24:14-16, Кьрм. 15:35-36, Кр. 8:1, Кр. 22:20

+ 7:59 ЛкӀ. 23:46
+ 7:60 ЛкӀ. 22:41, ЛкӀ. 23:34
+ 8:1 Кр. 22:20, Ягь. 16:2, МатӀ. 10:23
+ 8:3 ГлтӀ. 1:13, 1-Кар. 15:9, ФпӀ. 3:6
+ 8:4 Мрк. 4:14, Кр. 11:19
+ 8:5 Кр. 6:5, Кр. 21:8
+ 8:7 ЛкӀ. 4:35, Мрк. 16:17-18
+ 8:13 МатӀ. 28:19, Кр. 16:33, Кр. 18:8
+ 8:14 Кр. 1:8
+ 8:15 Кр. 2:38

+ 8:16 МатӀ. 28:19, Кр. 19:5, Кр. 10:44, Кр. 11:15

+ 8:17 Кр. 9:17, Кр. 19:6
+ 8:22 2-ТӀим. 2:25
+ 8:24 Эхкъ. 8:8
+ 8:25 Ягь. 4:39

+ 8:26 Кр. 5:19, Кр. 10:4, Кр. 11:13, Кр. 12:7, Кр. 27:23

+ 8:29 Кр. 10:19
+ 8:31 Рим. 10:14
+ 8:35 ЛкӀ. 24:27
+ 9:1 Кр. 8:3, Ягь. 16:2
+ 9:3 Кр. 22:6-11, Кр. 26:12-18
+ 9:10 Кр. 22:12, Хьн. 22:1
+ 9:11 Кр. 21:39, Кр. 22:3
+ 9:15 Рим. 1:5, ГлтӀ. 1:15-16, 1-ТӀим. 2:7,
+ 9:16 Кр. 20:23, 1-Сал. 3:3
+ 9:17 Кр. 8:17, Кр. 19:6
+ 9:19 ГлтӀ. 1:17
+ 9:21 ГлтӀ. 1:13, ГлтӀ. 1:23
+ 9:22 1-ТӀим. 1:12, Кр. 18:28
+ 9:23 Кр. 20:3, Кр. 23:30
+ 9:25 2-Кар. 11:32-33

+ 9:27 Кр. 4:36, Кр. 13:2, Кр. 15:36, ГлтӀ. 2:9, 1-Кар. 9:6, ГлтӀ. 1:18-19

+ 9:29 Кр. 6:1
+ 9:30 Кр. 11:25
+ 9:34 Кр. 3:6

+ 9:36 Ягь. 13:14, 1-ТӀим. 2:10, 1-ТӀим. 5:10

+ 9:40 МатӀ. 9:25, Кр. 28:8, Якь. 5:16

+ 9:41 Мрк. 1:31, Мрк. 5:41, Мрк. 9:27, Кр. 3:7

+ 10:2 МатӀ. 8:10, ЛкӀ. 7:4-5
+ 10:3 Кр. 3:1
+ 10:4 Кр. 8:26, Крм. 8:4
+ 10:6 Кр. 9:43
+ 10:9 Кр. 11:5-14
+ 10:14 Лв. 11:2, ККъ. 14:3,

+ 10:15 Мрк. 7:15-16, Рим. 14:14, 1-ТӀим. 4:4, ТӀитӀ. 1:15

+ 10:19 Кр. 8:29
+ 10:22 ЛкӀ. 7:4-5
+ 10:25 Кр. 16:29
+ 10:26 Крм. 19:10, Крм. 22:8-9
+ 10:28 Ягь. 4:9, Ягь. 18:28
+ 10:34 ККъ. 10:17, Рим. 2:11, Рим. 10:12
+ 10:35 Рим. 10:12
+ 10:37 Мрк. 1:14

+ 10:38 МатӀ. 3:16, Ягь. 1:32-33, МатӀ. 4:24, ЛкӀ. 13:16

+ 10:42 Ягь. 5:22, Кр. 17:31, 1-Птр. 4:5, 2-ТӀим. 4:1

+ 10:43 ЛкӀ. 24:27, Рим. 3:21
+ 10:46 Мрк. 16:17, 1-Кар. 12:10
+ 10:47 Кр. 2:4
+ 10:48 Кр. 2:38
+ 11:2 Кр. 15:1, ГлтӀ. 2:12
+ 11:3 ЛкӀ. 15:2, ГлтӀ. 2:12
+ 11:5 Кр. 10:9-32
+ 11:9 Мрк. 7:19, Кр. 10:15
+ 11:12 Кр. 15:9
+ 11:13 Кр. 8:26
+ 11:15 Кр. 10:44
+ 11:16 Кр. 1:5
+ 11:17 Кр. 2:38
+ 11:19 Кр. 8:1
+ 11:22 Кр. 4:36, Кр. 9:27, Кр. 13:1
+ 11:24 Кр. 6:5
+ 11:25 Кр. 9:30
+ 11:27 Кр. 13:1, Кр. 15:32
+ 11:28 Кр. 21:10, МатӀ. 24:7, Кр. 18:2
+ 12:2 ЛкӀ. 5:10, Мрк. 10:39
+ 12:3 Эхкъ. 12:15
+ 12:4 ЛкӀ. 22:33
+ 12:5 2-Кар. 1:11, Эф. 6:18
+ 12:7 Кр. 8:26, Кр. 16:26
+ 12:10 Кр. 5:19, Кр. 16:26
+ 12:11 2-Кар. 1:10

+ 12:12 Кр. 13:5, Кр. 15:37, 1-Птр. 5:13, Кал. 4:10, 2-ТӀим. 4:11, Ифл. 1:24

+ 12:15 МатӀ. 18:10-11, Чвд. 1:14

+ 12:17 Кр. 15:13, Кр. 21:18, Якь. 1:1, ГлтӀ. 1:19, ГлтӀ. 2:9

+ 12:23 Крм. 16:9,
+ 12:24 Кр. 6:7, Кр. 19:20
+ 12:25 Кр. 11:29-30, Кр. 12:12

+ 13:1 Кр. 11:27, Кр. 4:36, Кр. 11:22, ЛкӀ. 3:1

+ 13:2 ЛкӀ. 2:37, Рим. 1:1, ГлтӀ. 1:15
+ 13:5 Кр. 12:12, Кр. 15:37, Кал. 4:10
+ 13:6 МатӀ. 7:15
+ 13:9 Кр. 4:8, Кр. 6:10
+ 13:13 Кр. 15:38
+ 13:15 ЛкӀ. 8:41, Кр. 18:8
+ 13:17 Эхкъ. 1:7, Эхкъ. 12:51
+ 13:18 Эхкъ. 16:35, ККъ. 9:7
+ 13:19 ККъ. 7:1,
+ 13:24 ЛкӀ. 3:3
+ 13:25 ЛкӀ. 3:16, Ягь. 1:20, Ягь. 1:27
+ 13:27 Кр. 3:17, ЛкӀ. 24:26-27
+ 13:28 ЛкӀ. 23:23
+ 13:29 ЛкӀ. 23:53
+ 13:30 ЛкӀ. 24:6
+ 13:31 Кр. 1:3, ЛкӀ. 24:48
+ 13:32 Чвд. 1:5, Чвд. 5:5
+ 13:34 Рим. 6:9,
+ 13:35 Кр. 2:27
+ 13:36 Кр. 2:29
+ 13:38 МатӀ. 1:21, 1-Ягь. 2:12

+ 13:39 Рим. 3:20, ГлтӀ. 2:16, ГлтӀ. 3:11, Рим. 3:28

+ 13:43 Кр. 2:11, Кр. 6:5

+ 13:45 Кр. 5:17

+ 13:46 Кр. 4:30, Эф. 6:19, МатӀ. 10:11, МатӀ. 22:8, Крм. 3:4, Мрк. 12:9, Кр. 18:6

+ 13:47 Кр. 26:23
+ 13:50 1-Сал. 2:15
+ 13:51 МатӀ. 10:14, Мрк. 6:11, ЛкӀ. 9:5
+ 13:52 Кр. 2:4, Кр. 4:31
+ 14:1 Кр. 13:5
+ 14:3 Кр. 4:30, Эф. 6:19
+ 14:4 МатӀ. 10:34, ЛкӀ. 12:51
+ 14:6 МатӀ. 10:23
+ 14:8 Кр. 3:2
+ 14:9 МатӀ. 9:2
+ 14:10 Кр. 3:8
+ 14:11 Кр. 28:6
+ 14:14 Кьрм. 14:6, Мрк. 14:63
+ 14:15 Эхкъ. 20:11, 1-Сал. 1:9
+ 14:17 Лв. 26:4, МатӀ. 5:45,
+ 14:19 2-Кар. 11:25

+ 14:22 Кал. 1:23, Ягь. 15:20, 1-Птр. 2:21, 1-Птр. 5:9, 1-Сал. 3:3, 2-ТӀим. 3:12

+ 14:23 Кр. 13:2, Кр. 20:32
+ 14:26 Кр. 13:3
+ 15:1 Лв. 12:3
+ 15:2 ГлтӀ. 5:2
+ 15:7 Кр. 10:20
+ 15:8 Кр. 1:24, Кр. 10:44, Кр. 10:47
+ 15:9 Кр. 11:12,
+ 15:10 ГлтӀ. 5:1
+ 15:11 Эф. 2:8, ТӀитӀ. 2:11, ТӀитӀ. 3:7

+ 15:13 Кр. 12:17, Якь. 1:1, ГлтӀ. 1:19, ГлтӀ. 2:9

+ 15:20 1-Кар. 8:1, 1-Кар. 10:19-20, Крм. 2:14, Лв. 3:17, Лв. 17:14, ККъ. 12:23-24

+ 15:22 1-Птр. 5:12, 2-Кар. 1:19, 2-Сал. 1:1
+ 15:24 ГлтӀ. 1:7, ГлтӀ. 5:10
+ 15:28 Кр. 15:20
+ 15:32 Кр. 11:27
+ 15:35 Кр. 13:1
+ 15:37 Кр. 12:12, Кр. 13:5, Кал. 4:10
+ 15:38 Кр. 13:13
+ 15:40 Кр. 15:32

+ 16:1 Рим. 16:21, 1-Кар. 4:17, ФпӀ. 2:19, Кал. 1:1, 1-Сал. 3:2, 2-Сал. 1:1, 1-ТӀим. 1:2, 2-ТӀим. 1:2

+ 16:3 1-Кар. 9:20, ГлтӀ. 2:3
+ 16:4 Кр. 15:28-29
+ 16:5 Кр. 6:7
+ 16:6 Кр. 18:23
+ 16:7 ФпӀ. 1:19
+ 16:8 Кр. 20:5, 2-Кар. 2:12, 2-ТӀим. 4:13
+ 16:12 ФпӀ. 1:1
+ 16:14 ЛкӀ. 24:45
+ 16:15 Кр. 11:14, Кр. 16:33-34
+ 16:18 Мрк. 9:38
+ 16:21 Эс. 3:8
+ 16:22 2-Кар. 6:4-5, 2-Кар. 11:23-25
+ 16:24 1-Сал. 2:2

+ 16:26 Кр. 4:31, Кр. 5:19, Кр. 12:7, Кр. 12:10

+ 16:27 Кр. 12:19
+ 16:29 Кр. 10:25
+ 16:30 ЛкӀ. 3:10, Кр. 2:37
+ 16:31 Мрк. 16:16, Рим. 10:9
+ 16:33 Кр. 11:14, Кр. 16:15
+ 16:34 Ягь. 4:53, Кр. 18:8
+ 16:37 Кр. 22:25
+ 16:39 МатӀ. 8:34
+ 16:40 Кр. 16:14
+ 17:1 ФпӀ. 4:16
+ 17:2 Кр. 13:5, Кр. 14:1
+ 17:3 ЛкӀ. 24:26-27
+ 17:5 1-Сал. 2:14-16
+ 17:7 ЛкӀ. 23:2
+ 17:16 2-Птр. 2:8
+ 17:19 Мрк. 1:27
+ 17:24 МатӀ. 11:25, Кр. 7:48
+ 17:25 Хьн. 2:7,
+ 17:26 Хьн. 3:20, ККъ. 32:8
+ 17:28 Кьрм. 16:22,
+ 17:30 1-Птр. 1:14, Рим. 3:25-26, Эф. 4:18

+ 17:31 МатӀ. 12:36, Ягь. 5:22, Кр. 10:42, 1-Птр. 4:5

+ 18:2 Рим. 16:3, 1-Кар. 16:19, 2-ТӀим. 4:19, Кр. 11:28

+ 18:4 Кр. 13:5
+ 18:5 1-Сал. 3:6
+ 18:6 Кр. 13:46

+ 18:8 ЛкӀ. 8:41, Кр. 13:15, 1-Кар. 1:14, Ягь. 4:53, Кр. 16:34

+ 18:15 Кр. 23:29

+ 18:18 Кр. 18:2, Рим. 16:1, Кьрм. 6:5, Кьрм. 6:9

+ 18:19 Кр. 19:1, Кр. 20:16
+ 18:21 Якь. 4:15
+ 18:23 Кр. 16:6

+ 18:24 Кр. 19:1, 1-Кар. 1:12, 1-Кар. 3:5, 1-Кар. 4:6, 1-Кар. 16:12, ТӀитӀ. 3:13

+ 18:25 ЛкӀ. 3:3, Кр. 19:3
+ 18:26 Кр. 4:30, Эф. 6:19
+ 18:27 1-Кар. 16:3, 2-Кар. 3:1
+ 18:28 Кр. 9:22
+ 19:1 Кр. 18:21
+ 19:3 Кр. 18:25
+ 19:4 ЛкӀ. 3:3, Ягь. 1:7
+ 19:5 МатӀ. 28:19, Кр. 8:16
+ 19:6 Кр. 8:17, Кр. 9:17, Кр. 10:46
+ 19:8 Кр. 4:30, Эф. 6:19
+ 19:12 Кр. 5:15
+ 19:13 МатӀ. 12:27, Мрк. 9:38, ЛкӀ. 9:49
+ 19:15 ЛкӀ. 4:34, Якь. 2:19
+ 19:18 Мрк. 1:5, Якь. 5:16
+ 19:20 Кр. 6:7, Кр. 12:24

+ 19:21 Рим. 15:26, 1-Кар. 16:5, Рим. 15:23-24

+ 19:22 Кр. 16:1
+ 19:29 Кр. 19:29, Кал. 4:10, Ифл. 1:24
+ 20:1 Кр. 19:21
+ 20:3 Кр. 9:23, Кр. 23:30

+ 20:4 Кр. 19:29, Эф. 6:21, Кал. 4:7, 2-ТӀим. 4:12, 2-ТӀим. 4:20, ТӀитӀ. 3:12

+ 20:5 Кр. 16:8
+ 20:6 Эхкъ. 12:15, Кр. 12:3
+ 20:7 1-Кар. 16:2, Крм. 1:10

+ 20:16 Эхкъ. 23:16, Эхкъ. 34:22, Лв. 23:15, ККъ. 16:9, Кр. 2:1

+ 20:18 Кр. 18:19, 1-Сал. 1:5
+ 20:23 Кр. 9:16, Кр. 21:33
+ 20:24 2-ТӀим. 4:7
+ 20:26 ККъ. 8:19

+ 20:28 Ягь. 21:16-17, 1-Птр. 5:2, 1-Птр. 1:18-19

+ 20:29 МатӀ. 7:15, Ягь. 10:12
+ 20:30 2-Птр. 2:1, 2-Кар. 11:13, 1-ТӀим. 4:1
+ 20:31 Мрк. 14:38
+ 20:32 Кр. 14:23, 1-Птр. 1:4
+ 20:33 2-Кар. 7:2
+ 20:34 Кр. 18:3
+ 20:35 МатӀ. 10:8
+ 20:36 Кр. 21:5
+ 21:4 Кр. 20:23
+ 21:5 Кр. 20:36
+ 21:8 Кр. 6:5, Кр. 8:5
+ 21:9 ЛкӀ. 2:36, Кр. 2:17-18
+ 21:10 Кр. 11:28
+ 21:12 МатӀ. 16:21-23
+ 21:13 Кр. 20:24, ФпӀ. 2:17
+ 21:18 Кр. 12:17, Якь. 1:1
+ 21:20 Рим. 10:2
+ 21:21 Рим. 2:28-29, 1-Кар. 7:19
+ 21:23 Кьрм. 6:2-5, Кьрм. 6:13
+ 21:24 Кр. 18:18
+ 21:25 Кр. 15:29
+ 21:26 Кьрм. 6:9-12
+ 21:28 Кр. 6:13,
+ 21:29 Кр. 20:4
+ 21:33 Кр. 20:23, Кр. 21:11
+ 21:34 Кр. 19:32
+ 21:39 Кр. 9:11, Кр. 22:3

+ 22:3 Кр. 9:11, Кр. 21:39, Кр. 5:34, ФпӀ. 3:6

+ 22:4 Кр. 8:3
+ 22:5 Кр. 9:1-2
+ 22:6 Кр. 9:3-6, Кр. 26:12-18
+ 22:12 Кр. 9:17
+ 22:15 Кр. 9:15
+ 22:16 Кр. 9:18
+ 22:17 Кр. 9:26
+ 22:20 Кр. 7:58
+ 22:25 Кр. 16:37

+ 23:1 1-Кар. 4:4, 2-Кар. 1:12, 2-ТӀим. 1:3, Чвд. 13:18

+ 23:2 Кр. 24:1,
+ 23:3 ККъ. 25:1-2
+ 23:4 Ягь. 18:22
+ 23:5ЭхкъечӀун 22:28.
+ 23:5 Эхкъ. 22:28
+ 23:6 Кр. 4:1, ФпӀ. 3:5, 1-Кар. 15:13
+ 23:8 МатӀ. 22:23, ЛкӀ. 20:27
+ 23:9 Ягь. 12:29
+ 23:11 Кр. 27:23
+ 23:24 Кр. 24:3, Кр. 25:14
+ 23:27 Кр. 21:32-33, Кр. 22:27
+ 23:28 Кр. 22:30
+ 23:29 Кр. 18:15
+ 23:30 Кр. 9:23, Кр. 20:3
+ 23:34 Кр. 21:39
+ 24:1 Кр. 23:2
+ 24:5 ЛкӀ. 23:2
+ 24:6 Кр. 21:27-29
+ 24:15 Крм. 20:6, Крм. 20:13
+ 24:16 Кр. 23:1, Чвд. 13:18

+ 24:17 Рим. 15:25-28, 1-Кар. 16:1, ГлтӀ. 2:10

+ 24:18 Кр. 21:26
+ 24:21 Кр. 23:6
+ 24:25 Кр. 17:32
+ 25:3 Кр. 23:12
+ 25:10 Рим. 13:1
+ 25:12 Кр. 23:11
+ 25:19 Кр. 18:15, Кр. 23:29
+ 25:24 Кр. 22:22
+ 25:25 ЛкӀ. 23:14, Кр. 23:29
+ 26:1 МатӀ. 10:18, Кр. 9:15
+ 26:4 ГлтӀ. 1:13
+ 26:5 Кр. 23:6, ФпӀ. 3:5
+ 26:7 МатӀ. 19:28, Якь. 1:1
+ 26:8 1-Кар. 5:12
+ 26:9 Ягь. 16:2, 1-ТӀим. 1:13
+ 26:10 Кр. 8:3
+ 26:11 Кр. 9:1
+ 26:12 Кр. 9:3-6, Кр. 22:6-11
+ 26:18 Чвд. 2:14-15
+ 26:20 Кр. 9:20
+ 26:21 Кр. 21:27, Кр. 21:30

+ 26:23 1-Кар. 15:20, Кал. 1:18, Крм. 1:5, Кр. 13:47

+ 26:29 Кр. 21:33
+ 26:31 Кр. 23:29
+ 26:32 Кр. 25:12
+ 27:1 Кр. 25:12
+ 27:2 Кр. 19:29
+ 27:6 Кр. 28:11
+ 27:14 Мрк. 4:37
+ 27:18 Юн. 1:5
+ 27:23 Кр. 8:26
+ 27:24 Кр. 23:11
+ 27:26 Кр. 28:1
+ 27:34 ЛкӀ. 21:18
+ 27:35 МатӀ. 15:36
+ 27:43 Кр. 27:3
+ 28:5 Мрк. 16:18, ЛкӀ. 10:19
+ 28:6 Кр. 14:11
+ 28:8 Кр. 9:40, Якь. 5:16
+ 28:11 Кр. 27:6
+ 28:18 Кр. 23:29, Кр. 26:31-32
+ 28:23 ЛкӀ. 24:27
+ 28:25 МатӀ. 15:7
+ 28:27 МатӀ. 13:15, Мрк. 4:12, Ягь. 12:40
+ 28:28 ЛкӀ. 3:6
+ 28:31 Кр. 4:29, Эф. 6:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=LEZ

Пак Каламдин ктабар

Пак Каламдин ктабар

1. Сифтегьан Икьрардин ктабар

2. ЦӀийи Икьрардин ктабар

Агъадихъ Пак Каламдик акатзавай ктабрин сиягьар урус чӀалалди ва лезги чӀалалди пуд жуьреда гузва:

Сифтегьан Икьрардин ктабар

Урус | Лезги тамам жуьре | Лезги куьруь жуьре | Лезги атӀай жуьре
Бытие | Хьунухь | Хьунухь | Хьн.
Исход | ЭхкъечӀун | ЭхкъечӀун | Эхкъ.
Левит | Леви | Леви | Лв.
Числа | Кьурумда | Кьурумда | Кьрм.
Второзаконие | Киххьей Къанун | Киххьей Къанун | ККъ.
Книга Иисуса Навина | Нунан хва Шуаякай ктаб | Нунан хва Шуай | Шй.
Книга Судей израилевых | Гьакимрикай ктаб | Гьакимар | Гьк.
Книга Руфь | Рутакай ктаб | Рут | Рт.
Первая книга Царств | Пачагьрикай сад лагьай ктаб | 1-Пачагьар | 1-Пч.
Вторая книга Царств | Пачагьрикай кьвед лагьай ктаб | 2-Пачагьар | 2-Пч.
Третья книга Царств | Пачагьрикай пуд лагьай ктаб | 3-Пачагьар | 3-Пч.
Четвертая книга Царств | Пачагьрикай кьуд лагьай ктаб | 4-Пачагьар | 4-Пч.
Первая книга Паралипоменон | Тарихрин сад лагьай ктаб | 1-Тарих | 1-Трх.
Вторая книга Паралипоменон | Тарихрин кьвед лагьай ктаб | 2-Тарих | 2-Трх.
Книга Ездры | Эзрадакай ктаб | Эзра | Эз.
Книга Неемии | Негьемакай ктаб | Негьем | Нгь.
Книга Есфирь | Эстеракай ктаб | Эстер | Эс.
Книга Иова | Аюбакай ктаб | Аюб | Аюб
Псалтирь | Забур | Забур | Зб.
Книга Притчей Соломоновых | Дерин келимайрин ктаб | Келимаяр | Дк.
Книга Екклесиаста, или Проповедника | Муаллимдин ктаб | Муаллим | Мл.
Книга Песни Песней Соломона | Манийрин мани ктаб | Мани | Ман.
Книга пророка Исаии | Яшай пайгъамбардин ктаб | Яшай | Яш.
Книга пророка Иеремии | Ермиягь пайгъамбардин ктаб | Ермиягь | Ерм.
Книга Плач Иеремии | Ермиягь пайгъамбардин ишел | Ишел | Иш.
Книга пророка Иезекииля | Зеки пайгъамбардин ктаб | Зеки | Зк.
Книга пророка Даниила | Даниял пайгъамбардин ктаб | Даниял | Дн.
Книга пророка Осии | Гьаши пайгъамбардин ктаб | Гьаши | Гьш.
Книга пророка Иоиля | Яил пайгъамбардин ктаб | Яил | Яил
Книга пророка Амоса | Амус пайгъамбардин ктаб | Амус | Амс.
Книга пророка Авдия | Абди пайгъамбардин ктаб | Абди | Абд.
Книга пророка Ионы | Юнус пайгъамбардин ктаб | Юнус | Юн.
Книга пророка Михея | Микей пайгъамбардин ктаб | Микей | Мик.
Книга пророка Наума | Нагьум пайгъамбардин ктаб | Нагьум | Нм.
Книга пророка Аввакума | Гьабакьукь пайгъамбардин ктаб | Гьабакьукь | Гьб.
Книга пророка Софонии | Цафан пайгъамбардин ктаб | Цафан | Цф.
Книга пророка Аггея | Гьагай пайгъамбардин ктаб | Гьагай | Гьг.
Книга пророка Захарии | Зекери пайгъамбардин ктаб | Зекери | Зкр.
Книга пророка Малахии | Малахи пайгъамбардин ктаб | Малахи | Млх.

ЦӀийи Икьрардин ктабар

Урус | Лезги тамам жуьре | Лезги куьруь жуьре | Лезги атӀай жуьре
Евангелие от Матфея | МатӀаялай атай Шад Хабар | МатӀай | МатӀ.
Евангелие от Марка | Маркалай атай Шад Хабар | Марк | Мрк.
Евангелие от Луки | ЛукӀадилай атай Шад Хабар | ЛукӀа | ЛкӀ.
Евангелие от Иоанна | Ягьядилай атай Шад Хабар | Ягья | Ягь.
Деяния Апостолов | Илчийрин крар | Крар | Кр.
Послание Иакова | Якьу-бан чар | Якьуб | Якь.
Первое Послание Петра | Петрудин сад лагьай чар | 1-Петру | 1-Птр.
Второе Послание Петра | Петрудин кьвед лагьай чар | 2-Петру | 2-Птр.
Первое Послание Иоанна | Ягьядин сад лагьай чар | 1-Ягья | 1-Ягь.
Второе Послание Иоанна | Ягьядин кьвед лагьай чар | 2-Ягья | 2-Ягь.
Третье Послание Иоанна | Ягьядин пуд лагьай чар | 3-Ягья | 3-Ягь.
Послание Иуды | Ягьудан чар | Ягьуд | Ягьд.
Послание к Римлянам | Римвийриз чар | Римвийриз | Рим.
Первое послание к Коринфянам | Каринфвийриз сад лагьай чар | 1-Каринфвийриз | 1-Кар.
Второе послание к Коринфянам | Каринфвийриз кьвед лагьай чар | 2-Каринфвийриз | 2-Кар.
Послание к Галатам | ГалатӀвийриз чар | ГалатӀвийриз | ГлтӀ.
Послание к Ефесянам | Эфесвийриз чар | Эфесвийриз | Эф.
Послание к Филиппийцам | ФилипӀарвийриз чар | ФилипӀарвийриз | ФпӀ.
Послание к Колоссянам | Каласарвийриз чар | Каласарвийриз | Кал.
Первое послание к Фессалоникийцам | Саланиквийриз сад лагьай чар | 1-Саланиквийриз | 1-Сал.
Второе послание к Фессалоникийцам | Саланиквийриз кьвед лагьай чар | 2-Саланиквийриз | 2-Сал.
Первое послание к Тимофею | ТӀиматӀеяз сад лагьай чар | 1-ТӀиматӀеяз | 1-ТӀим.
Второе послание к Тимофею | ТӀиматӀеяз кьвед лагьай чар | 2-ТӀиматӀеяз | 2-ТӀим.
Послание к Титу | ТӀитӀаз чар | ТӀитӀаз | ТӀитӀ.
Послание к Филимону | Ифлеманаз чар | Ифлеманаз | Ифл.
Послание к Евреям | Чувудриз чар | Чувудриз | Чвд.
Откровение Иоанна | Ягьядин Керемат | Керемат | Крм.

Гафарган (ЦӀийи Икьрар)

Гафарган (ЦӀийи Икьрар)

ЦӀийи Икьрар

1. А

2. Б

3. Г

4. ГЪ

5. ГЬ

6. Д

7. Е

8. Ж

9. З

10. И

11. К

12. КЪ

13. КЬ

14. КӀ

15. Л

16. М

17. Н

18. П

19. Р

20. С

21. Т

22. ТӀ

23. Ф

24. Х

25. Ц

26. ЦӀ

27. Ч

28. Ш

29. Э

30. Ю

31. Я

Гафарган

Абба – арамей чӀалал – «буба, дах»; аялри бубадиз тавазидаказ гьа икӀ лугьудай. Аллагь Бубадихъ галаз Иса Месигь гьа икӀ лугьуз рахадай, гуьгъуьнлай сифтегьан иманийрини гьа икӀ ийиз хьанай.

Агъа дуьнья – Гзаф маса халкьари хьиз, ЦӀийи Икьрардин вахтарин чувудрини кьейидалай кьулухъ инсандин руьгь агъа дуьньядиз акъатда ва ана чилел тухвай уьмуьрдикай гьахъ-гьисаб авун герек жеда лугьуз фикирдай. Гунагькаррив ана жаза агакьда лугьудай.

Адам – Аллагьди халкьнавай сад лагьай кас. Адалайни адан паб Гьавадилай вири инсаният арадал атана. Адамни Гьава Аллагьдин весият чӀурай ва идалди гунагь авур сифтегьанбурни тир. Гьа вахтарилай абурун эвледар гунагьдик кваз амукьун давам жезвай, гунагьрай гузвай жазани ажал хьанвай. Месигьдиз эхиримжи Адам лугьуналди, Павела Месигьдихъ иман авур инсаният гуя цӀийи кьилелай дуьньядал хквезвайди хьиз къалурзава. Гила инсаниятдивай Аллагьдинни Адаман арада виликдай, гунагькарвал жедалди, хьайи алакъайрал хквез жеда.

Алачух – кил. «Гьалтунин Алачух».

Аллагь кьатӀу́н – И келима Пак Каламда гьакӀ «Аллагьдикай са гьихьтин ятӀани чирвал хьун» лагьай чӀал ваъ, «Адан къастунив кьадайвал, Адахъ галаз сад хьана, Адахъ галаз жуван кьилдин алакъаяр гуьнгуьна тваз уьмуьр тухун» лагьай чӀал я.

Аллагьдин КӀвал – Мусадин вахтарилай вичин патав чувудри Аллагьдиз икрам ийиз хьайи Алачухдин эвезда Сулейман пачагьди Исраилдин меркез Ярусалимда эцигай ибадатханадин гапӀал. Чи аям къведалди 586-йисуз Аллагьдин КӀвал бабилвийри чукӀурнай, амма са шумуд цӀуд йисар алатайдалай гуьгъуьниз ам эхциг хъувунай. И цӀийи КӀвал ЧӀехи Гьируд пачагьди цӀийи кьилелай туьхкӀуьрнай ва хъсандиз гегьеншар хъувунай. И КӀвал Исраилдин вири уьмуьрдин кьилин макан тир: къурбандар тек са гьа ина гуз жедай, иниз вири уьлкведай ва къецепатайни чувудар чпин чӀехи суварар (Песагь, ЯхцӀурни цӀуд лагьай йикъан сувар, Кумайрин сувар) кьиле тухуз къведай. Аллагьдин КӀвалин кьилин утагъдиз Паквилерин Пак чка лугьудай, аниз кьилин хахамдивай кьилдин къуллугъ авун патал йиса са гъилера гьахьиз жедай. Паквилерин Пак чка тек са хахамривай физ жедай Пак чкадивай пердедалди чара авунвай. И кьве падни Аллагьдин КӀвал яз гьисабзавай, анриз адетдин инсанривай физ жедачир, абуру Аллагьдин КӀвалин гьаятра икрам ийидай. Гьаятрин къерехрай авай ширасрик жуьреба-жуьре кеспийрик квай гзаф халкь кӀватӀ жедай. Иса Месигьди виликамаз лагьайвал, чи аямдал къведалди 70-йисуз римвийри Аллагьдин КӀвал михьиз чукӀурна ва гьа вахтарилай инихъ ам мад эхциг хъувуначир.

Аллагьдин КӀел – Аллагьди Муса пайгъамбардин куьмекдалди исраилвийриз гайи Къанунди къалурнавайвал, Аллагьдин КӀвале гьар пакамахъ ва гьар няниз хахамри Аллагьдиз эркек кӀел къурбанд ийидай. Къурбанддин кӀелен ивиди Аллагь инсанрихъ галаз туьхкӀуьр хъийидай, и адетда исраилвийрин гунагьрилай гъил къахчунин гьерекат кьиле физвай. Ягья пайгъамбарди Иса Месигьдиз Аллагьдин КӀел лугьуналди, Ам вири дуьнья патал къурбанддиз акъуддайдакай виликамаз лугьуз хьанай.

Аллагьдин Пачагьлугъ – И келимади Аллагьдин ва Ам чпин Пачагь яз кьабулзавай, Адахъ галаз рафтарвиле аваз уьмуьр тухузвай инсанрин алакъайрикай лугьузва. А Пачагьлугъ Иса Месигь кьвед лагьай гъилера хтайдалай кьулухъ чилел тайин жеда: Аллагьдин халкьдин душманар магълуб жеда, виликан дуьнья квахьда, адан чкадал цӀийиди жеда, ам даиман кадгъайвилив ацӀана жеда, ана са жуьрединни писвал амукьдач. Амма Аллагьдин Пачагьлугъ неинки са гележегда жедай кар я, ам инсанри Аллагьдин къастунал амал ийизвай ва чпин алакъайра муьгьуьббат авайди къалурзавай вирина исятдани ава. Аллагьдин Пачагьлугъ Иса Месигьдин, Ягья пайгъамбардин ва илчийрин вязерин кьилин килим я.

Аллагьдин рекьел атун – Инсанди туба ийизва (кил. «Туба авун»), гьадалай кьулухъ Аллагьдин къастунай фин кӀевелай кьетӀзава, Иса Месигьдалди Аллагьди гузвай хиласвал кьабулзава.

Аллагьдин Хва – Чувуд чӀала «дуьньядин хва», «теселлидин хва» ва я «къукърумдин рухваяр» хьтин ибарайри нихъ гьахьтин лишанар ва тӀебиат аватӀа гьам къалурзава. «Аллагьдин рухваяр» ибара каламра Исраилдин веледрихъ чпин уьмуьрда Аллагьдин халкьдиз Аллагьдиз хас лишанар хьун лазим тирди къалурун патал гъиликзава. Исраилдин рухваяр Аллагьдин веледар яз гьисабзавай, амма и веледвал бедендилай хьанвайди яз ваъ, Аллагьди инсанар, абурун бан-бубаяр лукӀвиликай хкудна, уьмуьрдал гъунин нетижада хьанвайди яз гьисабзава (кил. Киххьей Къанун 14:1, Гьаши 1:10; 11:1). Исраилдин рухвайрин каламра «Аллагьдин Хва» гьакӀ Исраилдин пачагь къалурун патални гъиликзава. Ахьтин пачагьдихъ, адалат гваз уьлкве идара авуналди, Аллагьдиз хас лишанар хьун лазим я (кил. 2-Пачагьар (2-Смаил) 7:8-17; Забур 2:6-11; 88:20-27). Пачагьар Исраилдин рухвайрин векилар яз гьисабзавай. Аллагьдихъ галаз пачагьрин кьетӀен алакъаяр авай, Аллагьди абур пачагьвилин гелеваз тухузвай. Давуд пачагьдин тухумдилай атанвай пачагь хьиз, Иса Месигьни Аллагьдин Хва яз кьабулзава. И ибара бедендалди жедай ва тӀебиатдиз хас жуьредин алакъайрихъ галкӀанвайди яз кьабулиз жедач. Иса патал гъиликзавай и тӀварцӀи Адахъ тамамдаказ Аллагьдиз хас лишанар авайди ва масадбуруз а лишанралди Аллагьдин халисан тӀебиат къалурзавайди къейдзава.

Аллагьдин хъел – И ибара инсандик акатзавай хьтин гьиссер Аллагьдик акатзава лагьай чӀал туш. Амма Аллагьди инсанрин гунагьрални рехнейрал разивал ийизвач, абурай кӀеви жаза гун мумкин я, а жазадин макьсад – гьахъ арадал хкун ва гунагькардин кьилив ван ийиз тун я. Гьар са касди гунагьар ийизвайвиляй, ада вичел Аллагьдин хъел аватдайвал ийизва, ятӀани адавай Месигьдиз талукь хьуналди Аллагьдихъ галаз туьхкӀуьз жеда.

Алфани Омега – юнан алфавитдин сифте ва эхиримжи гьарфар.

Амин – Къадим чувуд чӀалал и гафуникай «гьакъикъи я» ва «гьакъикъат» мана хкатзава. И гафуналди вяз ва я дуьа гатӀунизни, акьалтӀаризни жеда. Масада лагьанвай и гафуниз жаваб хгун яз и гаф лугьузвай касди вич адан гафарихъ галаз рази тирди къалурзава.

Аси – Аллагьдикай чурукӀа рахун, Адаз аксивал авун.

Асия вилаят – (с гьарф аваз кхьида). Римдин империядин са вилаят, гилан ГъвечӀиди тир Азиядин (Туьркиядин) са пай я. И вилаятдин меркез Эфес шегьер тир. Дуьньядин са пай тир Азиядин тӀвар гьа и вилаятдилай атанвайди я, амма абур какадарна кӀандач.

Афинаяр – Юнанда авай шегьер. Ам къадим вахтара тек са сиясатдин макан хьиз ваъ, гьакӀ медениятдин макан хьизни сейли хьана. Сакратан, Эфлатунан ва Эрестудинн хайи шегьер тир Афинаяр къадим вахтара жуьреба-жуьре хилерин филасафар чеб чпел гьалтдай ва абуру чпин гьуьжетар кьиле тухудай чкани тир.

Бабил – къадим Мукьвал тир рагъэкъечӀдай патан лап чӀехи шегьер. Ам Месапатамда (гилан Иракда) авай зурба империядин меркез тир. Бабилда жуьреба-жуьре гзаф аллагьриз тӀеат ийизвай. Чи аямдал къведалди хьайи 587-йисуз бабилвийри Ярусалим чукӀурнай, идалай гуьгъуьниз абуру чпихъ галаз гзаф кьадар чувудар Месапатамдиз хутахнай. ЦӀийи Икьрардин вахтар алукьдалди Бабил шегьер чукӀур авунвай. ЦӀийи Икьрарда «Бабил» гафуни иблисдин пачагьлугъ лагьай мана гузва; цӀийи зурба империядин меркез, Ярусалим къачур, мажуси бутринни гзаф рехнейрин макан тир Римни Бабилдихъ галаз сад авун мумкин я.

Багьал-Зевул – иблисдин тӀварарикай сад. Аллагьдин душман тир иблис чӀуру жинеррин чӀехиди я. И тӀвар, аквар гьаларай, Фелистиндин мажуси халкьарин адетра гьалтзавай аллагьрикай чӀехиди тир Баалан тӀварцӀихъ галаз алакъада ава.

Баркалла – Аллагьди и дуьньяда ийизвай крарай аквазвай Адан зурбавилиз гьа икӀ лугьузва. Пак Каламдай чир жезвайвал, бязи вахтара Аллагьдин баркалла чувудриз къати экв яз ачухдиз аквадай. ЯтӀани, Аллагьдин баркалла Адан михьи ксарин уьмуьрдани къалурнаваз жедай. Адан баркалла гзафни-гзаф Иса Месигьдин уьмуьрдай, Ада къалурай аламатрай ва иллаки Ам хашунал кьиникьай ва Адал чан хтунай аквазва.

Бахтавар – вичихъ бахт хьунухь са гьикьван ятӀани вахтуналди гьиссзавайди ваъ, вичихъ амукьдай эбеди ва са шакни алачир бахт хкянавай кас.

Берекат – ЦӀийи Икьрарда гьалтзавай кьилин келимайрикай сад. Лайих авачизни инсанриз Аллагьди ийизвай регьим. И гафуни Аллагьди инсандиз ганвай хъсан пай къалурзава. А пай Ада са гьихьтин ятӀани агалкьунрай савкьват яз ваъ, Вичин регьим галай къастуналди гузва. Гьа ида берекат Къанундивай чара ийизва. Къанунди, адалатдин шартӀарикай бине кьуналди, Аллагьдинни инсандин, гьакӀни инсанрин чпин алакъаяр идара ийизва: гьар садав, вичиз вуч лайих ятӀа, гьам агакьзава. Берекат лугьудай келима кьилдин инсандин ва гзаф ксар авай гапӀалдин уьмуьрда гьалтзавай маса жуьредин паярихъ ва вакъиайрихъни галкӀуриз жеда; виридалайни виниз тир берекат – иманияр патал ахъа жезвай ва Аллагьдихъ галаз санал тухудай эбеди уьмуьр я.

Билъам – Мусадин вахтара уьмуьр тухвай пайгъамбар (Кьурумда 22–24-кь.). Чувудри чпин душманар яз кьазвай мааб халкьдин пачагь Балакьа Билъам кирида кьунай ва ам исраилвийриз лянетар авун патал ракъурнай. Амма пайгъамбар физвай рекье аламатдин саягъда акъвазарнай. Билъам алаз физвай диши лам адахъ галаз инсандин чӀалал раханай, гьа икӀ пайгъамбардиз вичиз Аллагьдин малаикди исраилвийриз – Аллагьди хкянавай халкьдиз – лянет авун къадагъа ийизвайди чир хьана. Нетижада Аллагьдин къастуналди Билъама лянетрин чкадал Исраилдиз хийир-дуьа авуна.

Буба – (Аллагьдикай рахадайла) Иса Месигьди Аллагьдиз «Буба» лугьузва ва идалди Аллагьдихъ галаз вичин кьетӀен алакъа, Вичин хвавал ачухдиз къалурзава. Исади, Сифтегьан Икьрардин са бязи пайгъамбаррин рехъ давамарун яз, Аллагьдиз гьа икӀ лугьун патал имандал алайбуруз вязер авунай: имандал алайбуруз Аллагь неинки и дуьньядин Агъа яз, гьакӀни датӀана чпин куьмекдиз къвез гьазур, чеб кӀани Буба язни аквазва.

Бунъямин – Якьубан цӀикьвед хцикай виридалайни гъвечӀиди, чувудрин тайифайрикай садан кьил кутурди.

Бут – бязи халкьарин динра кӀарасдикай ва я маса затӀарикай инсандин, гьайвандин, ва я маса затӀарин шикилда аваз раснавай аллагьдин кӀалуб.

Галилей – Фелистиндин кефер пад. Гзаф асирра и вилаят къецепатан агъайрин гьукумдик хьана, гьавиляй анин агьалийрик гзаф чувудар туширбурни квай. Ягьудатдин агьалийри чеб галилейвийрилай вине кьадай. Галилейдин шегьер тир Назаретда Исадин аялвални жегьилвал фена. Ина, Галилейда, Ада Вичин гзаф аламатар къалурна.

Галилейдин вир – Галилейда авай уькӀуь тушир чӀехи вир. Анай Ярдан вацӀ авахьзава. Вире гзаф гьуьлуьн гъетер ава, анал халисан тӀурфанар жеда, гьавиляй адаз гагь-гагь гьуьлни лугьуда. Адал маса тӀварарни ала: Тибердин вир, Генисарат вир.

Гамур – кил. «Садум (ва Гамур)».

Гевгьер – гьуьлуьн ва вацӀарин хъипрепӀрин бязи жуьрейрай акъуддай багьа къаш. Гевгьерар шумудни са жуьрединбур ва кьадардинбур жеда. Гзаф чӀехи ва кьериз гьалтдай гевгьеррин къимет лап винизди жеда.

Гунагь – Аллагьди ганвай весиятар чӀурун, Аллагьдин чӀалаз килиг тавун ва Адаз муьтӀуьгъ тахьун.

Гъилер эцигун – виче са ярж авай гьерекат, диндин са адет: кӀватӀалдин кьиле авайда инсандин кьилел гъилер эцигдай ва Аллагьдивай кьетӀен хийир-дуьа, рухсат гун тӀалабдай. Гьа икӀ Аллагьдивай и касдиз Пак Руьгь, азаррикай сагъ хъхьун ва Руьгьдин кьетӀен паяр багъишун тӀалабдай. ИкӀ адаз кьетӀендиз ибадат ийидай ихтияр гудай.

Гьабил – Адаманни Гьавадин кьвед лагьай хва. Аллагьди, адан къурбанд хушдиз кьабулна, адан чӀехи стха Къабилан къурбанд кваз такьурла, Къабила Гьабил яна кьенай. Им инсаниятдин тарихда хьайи сад лагьай яна кьиникьун тир (кил. Хьунухь 4:1-16).

Гьалтунин Алачух – Аллагьдин КӀвал эцигдалди вилик исраилвийри Аллагьдиз икрам Гьалтунин Алачухдин вилик ийидай, къурбандарни гьана гудай. Ана Аллагьдин весиятар кхьена атӀанвай марчил къванер хуьзвай. Исраилдин халкьди ам вичихъ галаз тухудай. Аллагьдин КӀвал эцигайдалай гуьгъуьниз Гьалтунин Алачух кьилдин чкада, виридалайни пак кӀвале авай.

Гьарун – Мусадин чӀехи стха. Ам Левидин тайифадикай тир. Аллагьди Мусадин куьмекдалди къадим чувудриз Къанун гайи чӀавуз Гьарун хахамвиле тайинарнай. Аллагьди гьадалай кьулухъ хахамар анжах Гьарунан эвледрикай хьун эмирнай.

Гьахъ-михьивал – Аллагь гьахъ-михьи я, яни Адан крарин бинеда гьакъикъатни адалат ава. ЦӀийи Икьрарди къалурзавайвал, анжах Аллагьди инсандин гунагьрилай гъил къахчуртӀа ва Вичин гьахъ-михьивал савкьват яз гайитӀа (идаз «гьахъ-михьивилиз акъудун» лугьуда), инсан халисандаказ гьахъ-михьи хьун мумкин я. Инсанди вичини, Аллагьдин къаст кьилиз акъудиз, вичи ийизвай вири крара михьивилихъ ялна кӀанда.

Гьахъ-михьивилиз акъудун – Аллагьди инсандин гунагьрилай гъил къахчузва, ам тахсир квачирди яз малумарзава ва адав гьахъ-михьи касдив хьиз эгечӀзава. Ихьтин гьахъ-михьивилиз акъудун анжах Иса Месигьдихъ иман авуналди къачуз жедайди ЦӀийи Икьрарда кьетӀендиз къейдзава.

Гьируд – (1) ЧӀехи Гьируд, чувудрин пачагь. Ада Фелистинда чи аямдал къведалди 40-лагьай йисалай чи аямдин 4-лагьай йисалди пачагьвал авуна. Иса Месигь хайи са кьадар вахтунилай Бетлегьемда куьрпе аялар кьинин эмир гайиди гьа и пачагь тир. (2) Гьируд АнтипӀ, ЧӀехи Гьирудан хва. Ада Галилейда чи аямдин 4 – 39-лагьай йисара пачагьвал авуна. Къанундал амал тавуна авур некягь винел акъудай Ягья пайгъамбар кьунин ва кьиникьан жазадиз акъудунин эмир гайиди гьа и пачагь я. Ам Месигьдин дуван ийизвай чӀавуз са акьван яргъалди тушир вахтунда Адал гьалтнай. (3) Гьируд Агрипа Ӏ, ЧӀехи Гьирудан хтул. Ада Фелистинда чи аямдин 41 – 44 лагьай йисара пачагьвал авуна. Ам инсаф тийиз месигьийрин геле къекъвез хьанай. (4) Гьируд Агрипа ӀӀ, Гьируд Агрипа Ӏ лагьайдан хва. Илчи Павел гьадан вилик раханай. Ада Фелистиндин жуьреба-жуьре чкайра чи аямдин 70-йисал къведалди пачагьвал авунай. Гуьгъуьнлай ам Римдиз хъфенай.

Давуд – Исраилда Шаулалай гуьгъуьниз хьайи кьвед лагьай пачагь, ам чи аямдал къведалди хьайи 1000-йисуз тахтуна ацукьна. Давуда Исраил чӀехи гьукуматдиз элкъуьрна, Ярусалимдикай адан меркез авуна. Ам дяве ийидай алакьунар авай аскер ва чӀехи шаир, Сифтегьан Икьрарда авай Забур ктабдин – Аллагьдихъ элкъвена лагьанвай манияр кхьенвайбурукай сад тир. Давуда вафадивди Аллагьдиз къуллугъзавай, ва, и кардай савкьват яз, адаз Аллагьди исраилвийрин пачагьар са гьадан эвледрикай жеда лагьана гаф ганай. Чувудрин пайгъамбаррини вири и дуьньядал пачагьвал ийидай Месигь Давудан Эвлед жедайдакай виликамаз лугьуз хьанай. Гьавиляй Исадиз Давудан Эвледни лугьузва.

Давудан Хва – ИкӀ чувудри Месигьдиз лугьудай, гьикӀ лагьайтӀа, чувудрин иман тирвал, Ам Давуд пачагьдин гьакъикъи Эвлед хьун лазим тир.

Дуьа – ЦӀийи Икьрарда дуьадин кьве жуьре ава: кьилдин, яни инсанди Аллагьдихъ элкъвена вичин гафаралди, Адан тарифиз, Адаз сагърай лугьуз ва я куьмек тӀалабиз ийизвай дуьа ва кӀватӀалдин, яни тайинарнавай чкада (Аллагьдин кӀвале ва я синагугда) тайинарнавай вахтунда малум тир къайдада ийидай дуьа.

Ермиягь пайгъамбар – чи аямдал къведалди VӀӀ – VӀ лагьай асирра уьмуьр тухвай пайгъамбар. Адан пайгъамбарвилерин кьилин килим Исраилдиз Аллагьдин рекьел атунихъ эвер гун ва, Аллагьдин рекьел атун тавуртӀа, чувудрин кьилел къведай туькьуьл кьисметдал шехьун я.

Жегьеннем – кил. «Агъа дуьнья».

Женнет – Хьунухьин ктабда (2-кьил) гуьзел багъдин шикил ганва. Ана инсанри Аллагьдихъ галаз рафтарвиле аваз уьмуьр тухузвай. И багъдиз женнет лугьузвай. Аллагьдин гафар япалай авурла, инсанар анай чукурна, гила абур четин зегьмет ва азарар чӀугваз, ажалдин гьукумдик кваз уьмуьр тухуниз мажбур жезвай. Женнетдикай рахадайла, Исадин фикирда Аллагьдихъ галаз санал тухузвай и бахтавар ва са пашманвални авачир ва вич эбеди яз давам жедай уьмуьрдиз хтун ава.

Жинер – чпин кьиле иблис акъвазнавай чӀуру руьгьер. Инсанриз мукьвал-мукьвал абурукай кичӀе жедай, вучиз лагьайтӀа жинерри и дуьньяда чпин гьерекатар кьетӀидаказ кьиле тухузвай, месела, инсанрик акатдай ва ам михьиз чпин табийдик кутадай. Амма и дуьньяда виридалайни кьилин гьукум Аллагьдив гва. Аллагьди ганвай къуватдалди Исади инсанрикай жинерар хкуддай. Ада Вичин илчийризни ихьтин алакьун ганай.

Жузам – Жузам азар квайди чиркин яз гьисабдай. Ахьтиндак гъил хкӀурдини чиркин хьанвайдай кьадай. Хахамди жузам квайбур жагъурун ва абур амай инсанрикай чара авун лазим тир. Ахьтин азар квайди дири хъхьунин шагьидвални хахамди ийидай.

Забур – Сифтегьан Икьрардин ктабда – Забур ктабда чувудрин диндин 150 мани санал кӀватӀнава. И ктаб Давуд пачагьдин тӀварцӀихъ гилигзава, вучиз лагьайтӀа и манийрикай са кьадарбур кьилди гьада кхьенвайбур я. Са манийра Аллагьдин регьимдай Адаз шукурар ийизва ва сагърай лугьузва, муькуь манийра куьмек авун тӀалабзава. Иманийри лап фад алатай вахтарилай дуьадин вахтунда Забурдай жуьреба-жуьре манияр лугьудай.

Зейтун пел – Им Ярусалимдин рагъэкъечӀдай патан цлахъай галай кьакьан тушир дагъ я. Анлай вири шегьер иердиз аквазва. И пелен ценев Гетсеман багъ гвай. Инжилдиз талукь тарихдин гзаф вакъиаяр гьа ина кьиле фенай: месела, Месигьди вахтарин эхир алукьдайдакай гьа ина лагьанай ва Ам гьа ина кьунни авунай.

Зинавал – кӀвал-югъ аваз ва я авачиз чара касдихъ галаз чӀуру рекье хьун ва явавилер авун.

Ибадат – Аллагь рикӀел гъун, Адаз икрамун, дуьаяр авун.

Иблис – Аллагьдин мидя, чӀуру жинеррин кьилевайди. Ада ва адан гъилик квай жинерри инсанар алцурарзава, абурув Аллагь кьабулиз тазвач ва инсанар эбеди кьиникьал гъиз алахъзава. Аллагьдиз акси экъечӀзавай ксариз кискис гузвайди иблис я. Керемат ктабда иблисдал са чӀавуз михьиз гъалиб жедайди ва ам тергдайди лугьузва. Пак Каламда адал маса тӀварарни ала: шийирди, Багьал-Зевул.

Ибрагьим – семит халкьарин бан-буба. Адан тарих Хьунухь ктабдин 12–25 лагьай кьилера ачухарнава. Аллагьди ам хкяна ва адахъ галаз Икьрар кутӀунна. Аллагьди адаз хайи чилелай яргъал Къенандин чилел фин эмирна. Анаг Аллагьди адан гзаф кьадарда авай эвледриз гун хиве кьуна. Ибрагьимакай бязи халкьарин, гьабурукай яз исраилвийринни, бан-буба хьана. Тавратда ам, авай гьалариз ва инсанриз хас фикирриз акси яз, Аллагьдиз акьалтӀай вафа хуьнин, Адан вири эмирар кьилиз акъудиз гьазурвилин чешне я.

Икьрар – Аллагьдинни инсанрин арада кутӀуннавай чӀуриз тежер икьрар, ада Пак Каламда кьилин чка кьазва. Икьрар кутӀундайла, гьар терефди, вичел тайин мажбурнамаяр къачуналди, абур кьилиз акъудда лагьана гаф гузва. Синай дагъдал Аллагьди арада Муса аваз вири чувуд халкьдихъ галаз Икьрар кутӀунна. Аллагьди чувудриз нуьсрет гуда, абур вири душманрикай хуьда лагьана гаф ганай. Амма чувудрини, чпин нубатдай, Аллагьдиз вафа хуьн, Къанунда кхьенвай Адан къаст кьилиз акъудун лазим тир. И Икьрардиз, ам кутӀун авуникай ва кьилиз акъудуникай ихтилатзавай ктабрин кӀватӀалдиз «Сифтегьан Икьрар» лугьузва. Аллагьдинни инсанрин арада цӀийи Икьрар кутӀундайдакай пайгъамбарри виликамаз лугьуз хьанай. Ам Иса Месигьдин кьиникьин ва Адал чан хтунин куьмекдалди кутӀунайдакай Инжилда ихтилатзава. И Икьрардикай ЦӀийи Икьрардин ктабра лугьузва. Гила Иса Месигьдихъ иман авур ва Ада гайи чирвилерихъ галаз кьурвал уьмуьр тухузвай вирибур, чпин ери-бинедиз килиг тавуна, Аллагьдин халкь яз гьисабзава.

Икьрардин сандух – исраилвийрин виридалайни пак затӀ: кӀарасдикай туькӀуьрна, къизилдалди кӀевирнавай пак сандух. Ана, Аллагьди чувуд халкьдихъ галаз Икьрар кутӀундайла, Ада Синай дагъдал Мусадиз гайи 10 весият кхьенвай къванцин марчилар авай. Сандух эвелдай Алачухдин, ахпани Аллагьдин КӀвалин виридалайни пак паюна авай. Исраилвийри ам Ребби ацукьнавай тахтунин лишан яз гьисабзавай.

Илчияр – Иса Месигьдин векилар. Сифте нубатда Месигьдин лап мукьва тилмизриз, яни Ада чилел тухвай уьмуьрда Адахъ галаз санал къекъвей ксариз гьа икӀ лугьузва. Абур Месигьдал кьейидалай кьулухъ чан хтуникай муштулухар гуз ракъурнай. Гуьгъуьнлай, Месигьдал кьена чан хтайдалай кьулухъ, вичиз Месигьди ихьтин муштулухар гун патал эверай Павела вичизни гьа икӀ лугьуз хьана. Шад Хабардикай вязер ийизвай маса ксаризни икӀ лугьун мумкин я. Месела, Барнабадиз.

Ильяс пайгъамбар – Исраилдин чӀехи пайгъамбар (кил. 3-Пачагьар 17-кьилиз ва адалай гуьгъуьнизни). Пак Каламда ам чан алаз цаварал тухвайвиликай кхьенва, гьавиляй садра ам чилел хкведайдахъ чувудар агъунвай (кил. Малахидин ктаб 4:5). «Ильясан руьгь ва къуват кваз» Ягья пайгъамбар инсанриз Месигь къвезвайдакай муштулух гуз атанай.

Иман – Аллагьдихъ, Ада гайи гафар кьилиз акъатунихъ агъун, Адан къаст кьабулун, жув гьар йикъан уьмуьрда Адан къастунин геле аваз физ гьазур хьун. ЦӀийи Икьрарда имандин лап чӀехи важиб авай шартӀ – Иса Месигь Ребби ва Хиласкар яз кьабулун я.

Имани – имандал алай кас.

Иманийрин кӀватӀал – ДатӀана Аллагьдиз ибадат авун патал, Пак Калам чирун патал ва рафтарвиле хьун патал са чкада уьмуьр тухузвай иманийрин гапӀалдиз гьа икӀ лугьузва. И келимадин мана неинки са чкадин иманийрин гапӀал, гьакӀни вири дуьньяда Иса Месигьдихъ иман ийизвайбур лагьай чӀал жезва.

Инсандин Хва – Иса Месигьди Вичиз ганвай тӀвар. И тӀвар Инжилда Исадал къвезвай баркалладихъ галаз кьетӀендаказ алакъада ава. А баркалла Адан азабрай, кьиникьай ва Адал чан хтунай аквазва. ГьакӀ и тӀвар цаваринни чилерин арада адан Арачивилин, Аллагьди чилел вахтарин эхирда дуван ийиз ва дуьнья идара ийиз ракъурнавай касдин везифадизни талукь я. Исади и дережа Вич паталди тирди къалурзавай.

Иса – чувуд чӀалалди «Йешуа». Ам «Реббиди хиласзава» лагьай чӀал я. Иса Месигь – кил. «Аллагьдин Хва», «Инсандин Хва» ва «Месигь».

Исакь – Ибрагьиманни Саррадин хва, Исаванни Якьубан буба, чувудрин бан-буба.

Исраил – Чувуд чӀалал и гафуни «Аллагьдихъ галаз къуршахар кьазвайди» мана гузва: (1) Аллагьди Якьубаз (кил. «Якьуб»), ада Пенуилда малаикдихъ галаз къуршахар кьурдалай гуьгъуьниз, гайи тӀвар (кил. Хьунухь 32:22-32); (2) Якьубалай хьайи Исраилдин вири халкь, вири 12 тайифа (кил. Малахи 4:4 ); (3) Регьебам пачагьдин аямда Исраилдин сад тир пачагьлугъ кьве пай хьайидалай гуьгъуьниз (кил. 3-Пачагьар 12) Кеферпатан пачагьлугъ – Исраил (10 тайифа) ва Кьиблепатан пачагьлугъ – Ягьудат арадал атана; (4) чеб Аллагьди хкянавай са халкь яз кьазвай ва чеб вири халкьарикай тир вири иманийриз Аллагьдин Исраил лугьузва (кил. ГалатӀвийриз 3:29; 6:16).

Ишай – Давуд пачагьдин буба, Иса Месигьдин бан-бубайрикай сад.

Ишара – адет яз, са вуч ятӀани субут ва я тестикь авун патал Аллагьди къалурзавай лишан. Иса Месигьдалди Аллагьди гзаф ишараяр къалурна.

Калам – пак ктабрин кӀватӀал. Ам Тавратдикай (Муса пайгъамбардин вад ктабдикай), Забурдикай, пайгъамбаррин ктабрикай ва тарихдин вакъиаяр галай-галайвал къалурзавай ктабрикай ибарат я. И вири ктабриз «Сифтегьан Икьрар» лугьузва. Са кьадар вахтарилай, ЦӀийи Икьрар (Инжил, Илчирин крар, чарар ва Керемат ктабар) кхьей чӀавуз, гьамни «Пак Каламдик» кутунай.

Керемат – Аллагьди Вичин къаст инсанриз жуьреба-жуьре рекьералди къалурзава: цаварай къвезвай ванералди, малаикралди, пайгъамбарралди, карагунралди, Пак Каламдалди. Адан къаст раиж хьунин и вири жуьрейриз «керемат» лугьуда. Аллагьди инсанриз къалурай кьилин керемат Иса Месигь я.

Киш югъ – чувудрин пак югъ. Мусадин Къанунди къалурзавайвал, и югъ тамамдиз Аллагьдиз бахш авун лазим яз гьисабзава ва гьавиляй и юкъуз кӀвалах авун къадагъа ийизва. Киш йикъара чувудар синагугра дуьаяр авун патал ва Пак Ктабар кӀелун патал кӀватӀ жедай. Чувудар патал гьафтедин сад лагьай югъ рагъ акӀайдалай кьулухъ гатӀун жезва, гьавиляй кӀвалах авунал эцигнавай къадагъа жуьмя юкъуз рагъ акӀайдалай кьулухъ гатӀун жезва ва Киш юкъуз рагъ акӀайдалай гуьгъуьниз куьтягь жезва. Инжилдин вахтариз мукьва жезвайла, фарисейри Киш юкъуз авун къадагъа тир крарин, куьлуь-шуьлуьярни кваз къалурнавай тамам сиягь туькӀуьрна ва а къайдаяр кьилиз акъудун мукьуфдивди вилив хуьз хьана.

Кумайрин сувар – чувудар Мисридай азад хъхьана яхцӀур йисуз кьурумда хьун рикӀел хуьнин лишан яз тухузвай сувар. Песагь суварилай гуьгъуьниз къвезвай яхцӀурни цӀуд лагьай юкъуз къейдзава. И юкъуз чувудри, Ярусалимдай экъечӀна, чуьлда кумаяр эцигдай ва са гьафтеда анра уьмуьр тухудай.

Къабил – Адаманни Гьавадин чӀехи хва, Гьабилан стха. Аллагьди Гьабилан къурбанд кьабулай, амма Къабилан къурбанд инкарай чӀавуз Къабила пехилвиляй Гьабил яна кьена. Им инсаниятдин тарихда сад лагьай сефер яз инсан яна кьиникь тир. Аллагьди Къабилаз лянет авуна ва адан уьмуьрдин эхирдалди ам ина-ана сиягь жедайвал авуна (кил. Хьунухь 4:1-16).

Къанун – И гаф чувудрин «Тора» гафунилай арадал атанва. «Тора» гафунихъ, гегьеншдиз къачун хьайитӀа, чирвал гун, Аллагьдин патай чирвал гун мана ава. ГуьтӀуь манада и гафуни Исраилдин халкьдиз Муса пайгъамбардин куьмекдалди ганвай къанун-къайда къалурзава. Тавратдизни гьа икӀ лугьузва, абура и Къанун вич ва ам халкьдиз багъишунин тарих ганва. Къанунди исраилвийриз лап куьлуь-шуьлуьйрални амал авуна туькӀуьрнавай несигьатар гузвай, абурун руьгьани ва жемии уьмуьр къайдада твазвай, регьимдинни адалатдин виниз тир мурадар тайинарзавай. Къанундай инсанриз Аллагьдин къаст ачух жезвай, амма Къанун чӀурзавай ксар чпин гунагьрай гана кӀани жазадикай Къанундивай хилас ийиз хьун мумкин туш. Гьавиляй ЦӀийи Икьрарда Къанундивай тежезвай крар Аллагьдин берекатдивай жедайди къалурзава.

Къенан – Чувуд чӀалал и гафуни «агъада авай чил» мана гузва: 1) Хаман рухвайрикай сад, адал лукӀвилин лянет алукьнай. Адакай къадим Къенанда уьмуьр тухвай гзаф халкьарин бан-буба хьана (кил. Хьунухь 9:18-27; 10:6, 15–19); 2) Кьулан гьуьлуьн къерех тирвал Ярдандал къведалди авай чил, ам кьибле патай Мисридилай кефердихъди Ливандал кьван экӀя хьанва (кил. Кьурумда 34:1-12). Иер, мублагь, Къенанан эвледар алай и чил Аллагьди Ибрагьимазни адан эвледриз гуда лагьана гаф ганай (кил. Хьунухь 13:14-15; 15:18; ЭхкъечӀун 3:8; Чувудриз 11:8-9). Аллагьдин халкьдиз Къенанда виликдай уьмуьр тухвай халкьарихъ галазни, я абурун аллагьрихъ галазни сад жедай ихтияр авачир (кил. ЭхкъечӀун 23:31-33; 34:15-16), амма чувудри абур вири терг авун ва абурун бутар барбатӀ авун герек тир (кил. Киххьей Къанун. 7:1-6). ЯтӀани исраилвияр Къенандин халкьарихъ галаз алакъайра жез ва абурун аллагьриз икрам ийиз хьана, и карди Исраил магълуб хьунал хьана.

Къияматдин югъ – и дуьньядин тарих куьтягь жедай бере. И чӀав атайла, виликдай кьейибурал чан хкведайдахъ ва вири инсанар, чпин уьмуьрдин гьахъ-гьисаб гваз, Аллагьдин вилик акъваздайдахъ гзаф чувудар агъунвай. ИкӀ тирди ЦӀийи Икьрарди тестикьарзава, амма ада кьетӀендиз къейдни ийизва хьи, и дувандал са инсандивайни вичин михьи краралди вич гьахъариз жедач, хьайитӀа, и кар тек са Иса Месигьди авур эвездин къурбанддалди ийиз жеда.

Къурбанган – къурбанддиз акъуднавай гьайванар ва я абурун паяр вичел кудай кьакьан чка. Къурбанган, адет яз, къванерикай эцигдай, амма Гьалтунин Алачухдихъ чкадилай чкадал тухуз жери къурбанган галай. Ам кӀарасдикай туькӀуьрнавай ва адан винелай буьруьнж янавай. Къизилдикай туькӀуьрнавай къурбанганни авай, адал атирар кудай.

Къурбанд авун – Исраилвийри Мусадин Къанундив кьурвал Аллагьдиз гьайванар къурбанд ийидай: абур тукӀвадай, ахпа абурун са пай ва я санлай къурбангандал кудай, амукьай пай хьайитӀа, инсанри ам чпин тӀуьник кутун мумкин тир. Мусадин вахтарилай эгечӀна, Аллагьди къурбандар тек са чкада авун эмирзавай: эвелдай Гьалтунин Алачухда, ахпани Аллагьдин кӀвале; и кар тек са хахамривай кьиле тухуз жедай. Гьайванрилай гъейри, къурбанд яз фу, чехир, зейтундин чӀем, цӀийи бегьердин сифтегьан майваяр гудай. Къурбандар са шумуд жуьре авай, гьардахъ кьетӀен метлеб авай: гунагьдай эвез хгун патал, Аллагьди авур хъсанвиляй сагърай лугьун яз, вяд авун яз ва я жуваз кӀан хьуналди къурбанд ийидай – ихьтин къурбанд Аллагьдини инсанди санал фу тӀуьнин ярж тир. Идалайни гъейри, исраилвийри Аллагьдиз къурбанд яз гъизвай суьрсетрикай хахамризни левитриз недайдини жезвай. ЦӀийи Икьрарда Месигь хашунал кьин вири инсаниятдин гунагьрай ганвай акьалтӀай къурбанд яз къалурзава.

Кьилин хахам – чувудрин хахамрин арада са йисан муьгьлетда тайинардай чӀехиди. Ам Меслягьатдин кьиле жедай. Къанунда къалурнавайвал, диндин бязи адетар кьиле тухудай ихтияр анжах кьилин хахамдиз авай. Гьабурукай кьилди яз, Аллагьдин КӀвалин Паквилерин Пак чкадиз гьахьдай ихтиярни са гьадаз авай. Адал махсус парталар жедай, ада амайбуруз чешне жедай хьтин уьмуьр тухун лазим тир. Исадин вахтара кьилин хахамар вилик-кьилик квай тухумрикай жедай.

Кьиса – дерин мана квай гьикая. Ана ихтилат ийизвайдан фикир дуьм-дуьздиз ва ахъадаказ ваъ, чинебан мана-метлеб кваз, рикӀел аламукьдай шикилралди ачухарда. Иса Месигьди вичин вязера мукьвал-мукьвал кьисайрикай менфят къачудай.

КӀел – кил. «Аллагьдин КӀел».

Левияр – Левидин эвледар. Леви Якьубан цӀикьвед хцикай садан тӀвар я. Левидин тайифадикай тир итимрин са паюникай (Гьарунан эвледрикай) хахамар жедай; и тайифадин амай итимри – Левидин эвледри (абуруз адет яз левияр лугьуда), хахамриз къуллугъдин вахтунда куьмек гудай. Маса тайифайрай тир чувудриз ихьтин ихтияр авачир. Идалайни гъейри, левийри Къанун чирзавай ва халкьдин арада муаллимар хьизни экъечӀзавай.

Лут – Ибрагьиман стхадин хва. Эвелдай ам Ибрагьимахъ галаз санал инай-аниз куьч жез авай. Ахпа ам явавилелди машгьур тир Садум шегьерда акъвазна. Аллагьдиз и шегьер терг ийиз кӀан хьайила, Ада и кардикай малаикдин куьмекдалди Лутаз виликамаз хабар ганай. Малаикди Лутазни адан хизандиз, Садум шегьердай катдайла, кьулухъ элкъвена килиг тавун эмирнай. Лутни хизан Садум кана куьтягь жедалди виликамаз шегьердай катнай, амма адан папа малаикдиз яб ганачир, кьулухъ элкъвена килигай ам кьелен гулуниз элкъвенай.

Мажуси – гьакъикъи Аллагьдиз ваъ, бутриз ва маса къуватриз икрамзавай кас. Къадим чувудри амай вири халкьариз гьа икӀ лугьудай, вучиз лагьайтӀа а вахтара анжах са чувудри Сад Аллагьдиз икрамзавай, амай халкьари гзаф аллагьрихъ иман ийизвай.

Майрам – 1) Исадин диде. Юсуфан лишан кутунвай лап жегьил руш яз, адаз Жабраил лугьудай малаикди хва Иса жеда лагьай хабар гана. Юсуфаз вичиз руша вафа техвейди хьиз хьун мумкин тиртӀани (вафа чӀурунай кьиникьин жаза гузвай), Майрама ян тагана Аллагьдиз кӀандайвал авуна. Ам Исади чилел тухвай вири уьмуьрда Адан патав гваз хьана ва Ам кьейи бередани хашунин патав хьана. 2) Маждал шегьердай тир паб. Адакай Исади ирид жин хкудна, адакай Месигьдин терефдар хьана. 3) Мартадин ва вичел Исади чан хкай Лазаран вах. Ам Бетандай тир. Ихьтин тӀвар маса ксарални алай.

Малаик – Аллагьдиз къуллугъзавай, чан алай руьгьани затӀ. Ада Аллагьдин эмирдалди инсанриз куьмекар гузва ва абуруз Аллагьдин къастуникай хабарзава. Иллаки чӀехи важиб авай малаикрихъ чпин тӀварар ава. Абурукай садбурал Пак Каламда Микаил ва Жабраил тӀварар ала. ЧӀехи малаикар Аллагьдиз цаварал кьетӀендиз мукьва я. Чувудрин фикиррай, абур лувар квай зурба гьайванриз ухшар тир ва абуру Аллагь ацукьнавай дапураг ялзавай. Гьавиляй исраилвийрин кьилин пак затӀ тир Икьрардин Сандухдин къапсахдални чӀехи малаикрин кӀалубар алай, а Сандух чувудри Аллагьдин тахтунин лишан язни гьисабзавай. Са вахтара са кьадар малаикар Аллагьдин аксина къарагъна ва Адаз муьтӀуьгъ яз амукьнач, абур иблисдин патаз экъечӀна. Ихьтин малаикриз «агъуз аватайбур» лугьузва.

Мангьу – чувудриз Мисридай экъечӀайдалай гуьгъуьниз яхцӀур йисан къене кьурумда къекъведай чӀавуз Аллагьди цаварилай гайи кьетӀен тӀуьн.

Мелик-Садикь – Ярусалимдин пачагь ва хахам. Ибрагьима вичиз дяведа гьатай затӀарин цӀудай са пай Мелик-Садикьаз ганай. Идалай гуьгъуьниз Мелик-Садикьа Ибрагьимаз хийир-дуьа авунай (кил. Хьунухь 14:17-20). Чувудриз чарче Мелик-Садикьан паквал Месигьдин паквилиз ухшарди яз къалурзава.

Месигь – «ГуьцӀуьр Алайди» лагьай чӀал я. И къайда Исраилда пуд жуьре инсанрихъ галаз алакъада аваз кардик кутадай: хахамрихъ, пайгъамбаррихъ ва пачагьрихъ галаз. Аллагьди пайгъамбаррин мецелай чилел Месигь – Исраилдин халкьдин Хиласкар ва чилин вири халкьарал эбеди яз агъавал ийидайди, – ракъурда лугьуз чувудриз гаф ганай. Исадин вахтара чувудар чпиз хиве кьунвай Хиласкар къведа лугьуз вил алаз акъвазнавай. Ада чеб къецепатан чапхунбазрин – римвийрин гьукумдикай азад авуник ва Исраилдин виликан зурбавал кӀвачел ахкъалдуник абурун умудар кваз жедай. Амма чилел атай Хиласкарди – Иса Месигьди – жеридалайни гзаф крар авуна. Ада вири инсаният гунагьдин ва ажалдин лукӀвиликай хкудна, Адалди Аллагьдини инсанри цӀийи, эбеди Икьрар кутӀунна.

Месигьдихъ галаз сад хьун – И ибарадин дуьм-дуьз мана «Аллагьда хьун», «Месигьда хьун» я. И гафарикай ахьтин фикир хкатзава хьи, рикӀивай иман ийизвайда вичин уьмуьрдин гьар са легьзе Аллагь рикӀел алаз, Гьадан къастунал амал ийиз ва дуьадалди Гьадахъ элкъвена тухузва. Месигьи патал Аллагьдихъ галаз ихьтин садвал Месигьдихъ иман авуналди жагъизва.

Месигьи – Иса Месигьдин терефдар, Ам вич патал Хиласкар яз кьабулнавайди, Адан весиятрихъ галаз кьадайвал уьмуьр тухуз алахъзавайди.

Меслягьат – чувудар кӀватӀ жедай кьилин чка. Ам пудкъанни цӀуд касдикай: хахамрикай, тавратдаррикай ва вилик-кьилик квай маса ксарикай ибарат тир. Абурун виридан кьиле кьилин хахам авай. Меслягьатда гзафни-гзаф диндин месэлаяр гьялдай. И Меслягьатди римвийрин вилик чувуд халкьдин векилвал ийизвай. Адахъ дуван ийидай ихтиярни авай. Исадин аямда, чувудар Римдин гьукуматдик квайла, Меслягьатди кьабулай къарар Фелистинда авай Римдин сердерри тестикьарайла, къуватда гьатдай.

Миллетбаз – чувудрин диндинни сиясатдин гапӀал. Адаз чувудрин дин мажусийрин таъсирдикай кьетӀидаказ хуьнин къилих хас тир ва ам дяведин рекьелди халкь Римдин гьукумдикай азад ийиз алахъзавай. Исадин цӀикьвед илчидикай сад тир Симун виликдай гьа и гапӀалдик хьунни мумкин я. И гаф ЦӀийи Икьрарда бязи чкайрал «къенанви» гафуналди эвезнава.

Мисри (Египет) – Исраилан эвледар Мисрида кьуд виш йисуз хьана. Мисривийри абуруз инсаф тийиз зулумар авур чӀавуз Аллагьди абур азадвилихъ тухванай (кил. ЭхкъечӀун ктабдиз).

Михьи – Мусадин Къанунда къалурнавайвал, исраилвийриз михьидини чиркинди чара ийиз чир хьун лазим тир. Тайин гьайванар, къушар ва гьуьлуьн гъетер, затӀар ва тӀуьнин-хъунин бязи жуьреяр чиркинбур яз гьисабдай. Жузам азар квай, мейитдик гъил-затӀ хкӀур инсан, гьакӀ вацра-кьилер хьанвай ва я аял хайи береда пабни чиркинбур яз кьадай. Чиркин инсанривай диндин адетра иштиракиз ва михьибурук тӀубни кягъиз жедачир. Чиркинвилин себеб арадай акъудайла, инсанди михьи хъхьун патал тайин тир шартӀар-къайдаяр кьиле тухун лазим тир.

Муса – Исраилдин лап чӀехи регьбер. Аллагьди Исраилдин халкь Мисридай ахкъуддайла ва ахпа адалай гуьгъуьниз халкь кьурумда къекъведайла, Муса Исраилдин халкьдин кьиле акъвазнавай. Аллагьди Мусадив исраилвийриз кьилиз акъудун лазим тир Къанун вугана. И Къанун Тавратда ганва. Адаз Мусадин ктабар ва я Мусадин Къанун лугьузва. Чувудар патал Муса датӀана имандин лап чӀехи муаллим яз хьана.

Муъмин – Аллагьдин рекьел алай кас.

Муьгьуьббат – ЦӀийи Икьрарда муьгьуьббатдикай жуваз кӀани кас гьевесар иликьардай алатдиз элкъуьриз кӀан хьуникай хьиз ваъ, гзафни-гзаф инсан вичихъ авай вири, гьатта вичи вични кӀани кас патал къурбанд ийиз гьазур хьуникай рахазва. Аллагьдиз инсанар кӀан хьунухь къалурай виридалай виниз тир чешне – Иса Месигь хашунал къурбанд авуна кьиникь я.

Нинев – къудрат авай, амма инсаф авачир Ашур пачагьлугъдин меркез. И пачагьлугъди исраилвийриз душманвал ийизвай. Иниз Аллагьди Юнус пайгъамбар ракъурнай: ада анин гунагькар агьалийриз, абуру гунагьрикай кьил къакъуд тавуртӀа, абур терг ийидайдакай хабар гун лазим тир. Юнусан вязинилай гуьгъуьниз Ниневидин агьалияр гунагьрикай туба авунай, ва Аллагьди абуруз регьим авунай.

Нуьгь – Дегьзаманда Аллагьди рекьяй акъатнавай инсаният терг авун, анжах михьи кас тир Нуьгьни адан хизан тун къетӀнай. Нуьгьа Аллагьдин эмирдалди чӀехи гими туькӀуьрна. Ам хизанни галаз гимида акьахайла, вири дуьньядал яд акьалтна. Анжах са гьа и хизан хилас хьана, цӀийи инсаният гьадалай арадал атана (кил. Хьунухь ктабдин 6–9-лагьай кьилериз).

Нуьсрет – кил. «Хийир-дуьа».

Пайгъамбар – Аллагьди Вичин къастуникай инсанриз хабар гун патал хкянавай кас. Пак Руьгьдин таъсирдик кваз рахаз, пайгъамбарри неинки гележегда жедай крарикай лугьудай, абур гьакӀ чӀуру крар винел акъудзавайбур хьиз ва несигьатдарар хьизни рахадай, абуру инсанриз абуру туба авунихъ ва Аллагьдин рекьел атунихъ эвер гудай. Абуру Месигь дуьньядиз атуникай Ам гьеле хадалди лап фад виликамаз лагьанай. Исадин аямдал къведалди Исраилда гзаф пайгъамбарар авай. Пайгъамбаррикай гзафбуру вязерин ктабарни кхьенай. Гьа ктабар чувудриз кӀандай. Гзафни-гзаф Яшай пайгъамбардин, Еремиягь пайгъамбардин ва Зеки пайгъамбардин ктабар гъилера жедай. Инжилдани пайгъамбаррин тӀварар кьунва – абур имандал алай, Пак Руьгьдин къуватдалди рахазвай ва чпиз Аллагьди ашкара авурди амайбурузни ахъайзавай ксар я.

Пак – Пак Каламда и гафуни сифтени-сифте Аллагьдин лишанар къалурзава. Ам паталди кьилди чара авунвай, Гьадаз талукь тир затӀаризни гьакӀ лугьуда: Аллагьдин КӀвализ, ибадатдин вахтунда лазим жедай шейэриз ва Аллагьдиз икрамзавай инсанриз (Сифтегьан Икьрарда – Исраилдин халкьдиз, ЦӀийи Икьрарда – иманийрин КӀватӀалдиз). Ихьтин инсанриз чи таржумада «Аллагьдиз талукьбур» ва я «Месигьдиз талукьбур» лугьузва. Идалайни гъейри, и гафуни хсуси михьивилин ва Руьгьдин рекьяй тамамвилин виниз тир дережани къалурзава.

Пак Калам – кил. «Калам».

Пак Руьгь – кил. «Руьгь».

Пачагьлугъ – кил. «Аллагьдин Пачагьлугъ».

Песагь сувар – са мус ятӀани чувудар Мисридин лукӀвиликай азад авун рикӀел хуьн яз гатфарин вахтунда къейд ийидай чувудрин кьилин суваррикай сад. Аллагьдиз икрам авун патал дегьзаманда Песагь суварик чувудар вири Исраилдай ва маса уьлквейрай Ярусалимдиз къведай. Песагьдилай гуьгъуьниз гьасятда ТӀили фарин сувар гатӀундай. Ам ирид юкъуз давам жедай. Са гьафтедин къене чувудри, Мисридай тади кваз катун ва а чӀавуз тинидик хемир кутадай мумкинвал авачирди рикӀел хкун яз, анжах хемир квачир фу недай. Инжилда Песагь ва ТӀили фарин суварар са сувар яз гьисабзава. Гьа йикъара Иса Месигь хашуниз янай ва Адал чан хтанай. Песагьдикай месигьияр патал кьилин сувар – Месигьдал чан хтай сувар хьана. «Песагь» гьакӀни и суварин нагьардизни, яни къурбанддин кӀелезни, лугьуда.

ПилатӀ – Римдин сердер. Исадиз кьиникьин жаза гайи чӀавуз ПунтӀи ПилатӀа Ягьудат вилаят идара ийизвай (чи аямдин 26–36-лагьай йисар). Гьукумдин амай вири идараяр гьадаз табий тир ва абуруз ада тестикь тавунмаз кьиникьин жаза гудай ихтияр авачир. Санлай къачурла, аданни чувудрин кьилевайбурун араяр къайибур тир. Вилаятда гъулгъулаяр тахьун патал ПилатӀ мукьвал-мукьвал чувудриз кӀандайвал авуниз мажбур жедай.

Рагьаб – Фелистин къачур чӀавуз чувудри Нунан хва Шуайдин гъилик кваз сад лагьайди яз кьур Еригьан шегьерда уьмуьр тухвай ява паб (кил. Нунан хва Шуай 2, 6-кь.).

Рагьил – чувуд халкьдин бан-буба Якьубан кьве папакай (Лиядихъ галаз санал) са паб. Адан тӀвар чувуд вири дидеяр къалурзавай ярж хьиз кьун адет хьанвай.

Ребби – И гафуни Аллагьдин ТӀвар къалурзава, И тӀвар алаз Аллагь Мусадиз ва исраилвийриз ашкара хьанай (ЭхкъечӀун 3:14-15). Ам дуьм-дуьз гьикӀ лугьудатӀа чаз малум туш.

Реббидин Суфра – Сифтегьан месигьияр, Иса Месигьдин гафариз муьтӀуьгъ яз, фу чӀук-чӀук авун ва чехир цун патал мукьвал-мукьвал кӀватӀ жедай. ИкӀ абуру Вич хашуниз ядалди вилик Месигьди Вичи гьа икӀ авурди, ва фазни чехирдиз Вичин Беденни Иви лагьайди рикӀел хкун яз ийизвай. Месигьди авур къурбанддик чпин пайни квайди тестикьарун патал, месигьийри гьа икӀ ийизвайди я. И саягъда суфра кутуниз лезгийри «гъейиф» лугъузва.

Рим – ЦӀийи Икьрарда къалурнавай вахтара Рим шегьерди Кьулан гьуьл элкъуьрна кьунвай гзаф уьлквеяр вичиз муьтӀуьгъ авунвай, гьабурукай яз Фелистинни. Римдикай кьиле пачагь авай чӀехи гьукуматдин меркез хьана. Фелистинда, амай табий уьлквейра хьиз, римвийри чпин кьушунар акъвазарнавай ва гьар са аксивилиз инсаф тийиз кар кьазвай. Идахъ галаз санал са пачагьлугъ хьуни уьлкведин жуьреба-жуьре паярин арада мадарат вилик финиз ва санай саниз цӀийи фикирар чукӀуниз рехъ ачухзавай. Рим шегьердин ватандашриз (абурукай яз илчи Павелазни) вири пачагьлугъдин чилерал кьетӀен ихтиярар ганвай, месела, дуванда абуруз чпин дуван анжах пачагьди авун тӀалабдай ихтияр авай.

Руьгь – Аллагьдин Руьгь. Адаз, Бубадизни Хциз хьиз, Аллагьдин вири ерияр хас я. Инжилдай аквазвайвал, Иса Месигьдихъ иман авур инсанри Пак Руьгь къачузва. Ада абуруз несигьатар ва къуватар гузва.

Садум (ва Гамур) – къадим шегьерар. Абурун агьалийрин явавилиз килигна Аллагьди абур цавун цӀалди канай. И тарихдикай Хьунухь ктабдин 19-лагьай кьиле ахъайнава.

Сакъаяр – ЦӀийи Икьрардин вахтара чувудрин диндин кьилин хилерикай са десте. Меслегьатдин векилрикай гзафбур, чӀехи хахамар ва абуруз мукьва тир ксар, сакъаяр тир. Муькуь кӀеретӀдилай, фарисейрилай, чара яз, сакъайри Пак Каламдин нуфуз кваз кьазвай ва абур сиверай сивериз физвай кьисайрин чӀалахъ тушир. Кьилди къачуртӀа, абур Къияматдин юкъуз, Аллагьдин вилик акъвазун патал, вири кьенвайбурал чан хтунихъ агъазвачир.

Самарият – Фелистиндин вилаят. Ам Ярусалимдилай кефердихъ ва Галилейдилай кьибледихъ галай. Анин меркез шегьердин тӀвар Самарат тир. Са вахтара и вилаят Ашур пачагьлугъдик акатзавай. А чӀавуз маса уьлквейрай атай агьалияр и вилаятдиз ракъурнай. Уьлкведа амукьай исраилвийрин ва маса уьлквейрай куьч хьана атайбурун эвледрикай самариятвияр хьана.

Самариятвияр – Ягьудатдивай кефер пата, Самарият вилаятда уьмуьр тухузвай халкь. Самариятвийри, чувудри хьиз, Мусадин Къанун кваз кьазвай, амма адан гъавурда масакӀа акьазвай. Кьилди къачуртӀа, абуру Аллагьдиз икрам Ярусалимда ваъ, Гаризим дагъдал, чпин кьилин пакхана авай чкада ийидай. Чувудрини самариятвийри садбуру муькуьбур гьакъикъи диндивай къакъатнавайбур яз гьисабзавай ва садбур муькуьбурухъ галаз рахунни тийиз алахъдай.

Сарра – Ибрагьиман паб, абур кьведни санал Аллагьди хкянай. Хкядалди вилик адал Сара тӀвар алай, амма адаз Аллагьди цӀийи тӀвар гана – Сарра. Ада гъуьлуьхъ галаз сиягьатрин вири четинвилер пайна, Аллагьдиз вафа хуьз амукьна ва Ада гайи гафар кьилиз акъатунал вил алаз хьана. Вири уьмуьрда ам аялар тежез хьанай, анжах лап кьуьзуь хьайи чӀавуз ада Ибрагьимаз хва Исакь хана.

Сив хуьн – Пак Каламдин вахтара и келимади тӀуьникай тамамдиз къерех хьунухь, са кьадар вахтунда (адет яз, са йикъан къене) гьатта ядни хъун тавун къалурзавай. Гьа икӀ инсанди вич Аллагьдал ихтибардай, Адаз вичин вафа къалурдай, Адавай гъил къахчун ва куьмек тӀалабдай. Бязи йикъара вири чувудар патал сив хуьн мажбур кӀвалах тир, месела, гьар йисуз къейддай Регьимдин юкъуз. И юкъуз чувудри Аллагьдивай чпин гунагьрилай гъил къахчун тӀалабдай. Бязи чувудри, иллаки фарисейри, чпел алава яз сив хуьнар къачудай. Иманийрин кьилдин кӀватӀалдивайни, чпиз санал са гьихьтин ятӀани кьетӀен себеб аваз дуьаяр авун лазим хьайи береда, сив хуьз жедай.

Сигьан – Ярусалим шегьер алай кӀунтӀарикай сад. Инал Аллагьдин КӀвални алай. Гьавиляй Сигьан тӀварцӀи гагь-гагь Ярусалим ва гьакӀни виче Аллагьдихъ галаз эбеди яз михьи ксари уьмуьр тухудай цавараллай Ярусалим лагьай манаярни гузва.

Синагуг – чувудар санал кӀватӀ жедай кӀвал. Ана чувудри санал дуьа ийида ва Пак Калам кӀелда. Синагугда кӀватӀ хьайи вахтунда гьатта адетдин касдивайни Пак Каламдай са чӀук кӀелиз, ахпа вичи кӀелайдан баян ва я несигьат гуз, кӀватӀ хьанвайбурухъ элкъвена рахаз жедай. Аллагьдин КӀвале хьиз, синагугра къурбандар ийидачир. Чувудри уьмуьр тухузвай гьар са шегьерда гьич тахьайтӀа са синагуг жедай.

Синай – Синайдин зуракӀ-атӀадал (гилан Египет) алай дагъ. И дагъдал Аллагьди чувуд халкьдихъ галаз Икьрар кутӀунна ва адаз Муса арада аваз Къанун гана.

Сифтегьан Икьрар – кил. «Икьрар».

Смаил – пайгъамбар ва Исраилдин гьаким. Ада Шаулан ва ахпа Давудан кьилел, пачагьвал ийидай ихтияр гун яз, чӀем гуьцӀнай. Адан тарихдикай 1-Пачагьар (1-Смаил) 1–19-кьилера ихтилатнава.

Сулейман – Давудан хва, Давудалай гуьгъуьниз Исраилдин пачагь (чи аямдал къведалди 10 лагьай асир). Сулейман вичин арифдарвилелди машгьур хьанай. Ада пачагьвал авур аямда Исраилдин гьукуматди цуьк ахъайнай. Сулеймана Ярусалимда Аллагьдин сад лагьай КӀвал эцигнай. Акьван чӀавалди исраилвийри Аллагьдиз икрам санай-саниз тухузвай Гьалтунин Алачухда ийизвай. Сулейманан тӀварцӀихъ галаз Сифтегьан Икьрардин бязи ктабарни алакъада ава: Келимаяр, Муаллим, Манийрин Мани.

Сулейманан ширас – Аллагьдин КӀвалин дараматдин рагъэкъечӀдай патахъай авай ва чпел къав алай гуларин жерге. Аник гзаф инсанривай кӀватӀ жез хьун мумкин тир.

Таврат – Муса пайгъамбардин вад ктаб. И ктабра дуьнья халкь авуникай, сифте яз Аллагьдин ван хьайи муъминрикай, Исраилдин халкьдин тарихдикай, ам Мисрида (Египетда) лукӀвиликай азадна, адаз Къенан гуникай ва маса крарикай кхьенва. И ктабра гьакӀни Аллагьди Исраилдин халкьдиз авур весиятарни гьатнава. Къанунда авай виридалайни важиб авай къайдаяр Аллагьди Мусадив вугана ракъурна лугьуз, и ктабдиз «Мусадин Къанун» тӀварни ганва.

Тавратдарар – Къанун хъсандиз чидай ва адан тарсар маса чувудриз чирдай ксар. Тавратдарар халкьдин патай зурба гьуьрмет авай инсанар тир. Абурукай гзафбур Меслягьатдиз хкянавай.

Тилмиз – ЦӀийи Икьрарда Руьгьдин жигьетдай рехъ къалурзавай касдин, эвелни-эвел Иса Месигьдин, лап мукьва терефдарар.

Туба авун – Инсанди, вичин виликан уьмуьр гунагьар квайди ва Аллагьдиз лазим туширди кьатӀуналди, вичин гунагьрилай Аллагьдивай гъил къахчун тӀалабзава ва гележегда гунагьар хъийидач лагьана гаф гузва (кил. «Аллагьдин рекьел атун»).

ТӀвар – Пак Каламдин вахтара тӀвар ам нел алатӀа гьадан зат къалурзавай ибара хьиз кьабулзавай. Тилмизри са вуч ятӀани «Месигьдин тӀварцӀелай» ийизвайтӀа, абуру и кар Адан къастуналди ва Адан къуватдалди ийизвай.

ТӀили фарин сувар – кил. «Песагь сувар».

Фарисеяр – ЦӀийи Икьрардин вахтара чувудрин диндин кьилин хилерикай са десте. Абур неинки анжах са Пак Каламдин весиятар, гьакӀни чеб сивяй сивиз физ гзаф кьадарда авай кьисайрин макьсадар мукьуфдивди кьилиз акъудиз алахъзавай.

Харж кӀватӀдайди – чкадин агьалийрикай яз харж кӀватӀдай кас. Ада Римдин империядин хазинадиз налукар кӀватӀдай. Харж кӀватӀдайбуру мажусивиле авай Римдин гьукумдихъ галаз санал кӀвалахзавайвиляй, чувудриз абур гзаф такӀандай (икӀ санал кӀвалахун абурун Къанундихъ галаз кьазвачир). Идалайни гъейри, харж кӀватӀдайбуру агьалийривай абуру чпин чӀехибуруз гун лазим кьадардилай гзаф пул къачудай, артуханди чпиз тадай.

Хахам – Гьалтунин Алачухда ва Аллагьдин КӀвале къурбандар ийизвай ва диндин маса мажбурнамаяр кьиле тухузвай кас. Хахамар анжах Гьарунан эвледрикай жедай. Хахамар 12 дестедиз пай хьанвай ва абуру нубатдалди чпин везифаяр кьилиз акъудзавай. Хахамрин кьиле кьилин хахам акъвазнавай.

Хаш – Иса Месигьдин вахтара Римдин империяда виридалайни чӀехи тахсиркарвилер авур ксар кьиникьиз акъудун патал гъиликдай алат. Ам чиле акӀурнавай гулуникай ва дуьз пӀипӀ алаз адал тӀулаба алкӀурнавай кьулуникай ибарат я. Хашуниз ягъуниз акъуднавайбур хашунал кутӀундай ва я михер яна алкӀурдай, яргъалди фидай азабрик рекьин патал гьанал тадай; ихьтин жаза виридалайни гзаф зегьле тухудайди ва беябурвал галайди яз гьисабдай. Жаза кьилиз акъудзавай чкадал тахсиркарди вичин хашунин тӀулаба кьул вичи тухун лазим тир – гьа им «жуван хаш тухун» лагьай чӀал я. Иса хашуниз ягъайдалай гуьгъуьниз жазадин и алатдикай, аксина, Исадилай къвезвай хилас хьунин ва уьмуьрдин лишан хьана.

Хийир-дуьа – И гафуникай гзаф манайра аваз менфят къачун мумкин я. (1) Аллагьди инсандиз хъсан паяр гузва; (2) са касди масадаз Аллагьдин патай ихьтин паяр гун тӀалабзава; (3) чувуд чӀалал и гафунихъ пуд лагьай манани ава: и паяр агакьай касди разивилелди Аллагьдин тариф ийизва (таржумайра и манаяр жуьреба-жуьре гафаралди лугьузвай чкаяр тӀимил гьалтзавач).

Хиласвал – Пак Каламда и гафуни инсан ва я санлай са халкь душманрикайни хатавилерикай хилас авун яз Аллагьди гузвай куьмек къалурзава. Амма лап виниз дережадин метлебда и гафунихъ иманияр гунагьдин гьукумдикай азад авунин, Аллагьдихъ галаз рафтарвал ийидай ва эбеди уьмуьр къачуз жедай мумкинвал хьунин мана ава. Инжилди къалурзавайвал, ихьтин мумкинвал Иса Месигь хашунал кьиникьи ва ахпа Адал чан хтуни гузва. Месигьдихъ, Хиласкардихъ иман авуналди, инсанди хиласвал кьабулзава.

Худум – хеси авунвай итим. Къадим вахтара гзаф халкьарин пачагьрин гьаремар худумри хуьн адет тир (чувудрихъ ахьтинбур авачир). Гзаф вахтара худумрихъ пачагьдин тавханайра чӀехи нуфуз жедай, абур ана виниз тир дережада жедай, гьавиляй гзаф вахтара «худум» гаф «тавханайра къуллугъзавайди» лугьудай ибарадиз мукьва жедай.

Цаварин Пачагьлугъ – И ибара МатӀаялай атай Шад Хабарди мукьвал-мукьвал «Аллагьдин Пачагьлугъ» ибарадин чкадал гъиликзава (кил. «Аллагьдин Пачагьлугъ»).

Цик акахьун къачун – диндин лап важиб авай адетрикай сад. Цик акахьун къачуни инсан гьахъ-михьи хьун ва ада вич Аллагьдиз бахш авун къалурзава. Инжилда цик акахьун къачунин кьве жуьредикай лугьузва. Эвелдай Ягья пайгъамбарди Аллагьдин рекьел атай ва Аллагьдин къаст кьилиз акъудун къетӀ авур инсанрив цик акахьун къачуз тазвай. Иса Месигьдал кьена чан хтайдалай гуьгъуьниз цик акахьун къачунин метлеб мадни гзаф деринди хьана: инсан вичин виликан гунагьрив ацӀай уьмуьрдикай къерех жезва, налугьуди ам рекьизва, амма ахпа цӀийи уьмуьрда Месигьдихъ галаз сад яз уьмуьр тухун патал адал чан хквезва. ИкӀ цик акахьун къачурбурув Пак Руьгь агакьда.

ЦӀийи Икьрар кил. «Икьрар».

ЦӀуд-Шегьер – сад хьанвай цӀуд шегьер. Абур Галилей гьуьлуьвай кьибле пата, чувудри ваъ, маса халкьари уьмуьр тухузвай чкада авай.

Чан хкун – кил. «Чан хтун».

Чан хтун – беденда аваз уьмуьрдал хтун. Инжилдин вахтара гзаф чувудар Къияматдин юкъуз вири инсанрал чан хкведайдахъ ва абур Аллагьдин дувандин вилик акъваздайдахъ агъунвай. Амма кьейи инсанрал Исади гьасятда чан хкун ва ахпа Адал Вичелни кьейидалай кьулухъ чан хтун Ада къалурай аламатрикай лап чӀехиди тир.

Чувудар – Якьубалай арадал атанвай халкь. И гаф гагь-гагь «Исраилдин рухваяр», «исраилвияр» ибарайралди эвез ийизва.

Шад Хабар – Вичикай Сифтегьан Икьрарда лагьанвай Шад Хабардикай инсанриз муштулухар Иса Месигь чилел атай чӀавуз ганай. Ам Аллагьдиз инсанар кӀанзавайвиликай ва Ада абур патал чилел Вичин Хва ракъуруникай ибарат я; Иса Месигь хашунал кьин ва ахпа чан хтун себеб яз вири инсанар патал гунагьрикай ва эбеди ажалдикай хилас жедай рехъ ахъа хьана. И Хабардикай, лап эвелдилай эгечӀна, месигьийрин имандин бине хьанва.

Шагьидвилин Алачух – кил. «Гьалтунин Алачух».

Шемас – иманийрин кӀватӀалда къуллугъзавай кас. Абур иманийрин кӀватӀалда авай чпиз куьмек герек тир инсанрихъ гелкъвезвай (Крар 6) ва кӀватӀалдин кьиле акъвазнавайбуруз куьмекар гузвай.

Шуай – чувуд чӀалалди «Йешуа». Ам «Реббиди хиласзава» лагьай чӀал я. Мусадиз куьмекзавайди. Муса кьейидалай кьулухъ Нунан хва Шуай чувудрин регьбер хьана. Адан гъилик кваз чувудри Къенан – Аллагьди чпиз гуда лагьана хиве кьур уьлкве кьуна ва ана уьмуьр тухуз ацукьна. Ихьтин тӀвар маса ксарални алай.

Эбеди уьмуьр – ЦӀийи Икьрарда чилин винел даим яз ваъ, цӀийи дуьньяда Аллагьдихъ галаз гуьзел ва са къайгъуни авачир уьмуьр тухуниз икӀ лугьузва. Иманияр патал ихьтин уьмуьр гьеле чи дуьньяда амаз, чилел абурув ажал агакь тавунмаз гатӀун жезва, амма а уьмуьр Аллагьди абуруз чилел абурун уьмуьр куьтягь хьайила, тамамдиз багъишда.

Эсав – Исакьан хва, Якьубан чӀехи кьветхер-стха. Садра, гишин хьанваз, ада вичин сифтегьанвал Якьубаз чӀиргъиндихъ маса ганай. Идалай гуьгъуьниз Якьуб сифтегьанди яз гьисабиз хьанай.

Юнус пайгъамбар – Аллагьдин пайгъамбар. Юнус пайгъамбардин ктабди Аллагьди ам исраилвийрин душман тир инсаф гвачир Ашур пачагьлугъдин меркез Ниневидиз ракъуруникай суьгьбетзава. Юнусаз, и тапшуругъдикай кьил къакъудна, гимида аваз маса патахъ физ кӀан хьанай, амма Аллагьди гимидал тӀурфан ракъурнай, ахпа гьуьлуьн зурба гъетре Юнус туькьуьннай ва ам гъетрен къене пуд юкъуз хьанай. Ахпа гъетре ам вичин къеняй ахкъуднай, ва ам Ниневидиз рекье гьатнай.

Юсуф – (1) Якьубан цӀикьвед хцикай сад. Адалай Исраилдин халкьдин кьве тайифа хьана: Ифраим ва Манаше (кил. Хьунухь ктаб 37–50). Гуьгъуьнлай ихьтин тӀвар гзаф маса инсанрални эцигнай. (2) Иса хайи Руш Майраман гъуьл. Гьа вахтарин адетри къалурзавайвал, чувудри ам Исадин буба яз гьисабзавай.

Ягьуд – Якьубан цӀикьвед хцикай сад. Адалай Исраилдин тайифайрикай сад хьана. А тайифа авай Исраил уьлкведин вилаятдиз, Ягьудан тӀвар себеб яз, Ягьудат тӀвар гана. Исраилдин пачагь Давуд ва адан эвлед Иса Месигь Ягьудан тайифадикай тир. Абур кьведни Ягьудатдин Бетлегьем шегьерда дидедиз хьана. Гуьгъуьнлай ихьтин тӀвар гзаф маса инсанрални эцигнай. Инал, кьилди къачуртӀа, Месигь маса гайи тилмиз Ягьуд Искариятан тӀвар кьаз жеда.

Ягьудат – Фелистиндин кьибле пата авай вилаят. Адал и тӀвар Исраилдин тайифайрикай садан бан-буба тир Ягьудан тӀварцӀелай атанва.

Ягья – (1) «Инсанрив цик акахьун къачуз тазвай Ягья» (кил. «Цик акахьун къачун»). Чи таржумада и ибара «Ягья пайгъамбар» яз ганва. Месигь къведайдакай виликамаз лагьай ва Ада Вичин къуллугъ ийиз гатӀунай вахтунин лап эвелда Адав цик акахьун къачуз тур пайгъамбар. Месигьдин гафарай, Ягья «папари ханвайбурулай» виридалайни чӀехиди тир. (2) Илчи Ягья, Зебедеян хва ва илчи Якьубан стха, Месигьдин цӀикьвед тилмиздикай сад. Исадиз ам кьетӀендаказ кӀандай. Ам Шад Хабар, пуд чар ва Керемат ктабар кхьей кас яз кьабулун адет хьанва. Ихьтин тӀвар маса ксарални алай.

Якьуб – Исакьанни Ребекъадин кьве хцикай сад. Якьуб вичин кьветхер-стха Эсавалай гуьгъуьниз ханатӀани, Аллагьди гьам хкяна. Якьубаз сифте яз хайи хцин ихтиярар гана. Адан цӀикьвед хцикай чувуд халкьдин цӀикьвед тайифа арадал атана. Якьубаз Аллагьди гайи «Исраил» тӀвар адан эвледрал – чувуд халкьдал акьалтна. Гуьгъуьнлай и тӀвар маса ксарални эцигнай, месела, Исадин илчийрикай садал.

ЯхцӀурни цӀуд лагьай йикъан сувар – чувудрин диндин кьилин суваррикай сад. Ам Песагь сувар къейд авуна яхцӀурни цӀуд югъ алатайдалай гуьгъуьниз, бегьер кӀватӀ хъувурдалай кьулухъ кьиле тухудай. И суварин юкъуз Месигьдин тилмизрик Пак Руьгь акатдай.

Яшай пайгъамбар – Сифтегьан Икьрардин лап машгьур пайгъамбар. Ада чи аямдал къведалди VӀӀӀ лагьай асирда уьмуьр тухвана. Иса Месигь чилел хадалди 700 йис кьван амаз Яшай пайгъамбарди Исадин уьмуьрдин гзаф вакъиайрикай виликамаз лагьанай.

Заланвал / Кьадарар - ЦӀийи Икьрар

Заланвал / Кьадарар - ЦӀийи Икьрар

ЦӀийи Икьрар

1. Пулунин дережаяр

2. Заланвилинни къенен кьадарар

3. Мензилдин кьадарар

Заланвал / Кьадарар

Пулунин дережаяр

Ракьун пулар | Гьикьван ятӀа | Куькай ятӀа
Талант | 6000 динар | гимиш
Гимиш манат | 100 динар | гимиш
Кьуд драхма | 4 динар | гимиш
Кьве драхма | 2 динар | гимиш
Гимишдин пул | 1 динар | гимиш
Динар | 1 динар | гимиш
Къара пул | 1/16 динар | цур
Кепек | 1/64 динар | цур
Чет кепек | 1/128 динар | цур

1 динар адетдин зегьметкешдин са йикъан мажиб тир.

Заланвилинни къенен кьадарар

ТӀварар | Гьикьван ятӀа
Гирванка | 330 г
Киле | 1,1 литр
Сатун | 13 литр
Бат | 29 литр
МетратӀас | 32 литр
ЧкӀур | 400 литр

Мензилдин кьадарар

ТӀварар | Гьикьван ятӀа
Кьуьнт | 46 цм
ЮкӀ | 71 цм
Истад | 185 м
Кишдин мензил | 925 м

Тафаватар

ЦӀийи Икьрар

Тафаватар

Инал чна чи таржумада гъиликнавай текстерилай тафават тир ва чеб гъилелди кхьенвай маса ктабра авай чкаяр къалурзава:

МатӀ. 5:44

Амма За квез лугьузва хьи, жуван душманарни кӀан хьухь, куьн хурук кутазвайбурун гьакъиндай дуьа ая. Квез лянет ийизвайбурукай хъсандиз рахух ва куьн такӀанбуруз хъсанвилер ая.

МатӀ. 6:6

Дуьа ийидайла, жуван кӀвализ гьахьна, рак агална жуван чинебан Бубадиз дуьа ая. Чинебанди яз аквазвай ви Бубади ваз аквадай суваб ийида.

МатӀ. 6:13 | Темягьрикай яргъаз ая, шийирдикай хуьх На чун.

МатӀ. 17:20-21

– Куь иман зайиф тирвиляй, – лагьана Ада, – За квез рикӀивай лугьузва: куь иман финдин твар кьван авайтӀа, квевай и дагъдиз «Инлай анихъ хьухь» лагьана эмир гуз жедай, дагъни анихъ жедай. Квехъ ахьтин иман аватӀа, квелай алакь тийидай гьич са карни жедач. И жин масакӀа ваъ, анжах дуьадалдини сив хуьналди чукуриз жеда.

МатӀ. 18:10-11

Килиг гьа, ихьтин гъвечӀибурув рикӀивай эгечӀ, абурун малаикар датӀана цавараллай Зи Бубадин вилик ква. Инсандин Хва, телеф хьанвайбур жагъана, абур хиласиз атанвайди я.

МатӀ. 23:13-14

Гуж я квез хьанвайди, тавратдарарни фарисеяр, кьве чин алайбур! Куьне инсанриз Цаварин Пачагьлугъдиз фидай рак агална. Я куьн аниз гьахьзавач, я аниз физ кӀанзавайбур куьне ахъайзавач. Гуж я квез хьанвайди, тавратдарарни фарисеяр, кьве чин алайбур! Куьне хендедайрин кӀвалер незва ва кьве чин алаз яргъалди дуьа ийизва: гьа кардай квез генани чӀехи дуван ийида.

МатӀ. 25:30

И виже текъведай лукӀ мичӀи къецел гадара, ана жедайди шел-хвал ва сарар регъуьнар я. Нихъ ван къведай япар аватӀа, гьадаз ван атурай!

Мрк. 7:15-16

Къецяй инсандин къенез физвай гьич са затӀунивайни ам чиркин ийиз жедач, инсан чиркин ийизвайди адай вичяй акъатзавай гафар я. Нихъ япар аватӀа, гьадаз ван атурай.

Мрк. 9:43-44

Ви са гъили вун гунагь ийидай йикъаз гъизватӀа, вуна ам атӀутӀ: кьве гъил кваз жегьеннемдин хкахь тийидай цӀуз аватдалди са гъил кваз даим ацӀай уьмуьрдиз гьахьун хъсан я. Жегьеннемда, лагьайтӀа, сурун пӀаркӀвни рекьидач, цӀайни хкахьдач.

Мрк. 9:45-46

Ви са кӀвачи вун гунагь ийидай йикъаз гъизватӀа, вуна ам атӀутӀ: кьве кӀвач кваз жегьеннемдин цӀуз аватдалди са кӀвач кваз даим ацӀай уьмуьрдиз гьахьун хъсан я. Жегьеннемда, лагьайтӀа, сурун пӀаркӀвни рекьидач, цӀайни хкахьдач.

Мрк. 11:25-26

Квез са никай ятӀани хъел аваз хьайитӀа, дуьаяр ийизвай чӀавуз а касдилай гъил къахчу, цавараллай куь Бубадини куь тахсиррилай гъил къахчуда. Куьне гъил къахчун тавуртӀа, цавараллай куь Бубадини куь гунагьрилай гъил къахчудач.

Мрк. 15:27-28

Адахъ галаз санал кьилдин хашариз кьве къучини янай: сад Адан эрчӀи, муькуьдини – чапла патахъай. Пак Каламдин гаф кьилиз акъатна: «Ам зулумкаррикай яз гьисабна».

Мрк. 16:9-20 | И аятар лап къадим гъилин кхьинра гьалтзавач.

ЛкӀ. 17:35-36

Кьве папа са регъве техил регъведа: абурукай сад къахчуда, муькуьди тада. Кьвед никӀе жеда: абурукай сад къахчуда, муькуьди тада.

ЛкӀ. 22:43-44 | И аятар лап къадим гъилин кхьинра гьалтзавач.

ЛкӀ. 23:16-17

ГьакӀ хьайила, за Адаз са-кьве къамчи вегьена ахъая лагьана эмирда. Адаз кӀанзавайдини суварин йикъаз талукь яз къазаматда авай са кас ахъай хъувун тир.

ЛкӀ. 23:34 | Нуькерри Исадин пекер чип вегьена чпин арада пайна.

Ягь. 5:3-4

А кьурарик гзаф азарди кьунвайбур: буьркьуьбур, кьецӀибур, фалужди ягъайбур къатканвай. Гагь-гагь Реббидин малаик эвичӀдай ва ада цик ктаддай. Гьа чӀавуз цик акахьун къачур сад лагьай кас гьихьтин хьайитӀани азардикай сагъ хъжедай.

Ягь. 7:53–8:11 | И аятар лап къадим гъилин кхьинра гьалтзавач.

Кр. 7:36-37

Атана абур яд авай чкадив агакьна. «Ингье, ина ядни ава, – лагьана худумди, – Цик акахьун къачудайла, зи вилик пад ни кьада?» «Вири рикӀелди иман ийизватӀа, цик акахьун къачуртӀа жеда» лагьана ФилипӀа. «Иса Месигь Аллагьдин Хва тирдахъ за иман ийизва» жаваб яз лагьана везирди.

Кр. 15:33-34

Абур ана са кьадар вахтунда амукьна, ахпа стхайри абуруз хийир-дуьа авуна, абур иниз ракъурай ксарин патав рекье хтуна. Силава гьана амукьун кьетӀна Ягьуд лагьайтӀа, Ярусалимдиз хъфена.

Кр. 24:6-8

Ам гьатта чи Аллагьдин КӀвал чиркин ийизни алахънай. Гьа чӀавуз чна ам кьунни авунай ва, чи Къанундикай бине кьуна, адан дуван ийиз кӀан хьанай. Анжах кьушундин кьилевай Лисиди атана чӀехи зулумдалди ам чибурун гъиляй ахкъудна ва ви кьилив ракъурна. Чазни ви патав атун эмирна. Вуна адавай силис кьурла, чна адак тахсирар кутун дуьз кар тирдахъ вунни чӀалахъ жеда.

Кр. 28:28-29

«ГьакӀ хьайила, квез чир хьухь хьи, инсаният хилас хьуникай хабар Аллагьди мажусийрал ракъурзава. Гьабуру ябни гуда». Абур чпи чпин арада гьуьжетар ийиз-ийиз хъфена.

1-Птр. 4:14

Месигьдин ТӀвар кьунай куь намусдик хкуьрзаватӀа, квел нуьсрет ала, им акӀ лагьай чӀал я хьи, баркалладин Руьгьди – Аллагьдин Руьгьди – квел бине кьунва. Абуру Аллагьдиз асивалзава, куьне, лагьайтӀа, Ам машгьурзава.

1-Птр. 4:16

Амма са ни ятӀани месигьи яз азаб чӀугвазватӀа, къуй адаз регъуь тахьурай, вичин кьадар-къимет ихьтинди я лугьуз Аллагьдиз шукур авурай.

1-Ягь. 5:7-8

Цавал пуд шагьид ала: Буба, Гаф ва Пак Руьгь. И пудни – сад я. Чилелни пуд шагьид ала: Руьгь, яд ва иви, абуру пудани гьа садакай шагьидвал ийизва.

Картаяр - ЦӀийи Икьрар

Картаяр - ЦӀийи Икьрар

ЦӀийи Икьрар

1. Фелистин Иса Месигьдин девирда

2. Римдин империя Иса Месигьдин девирда

3. Ярусалим Иса Месигьдин девирда

4. Иса Месигьдин девирда Ярусалимда авай Аллагьдин КӀвал

5. Илчи Павелан сиягьат 1,2

6. Илчи Павелан сиягьат 3,4

Картаяр - ЦӀийи Икьрар

Фелистин Иса Месигьдин девирда

Римдин империя Иса Месигьдин девирда

Ярусалим Иса Месигьдин девирда

Иса Месигьдин девирда Ярусалимда авай Аллагьдин КӀвал

Илчи Павелан сиягьат 1,2

Илчи Павелан сиягьат 3,4

Table of Contents

ЦӀийи Икьрар: Крар

Сифте гаф

Крар

- Гьахьун
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Пак Каламдин ктабар

- Сифтегьан Икьрардин ктабар

- ЦӀийи Икьрардин ктабар

Гафарган (ЦӀийи Икьрар)

Абба
Агъа дуьнья
Адам
Алачух
Аллагь кьатӀу́н
Аллагьдин КӀвал
Аллагьдин КӀел
Аллагьдин Пачагьлугъ
Аллагьдин рекьел атун
Аллагьдин Хва
Аллагьдин хъел
Алфани Омега
Амин
Аси
Асия вилаят
Афинаяр
Бабил
Багьал-Зевул
Баркалла
Бахтавар
Берекат
Билъам
Буба
Бунъямин
Бут
Галилей
Галилейдин вир
Гамур
Гевгьер
Гунагь
Гъилер эцигун
Гьабил
Гьалтунин Алачух
Гьарун
Гьахъ-михьивал
Гьахъ-михьивилиз акъудун
Гьируд
Давуд
Давудан Хва
Дуьа
Ермиягь пайгъамбар
Жегьеннем
Женнет
Жинер
Жузам
Забур
Зейтун пел
Зинавал
Ибадат
Иблис
Ибрагьим
Икьрар
Икьрардин сандух
Илчияр
Ильяс пайгъамбар
Иман
Имани
Иманийрин кӀватӀал
Инсандин Хва
Иса
Исакь
Исраил
Ишай
Ишара
Калам
Керемат
Киш югъ
Кумайрин сувар
Къабил
Къанун
Къенан
Къияматдин югъ
Къурбанган
Къурбанд авун
Кьилин хахам
Кьиса
КӀел
Левияр
Лут
Мажуси
Майрам
Малаик
Мангьу
Мелик-Садикь
Месигь
Месигьдихъ галаз сад хьун
Месигьи
Меслягьат
Миллетбаз
Мисри (Египет)
Михьи
Муса
Муъмин
Муьгьуьббат
Нинев
Нуьгь
Нуьсрет
Пайгъамбар
Пак
Пак Калам
Пак Руьгь
Пачагьлугъ
Песагь сувар
ПилатӀ
Рагьаб
Рагьил
Ребби
Реббидин Суфра
Рим
Руьгь
Садум (ва Гамур)
Сакъаяр
Самарият
Самариятвияр
Сарра
Сив хуьн
Сигьан
Синагуг
Синай
Сифтегьан Икьрар
Смаил
Сулейман
Сулейманан ширас
Таврат
Тавратдарар
Тилмиз
Туба авун
ТӀвар
ТӀили фарин сувар
Фарисеяр
Харж кӀватӀдайди
Хахам
Хаш
Хийир-дуьа
Хиласвал
Худум
Цаварин Пачагьлугъ
Цик акахьун къачун
ЦӀийи Икьрар
ЦӀуд-Шегьер
Чан хкун
Чан хтун
Чувудар
Шад Хабар
Шагьидвилин Алачух
Шемас
Шуай
Эбеди уьмуьр
Эсав
Юнус пайгъамбар
Юсуф
Ягьуд
Ягьудат
Ягья
Якьуб
ЯхцӀурни цӀуд лагьай йикъан сувар
Яшай пайгъамбар

Заланвал / Кьадарар - ЦӀийи Икьрар

- Пулунин дережаяр
- Заланвилинни къенен кьадарар
- Мензилдин кьадарар

Тафаватар

Картаяр - ЦӀийи Икьрар

- Фелистин Иса Месигьдин девирда
- Римдин империя Иса Месигьдин девирда
- Ярусалим Иса Месигьдин девирда

- Иса Месигьдин девирда Ярусалимда авай Аллагьдин КӀвал

- Илчи Павелан сиягьат 1,2

- Илчи Павелан сиягьат 3,4